8 Brygada Jazdy (8 BJ) – wielka jednostka kawalerii Wojska Polskiego II RP.

Brygada sformowana została latem 1920, w Ostrołęce, w składzie trzech pułków ułanów (2, 108 i 115), dywizjonu artylerii konnej (8) i szwadronu tatarskiego. Brygada podporządkowana została dowódcy 2 Dywizji Jazdy, która miała przeciwstawić się bolszewickiemu 3 Korpusowi Kawalerii Gaja. Na froncie ukraińskim walczyła w składzie 2 Dywizji Jazdy płk. Dreszera.

Formowanie W okresie największego nasilenia walk na przedpolach Warszawy generał Józef Haller rozkazem organizacyjnym nr 3826/III z 14 sierpnia 1920 dokonał reorganizacji kawalerii Frontu Północnego i nakazał zorganizowanie dwóch dywizji jazdy. Istniejąca już dywizja północna miała podlegać dowódcy 5 Armii, a jej zadaniem była osłona lewego skrzydła i tyłów ugrupowania obronnego. Tym samym rozkazem wyznaczony został na stanowisko dowódcy dywizji jazdy („północnej”) płk. Gustawa Orlicz-Dreszera. Dysponując 1. i 201. pułkiem szwoleżerów, 2., 108., 115. i 203. pułkiem ułanów, płk Dreszer przydzielił je brygadom: 8. – mjr. Zygmunta Podhorskiego i 9 BJ mjr. Jana Głogowskiego. Większość żołnierzy tych pułków stanowili ochotnicy, słabo wyszkoleni i nie obyci w działaniach bojowych.

Działania zbrojne W Nowogrodzie dwa młode pułki brygady nie obroniły przepraw i uległy korpusowi Gaja. 3 sierpnia 2 i 108 pułki ruszyły na Łomżę, lecz w walce zostały zmuszone do wycofania się w kierunku Ostrołęki. 108 pułk poniósł ciężkie straty. Następnego dnia również i 2 pułk pod Nową Wsią – Suskiem musiał ulec. Korpus Gaja po raz pierwszy poczuł jednak mocny opór polskiego kawalerzysty. 5 sierpnia rozpoczęto wycofywać pułki z walk osłonowych, w których działały w sposób zdecentralizowany rozdzielone między oddziały piechoty. 7 sierpnia brygada spaliła mosty i osłaniając odwrót piechoty – wyszła z Ostrołęki. Wobec oskrzydlającego marszu Rosjan, którzy na północy zajęli Przasnysz i Ciechanów, przeszła do Starego Gołymina. 13 sierpnia we wsi Milewo 2 pułk ruszył do brawurowej szarży, doszczętnie rozbijając sowiecki 29 pp. Zginął dowódca tego pułku, wzięto do niewoli 150 jeńców, zdobyto 3 karabiny maszynowe. Wieczorem sowiecki 30 pp kontratakował w Milewie. Tym razem 203 pułk odrzucił natarcie przeciwnika zabijając 200 ludzi, biorąc 120 jeńców, zdobywając 2 karabiny maszynowe. 14 sierpnia uszczuplona brygada (700 szabel i 8 dział) zaatakowała Glinojeck, niszcząc kompanię piechoty i sztab sowieckiej 18 Dywizji Piechoty. Brygada wzięła 513 jeńców, zdobyła 40 km i 250 wozów amunicji. 115 pułk szarżował na okopany pod wsią Małużyn batalion piechoty, biorąc 200 jeńców i 8 karabinów maszynowych. 16 sierpnia brygada ponownie weszła do Ciechanowa. Dowódca 4 armii sowieckiej uciekł z miasta, a w ręce Polaków wpadły akta sztabu i radiostacja armii. 17 sierpnia 2 pułk odparł w Kraszewie atak batalionu piechoty. W nocy 8 BJ zdobyła Małuszyn, po czym odeszła pod rozkazy dowódcy 2 Dywizji Jazdy płk. Dreszera.

Mapy walk brygady w 1920

Struktura organizacyjna W październiku 1920: dowództwo 2 pułk ułanów 108 pułk ułanów 115 pułk ułanów

Żołnierze brygady Dowódcy brygady: gen. Stefan Suszyński (do 5 VIII 1920) gen. Aleksander Karnicki (– 17 VIII 1920) ppłk Erazm Stablewski (17 VIII 1920 – ) ppłk Stanisław Grzmot-Skotnicki (był 17 IX 1920) płk Konstanty Plisowski płk Stefan Strzemieński Obsada personalna dowództwa brygady w październiku 1920StanowiskoStopień, imię i nazwiskoDowódcappłk Stanisław Grzmot SkotnickiSzef sztaburtm. Mikołaj WisznickiOficer sztaburtm. ad. szt. Kazimierz CzernickiAdiutant brygadyppor. Edward GóttReferent organizacyjnyppor. Lucjan TatomirReferent informacyjnypchor. Wilhelm SternbergReferent operacyjnypor. Wacław CalewskiReferent materialnyppor. Ludwik CzokReferent personalnyppor. Stanisław SzygallSzef sanitarnymjr lek. Stefan ManitiusLekarz wet.rtm. lek. wet. Stefan PłacheckiOficer ordynansowyppor. Aleksander WielopolskiReferent taborów i konipchor. Tytus SzczytnickiDowódca plutonu sztabowegortm. Timołowicz

Uwagi

Przypisy

Bibliografia Almanach oficerski, praca zbiorowa, Wojskowy Instytut Naukowo-Wydawniczy, Warszawa 1923 „Księga jazdy polskiej”, pod protektoratem marsz. Edwarda Śmigłego-Rydza, Warszawa 1936, reprint, Bellona, Warszawa 1993

Kategoria:Brygady kawalerii II Rzeczypospolitej Kategoria:Wojsko Polskie II Rzeczypospolitej w Białymstoku Kategoria:Polskie brygady jazdy z okresu wojny polsko-bolszewickiej Kategoria:Polskie wielkie jednostki walczące w bitwie nad Wkrą Kategoria:Polskie jednostki kawalerii utworzone w 1920 Kategoria:Polskie jednostki kawalerii rozwiązane w 1921