thumb|240px|Ewangelicki Kościół Zbawiciela w Bydgoszczy (1900) Parafia Ewangelicko-Augsburska w Bydgoszczy – parafia Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w Rzeczypospolitej Polskiej należąca do diecezji pomorsko-wielkopolskiej. Początki kościoła sięgają czasów niemieckiego teologa Marcina Lutra i jego reformacji.
Początki reformacji w Bydgoszczy Nie ma szczegółowych informacji dotyczących początków reformacji w Bydgoszczy, wiadomo jednak, że reformacyjne prądy dotarły także do grodu nad Brdą. Najstarsze wzmianki o kościele pochodzą z roku 1566, kiedy to odnotowano pierwsze ucieczki zakonników z konwentów. Na terenie miasta działała parafia ewangelicko-reformowana, zamknięta w 1581 roku, po interwencji biskupa włocławskiego. W Bydgoszczy działał też zbór braci czeskich (1550-1625), a także szpital ewangelicki założony przez ewangelickiego burmistrza, Wincentego Kosmasa. Późniejsze lata to okres kontrreformacji i wiążących się z nią prześladowań ewangelików przez zakony bernardynów i jezuitów wspieranych przez edykty królewskie. Na terenie miasta nie działała wówczas żadna parafia ewangelicka, a wierni musieli udawać się na nabożeństwa do pobliskich miejscowości.
Okres zaboru pruskiego; Kościół ewangelicko-unijny Sytuacja zmieniła się diametralnie, kiedy w 1772 roku Bydgoszcz weszła w skład zaboru pruskiego. Liczba ewangelickich mieszkańców gwałtownie wzrosła; wkrótce ewangelicy stali się zdecydowaną większością wyznaniową wśród mieszkańców miasta. W 1773 roku do Bydgoszczy przybył pierwszy ewangelicki ksiądz – Karol Gebhardt. W latach 1829–1857 pastorem miejscowej parafii ewangelickiej był Jacob Romberg, który w 1858 r. otrzymał godność Honorowego Obywatela BydgoszczyBłażejewski Stanisław, Kutta Janusz, Romaniuk Marek: Bydgoski Słownik Biograficzny. Tom VI. Bydgoszcz 2000. , str. 86-87.
W latach 1784–1787 powstał w mieście pierwszy ewangelicki kościół, mieszczący się przy ulicy Podwale. Lata 1872-1876 to okres, w którym powstał kolejny ewangelicki kościół św. Pawła przy ulicy Gdańskiej. Obecnie jest to kościół św.św. Piotra i Pawła, użytkowany przez parafię rzymskokatolicką. W 1895 roku powstała kolejna świątynia na Okolu.
Kiedy liczba wiernych przekroczyła 40 tys., podjęto decyzję o budowie kolejnych kościołów. W latach 1896–1897 wybudowano neogotycki kościół Chrystusa (dziś kościół Zbawiciela) przy placu Zbawiciela, użytkowany do dziś przez parafię ewangelicką. Trzy lata później rozpoczęto budowę kościoła na placu Kościeleckich, ukończoną w 1903 roku. Do wybuchu I wojny światowej w mieście powstały jeszcze kościoły na Szwederowie, w Czyżkówku, Małych Bartodziejach, na Wilczaku, w Łęgnowie. Łącznie w granicach miasta znalazło się osiem kościołów ewangelickich. II wojnę światową przetrwało tylko sześć z nich, z czego pięć odebrano ewangelikom, pozostawiając im jedynie kościół Zbawiciela.
W 1834 roku powstał także zbór ewangelicko-luterski (staroluterański), który nie akceptował unii pruskiej z 1817 roku. W 1846 roku jego członkowie wybudowali swój kościół przy ulicy Poznańskiej.
W mieście działało wiele ewangelickich szkół, przedszkoli, szpitali, domów dziecka i organizacji charytatywnych służących pomocą mieszkańcom miasta.
Bydgoszcz w czasach zaborów byłą największym ośrodkiem Kościoła Ewangelickiego na terenie Pomorza, Wielkopolski i Kujaw.
Parafia ewangelicko-augsburska (luterańska) w Bydgoszczy Starania o utworzenie parafii podjęto tuż po odzyskaniu niepodległości. W 1921 roku kapelan Wojska Polskiego ks. Józef Mamica z Poznania rozpoczął wytężone działania w tym kierunku. Zaowocowały one w 1922 roku spotkaniem organizacyjnym, na którym podjęto uchwałę o założeniu nowej parafii. Jako że nie miała ona swojego kościoła do 1939 roku, nabożeństwa odbywały się w kościele staroluterskim. W 1927 r. wydawano nawet własne pismo parafialne, „Ogniwo”, służące także parafianom z Grudziądza i Torunia.
