thumb|240px|Kościół św. Jana w Trzebiatowie Staroluteranie – protestancka wspólnota religijna konfesji ewangelicko-augsburskiej powstała na początku XIX wieku w wyniku sprzeciwu wobec łączenia luteranizmu i kalwinizmu w ramach Kościoła unijnego w Królestwie Prus.
Historia Staroluteranizm powstał w Królestwie Prus w 1817 roku w związku ze sprzeciwem części wiernych i duchowieństwa luterańskiego na utworzenie przez króla Fryderyka Wilhelma III Hohenzollerna Pruskiego Kościoła Unijnego.
Początkowo stanowił jedynie ruch religijny w państwie pruskim krytykujący postępowanie władz kościelnych w kwestii reformy doktrynalnej. Należeli do niego konserwatywni pastorzy i teologowie wywodzący się ze środowiska pietystów skupionych na uniwersytecie w Halle, a także część pruskiej szlachty zwłaszcza na Pomorzu, gdzie pod opieką Adolfa von Thaddena organizowane były staroluterańskie Spotkania Trzygławskie.
Po 1830 ruch ten przekształcił się w organizację separatystyczną i na synodzie we Wrocławiu w 1841 odłączył się od Kościoła państwowego jako Kościół Ewangelicko-Luterański w Prusach.
Staroluteranizm pomimo dotkliwych represji uzyskał legalizację w 1845. Rozwijał się głównie we wschodniej części państwa pruskiego, a później w krajach i prowincjach wschodnich Cesarstwa Niemieckiego. Znaczna część staroluterańskiej wspólnoty w czasie prześladowań ze strony władz państwowych wyemigrowała do Ameryki Północnej i Australii, skąd prowadziła działalność misyjną na resztę świata.
Charakterystyka Obecnie staroluteranie mieszkają głównie w Niemczech i Stanach Zjednoczonych Ameryki. Wiernych Kościołów staroluterańskich cechuje pietystyczna pobożność oraz konserwatywne stanowisko w kwestiach luterańskiej liturgii, nauczania moralnego i dyscypliny kościelnej. Stanowczo odrzucają teologię liberalnego chrześcijaństwa.
Większość Kościołów staroluterańskich zrzeszona jest w Międzynarodowej Radzie Luterańskiej (ILC).
Kościoły staroluterańskie Afryka Ghana Kościół Ewangelicko-Luterański Ghany (ELCG) Kenia Kościół Ewangelicko-Luterański w Kenii (ELCK) Nigeria Kościół Luterański Nigerii (LCN) RPA Kościół Luterański w Południowej Afryce (LCSA) Wolny Kościół Ewangelicko-Luterański w Południowej Afryce (FELSISA)
Ameryka Południowa Argentyna Kościół Ewangelicko-Luterański Argentyny (IELA) Boliwia Chrześcijański Kościół Ewangelicko-Luterański Boliwii (ICEL) Brazylia Kościół Ewangelicko-Luterański Brazylii (IELB) Chile Kościół Ewangelicko-Luterański Republiki Chile (IELCHI) Paragwaj Kościół Ewangelicko-Luterański Paragwaju (IELP) Peru Kościół Ewangelicko-Luterański Peru (IELP) Wenezuela Kościół Luterański Wenezueli (ILV)
Ameryka Północna Gwatemala Kościół Luterański Gwatemali (ILG) Haiti Kościół Ewangelicko-Luterański Haiti (ELCH) Kanada Luterański Kościół Kanady (LCC) Meksyk Kościół Luterański Synodu Meksyku (SLM) USA Kościół Luterański Synodu Missouri (LCMS) Kościół Luterański Synodu Wisconsin (WELS) Stowarzyszenie Amerykańskich Kościołów Luterańskich (AALC)
Australia i Oceania Australia Luterański Kościół Australii (LCA) Papua-Nowa Gwinea Kościół Luterański Guntius (GLC)
Azja Chiny Kościół Luterański Synodu Hongkongu (LCHKS) Filipiny Kościół Luterański na Filipinach (LCP) Indie Indyjski Kościół Ewangelicko-Luterański (IELC) Japonia Japoński Kościół Luterański (JLC) Korea Kościół Luterański w Korei (LCK) Sri Lanka Kościół Luterański Sri Lanki (LLC) Tajwan (Republika Chińska) Chiński Kościół Ewangelicko-Luterański (CELC)
Europa Wielka Brytania - Anglia Kościół Ewangelicko-Luterański Anglii (ELCE) Belgia Kościół Ewangelicko-Luterański Belgii (ELCB) Dania Wolny Kościół Ewangelicko-Luterański Danii (ELFD) Francja Kościół Ewangelicko-Luterański Synodu Francji i Belgii (EEL-SFB) Niemcy Samodzielny Kościół Ewangelicko-Luterański (SELK) Wolny Kościół Ewangelicko-Luterański (ELFK) Polska Dawny Kościół Ewangelicko-Luterski w Polsce Zachodniej Portugalia Portugalski Kościół Ewangelicko-Luterański (IELP) Rosja Kościół Ewangelicko-Luterański Ingrii (ELCIR)
Linki zewnętrzne
Kategoria:Staroluteranizm