thumb|200px|Chiński wazon z porcelany, dynastia Ming, 1368–1644 thumb|200px|Figurki z miśnieńskiej porcelany thumb|200px|Porcelanowy zestaw szachowy thumb|200px|Naczynia porcelanowe
Porcelana – rodzaj białej, przeświecającej ceramiki wysokiej jakości, wynaleziona w Chinach w VII wieku. Porcelana jest wytwarzana z mieszanki glinki kaolinowej ze skaleniem i kwarcem poprzez wypalanie uformowanych wyrobów w temperaturze od 920–980 °C (wyroby nieszkliwione, tzw. biskwit) aż do 1280–1460 °C (wyroby szkliwione). Charakteryzuje się niską nasiąkliwością, bardzo dobrymi właściwościami dielektrycznymi, dużą wytrzymałością mechaniczną, wysoką odpornością na działanie czynników chemicznych i nieprzepuszczalnością dla cieczy i gazów.
Z porcelany wytwarza się m.in. wyroby gospodarstwa domowego, sprzęt laboratoryjny, a także nisko- i wysokonapięciowe izolatory elektryczne.
Rozróżnia się ceramikę twardą i miękką .
W Europie technologię produkcji porcelany wynalazł w pocz. XVIII w. Ehrenfried Walther von Tschirnhaus. Po jego śmierci prace kontynuował w Dreźnie i Miśni jego uczeń Johann Friedrich Böttger, alchemik elektora saskiego i króla Polski Augusta II Mocnego, kolekcjonera chińskiej porcelany. Böttger wyprodukował twardą białą porcelanę w 1709; od tego czasu datuje się produkcję porcelany europejskiej. Było to osiągnięcie bardzo ważne, także ze względu na rosnące w tamtym czasie zainteresowanie chińszczyzną. Porcelanę wyrabianą w Saksonii nazywano „białym złotem”, gdyż zastępowała złoto jako królewski podarunek, osiągając ceny porównywalne do kruszcu. Produkcja porcelany miśnieńskiej początkowo prowadzona była na małą skalę, pojedyncze egzemplarze traktowano jak dzieła sztuki. Dopiero pod koniec lat 20. XVIII w. stała się bardziej dostępna, ale i tak przez dłuższy czas porcelana ta była rozdawana, a nie sprzedawana.
Drugim ośrodkiem europejskiej produkcji porcelany była Wielka Brytania, gdzie w 1745 roku opracowano recepturę tzw. porcelany kostnejPorcelana na dwa sposoby, [w:] „National Geographic Polska” nr 10/2010 (133)..
Polskie wytwórnieElżbieta Kowecka, Jerzy i Maria Łosiowie, Leon Winogradow, Polska porcelana, Zakład Narodowy im. Ossolińskich – Wydawnictwo, Wrocław 1975, s. 62-66, 189. Dawne Włocławek Manufaktura porcelany w Korcu Tomaszów Lubelski Baranówka Horodnica – później radziecka i ukraińska, istnieje Huta Franciszka Emilczyn Dowbysz Barasze Bielotyn Kamienny Bród Chorowice Gorszki Tokarówka Romanów Pokaniewo Tułowice Wałbrzych (dawniej niemiecka)
Aktualne Fabryka Porcelany AS Ćmielów (1991) w Ćmielowie; manufaktura porcelany zajmująca się ręczna produkcją kontynuująca tradycje Wytwórni Porcelany „Świt” w Ćmielowie, produkująca porcelanowe figurki ćmielowskie z lat 50. i 60. XX wieku (projekty Instytut Wzornictwa Przemysłowego w Warszawie, różową porcelanę oraz szmaragdową porcelanę. Zakłady Porcelany Stołowej „Lubiana” (1966) w Łubianie Polskie Fabryki Porcelany „Ćmielów” i „Chodzież”, utworzone w 2013 w Ćmielowie w wyniku połączenia przedsiębiorstw Zakłady Porcelany „Ćmielów” (1790) i Porcelana „Chodzież” (1852); są największym producentem porcelany stołowej w Europie. Zakłady Porcelany Stołowej „Karolina” (1860) w Jaworzynie Śląskiej Boguchwała Zakłady Porcelany Elektrotechnicznej ZAPEL S.A. Porcelana Bogucice (1922) w Katowicach
Zobacz też
chine de commande porcelana miśnieńska porcelit fajans majolika kamionka terakota porcelanki – rodzina ślimaków morskich
Przypisy