Datą zwrotną w historii parafii był rok 1932, kiedy to swoją służbę w parafii rozpoczął ks. Waldemar Preiss (1908–1973). Dzięki jego działalności parafia zaczęła się dynamicznie rozwijać, a liczba parafian nieustannie rosła. Oprócz tradycyjnych nabożeństw wprowadzono codzienne nabożeństwa poranne, godziny biblijne, spotkania młodzieży oraz starszych członków parafii, koło pań, a także uroczystości, sympozja i konferencje o charakterze patriotycznym. Ks. Preiss był redaktorem czasopisma „Przegląd Ewangelicki”, które w latach 1935–1939 z lokalnego dwutygodnika stało się tygodnikiem o zasięgu ogólnopolskim.
Osiągnięcia parafii zostały przekreślone przez wybuch II wojny światowej. Działalność parafii została zakazana, a majątek rozkradziony. Księdza Waldemara Preissa aresztowano 5 września 1939 roku – całą wojnę spędził w obozach koncentracyjnych. Życie stracili inni duszpasterze związani z bydgoską parafią: ks. Józef Mamica w obozie koncentracyjnym Mauthausen-Gusen w 1940 roku, ks. senior Gustaw Manitius w poznańskim Forcie VII w 1940 roku, ks. Jerzy Kahané w Pirnie w roku 1941.
Pierwsze powojenne nabożeństwo zostało odprawione w czerwcu roku 1945 przez ks. Ryszarda Trenklera z Torunia. W tym samym roku odzyskano kościół Chrystusa, 9 grudnia rekonsekrowany jako kościół Zbawiciela. W 1947 roku przed kościołem ustawiono figurę Chrystusa, a otaczający kościół plac nazwano placem Zbawiciela. W kościele stanęła także tablica upamiętniająca polskich księży ewangelickich zamordowanych w czasie II wojny światowej. W trudnej powojennej rzeczywistości ks. proboszcz Waldemar Preiss został delegowany do Wrocławia jako wysłannik Konsystorza, w celu organizowania na nowo życia kościelnego. W parafii zastępowali księdza wikariusze. Ks. Waldemar Preiss zmarł 11 grudnia 1973 roku.
Kolejnym proboszczem bydgoskiej parafii w latach 1975–1998 był ks. Tadeusz Narzyński. Za jego kadencji ukończono remont kościoła, nawiązano kontakty z parafią św. Mikołaja w Bielefeld (Niemcy), a także dawnymi mieszkańcami miasta. Wspólnie obchodzono 650-lecie miasta oraz 100-lecie poświęcenia kościoła.
Obecnie proboszczem jest ks. Marek Loskot, który pełni także funkcję kapelana marynarki wojennej. Od 1995 roku związany jest z Ewangelickim Duszpasterstwem Wojskowym.
Parafia bydgoska jest miejscem życia religijnego, jak również spotkań młodzieżowych, kontaktów ekumenicznych, koncertów i uroczystości o zasięgu diecezjalnym i ogólnopolskim. Nabożeństwa są również odprawiane w kaplicy filialnej w Sępólnie Krajeńskim.
Duszpasterze bydgoskiej parafii w latach 1922–2007 Duszpasterze Lata pracy ks. Józef Mamica 1922–1925 ks. senior Gustaw Manitius 1926 i 1931–1932 ks. Jerzy Kahané 1929–1931 ks. Ryszard Trenkler 1936–1937ks. Waldemar Preiss (1908–1973)1932–1973 ks. Alfred Figaszewski wikariusz 1949 ks. Edward Busse wikariusz 1950–1951 ks. Jerzy Otello wikariusz 1951 ks. senior Edward Dietz administrator 1973 ks. Jan Feruga administrator 1974–1975 ks. Jerzy Molin wikariusz 1974–1975 ks. Tadeusz Narzyński 1975–1998 ks. Marek Loskot od 1998 ks. Marcin Makula wikariusz 2000–2002
Zobacz też Kościół Zbawiciela w Bydgoszczy Kościół staroluterański w Bydgoszczy Cmentarz ewangelicko-augsburski w Bydgoszczy Obiekty sakralne w Bydgoszczy
Przypisy
Bibliografia
Tadeusz Wojak, „Ewangelik - Katolik”, Warszawa, Zwiastun, 1981.
Linki zewnętrzne
Bydgoszcz Ewangelicko-Augsburski