Russula Pers. (gołąbek) – rodzaj grzybów należący do rodziny gołąbkowatych (Russulaceae).
Charakterystyka Grzyby kapeluszowe wytwarzające mięsiste owocniki. Należą do grzybów dużych i średnich, ich kapelusz ma średnicę 3–20 cm. Kapelusze są różnie ubarwione, gama kolorów u różnych gatunków obejmuje wszystkie barwy, niektóre gatunki są wielobarwne. Barwniki w nich zawarte łatwo jednak ulegają wypłukiwaniu podczas deszczów, co powoduje silne nieraz blaknięcie barw. Niezależnie od tego istnieje duża zmienność barw w obrębie gatunku. Powierzchnia jest naga, lepka lub mazista, przy małej wilgotności powietrza sucha i częściowo oszroniona. Miąższ zbudowany jest z kulistych komórek nie wydzielających tzw. „mleczka”. Hymenofor blaszkowy, a blaszki kruche (z wyjątkiem jednego gatunku) i zawsze jasne; białe, kremowe lub żółte. Są zazwyczaj wolne, lub zatokowato wycięte, czasami tylko nieco zbiegające do cylindrycznych lub maczugowatych trzonów. Zarodniki gołąbków są kuliste lub szerokoelipsoidalne, na powierzchni są brodawkowane (brodawki mogą być połączone siatkowatym wzorem), bez pory rostkowej. Wysyp zarodników jest biały, ochrowy lub żółty, amyloidalny.
Najbardziej charakterystyczną cechą gołąbków, odróżniającą je od innych kapeluszowych grzybów naziemnych jest kruchość ich miąższu, który nie jest włóknisty. Dzieje się tak dlatego, że ich miąższ zbudowany jest z dużych, niemal kulistych komórek zwanych sferocytami. Od spokrewnionych mleczajów (Lactarius) odróżniają się brakiem mleczka.
Gołąbki występują na wszystkich (z wyjątkiem Antarktydy) kontynentach, najliczniej na półkuli północnej w strefie klimatu umiarkowanego. Najwięcej gatunków opisano w Europie. Wszystkich gatunków z rodzaju Russula na świecie jest około 750, jednak ich liczba nie jest dokładnie określona, gdyż z jednej strony opisywane są nowe gatunki, z drugiej zaś niektóre z opisanych w świetle nowych ustaleń taksonomicznych są synonimami lub odmianami innych gatunków.
Systematyka i nazewnictwo Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Russulaceae, Russulales, Incertae sedis, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi.
Rodzaj Russula utworzył Christiaan Hendrik Persoon w 1796 r. Gatunkiem typowym jest Russula emetica (Schaeff.) Pers. Synonimy nazwy naukowej:
Gatunki występujące w Polsce:
Niektóre inne: Russula amarissima Romagn. & E.-J. Gilbert 1943 – gołąbek gorzki Russula exalbicans (Pers.) Melzer & Zvára 1928 – gołąbek różowożółtawy Russula flavispora Romagn. 1967 – gołąbek złocistozarodnikowy Russula fontqueri Singer 1947 – gołąbek złotopomarańczowy Russula helodes Melzer 1929 – gołąbek bagienny Russula insignis Quél. 1888 – gołąbek rowkowany Russula melliolens Quél. 1898 – gołąbek miodowy Russula nympharum F. Hampe & Marxm. 2016 – gołąbek plamkowany Russula rhodella E.-J. Gilbert 1932 – gołąbek miedzianoróżowy Russula roseocremea R. Socha, Hálek & Baier 2011 – gołąbek różowokremowy Russula rubroalba (Singer) Romagn. 1967 – gołąbek czewonobiały Russula rubrocarminea Romagn. 1967 – gołąbek czerwonokarminowy Russula seperina Dupain 1912 Nazwy naukowe na podstawie Index Fungorum. Wykaz gatunków i nazwy polskie według Władysława Wojewody (bez przypisów) i innych (z przypisami).
Znaczenie Wszystkie gołąbki są grzybami mykoryzowymi. Większość gatunków to grzyby jadalne, niektóre są niejadalne z powodu gorzkiego smaku. Wśród gatunków występujących w Europie żaden nie jest silnie trujący, tylko nieliczne gatunki mogą powodować zaburzenia żołądkowo-jelitowe. W Japonii jednak występuje silnie trujący Russula subnigricans. W przypadku gołąbków ich przydatność do spożycia rozpoznaje się po smaku: gołąbki o smaku gorzkim lub piekącym są albo niejadalne, albo trujące, do spożycia nadają się tylko gołąbki o łagodnym smaku. Test smakowy dotyczy tylko gołąbków, innych grzybów trujących nie można odróżnić po smaku.
Galeria zdjęć
Przypisy Według Index Fungorum takson niepewny.
Kategoria:Gołąbkowate