Karpiowate (Cyprinidae) – rodzina ryb karpiokształtnych. Jej przedstawiciele to głównie ryby słodkowodne, często akwariowe. Wiele gatunków ma duże znaczenie gospodarcze. Do karpiowatych zaliczane są m.in. karpie, karasie, amury, płocie i brzanki. Ozdobną formą hodowlaną zyskującą coraz większą popularność jest karp koi.
Występowanie Ameryka Północna, Afryka, Europa i Azja.
Cechy charakterystyczne Ciało większości gatunków jest pokryte łuskami, rzadko nagie. Pęcherz pławny duży, dwukomorowy. Brak wyodrębnionego żołądka. Karpiowate nie mają właściwych zębów, występują u nich nieliczne, dobrze rozwinięte zęby gardłowe oraz płytki rogowe (tzw. żarna) służące do rozcierania pokarmu. Wszystkie gatunki są jajorodne. Samce – zwykle mniejsze od samic – wcześniej osiągają dojrzałość płciową.
Osiągają długość od ok. 1 cm (Paedocypris micromegethes) do ponad 2,5 m (Catlocarpio siamensis). Wśród karpiowatych występują gatunki drapieżne, roślinożerne i wszystkożerne. Bytują w wodach słodkich, tylko nieliczne w wodach słonawych. Ugaj (Tribolodon brandtii) może przebywać w wodzie słonej.
Klasyfikacja Przynależność do rodziny karpiowatych była różnie ujmowana w historii. Na początku XXI w. była uznawana za najliczniejszą w gatunki rodzinę kręgowców. W 2014 roku , William Eschmeyer i opublikowali ówcześnie akceptowany system, w którym dzielono ją na podrodziny:
Danioninae
kilkanaście rodzajów incertae sedis (bez przypisania do podrodziny).
W następnych latach część z tych rodzin podniesiono do rangi rodziny (np. , , , ) jednocześnie wyróżniając nowe podrodziny. Przy tym ujęciu w 2025 roku w bazie Catalog of Fishes rodzina karpiowatych dzieliła się na podrodziny:
. W tym ujęciu baza ta uznawała wówczas za potwierdzone 1799 gatunków zebranych w 168 rodzajów.
W bazie Catalog of Fishes w 2025 zaliczano do niej następujące podrodziny i rodzaje: Acrossocheilinae Acrossocheilus Folifer Onychostoma Barbinae Aulopyge Barbus Caecocypris Capoeta Cyprinion Kantaka Luciobarbus Paracapoeta Scaphiodonichthys Schizocypris Semiplotus Cyprininae Aaptosyax Albulichthys Amblyrhynchichthys Balantiocheilos Carassioides Carassius Cosmochilus Cyclocheilichthys Cyclocheilos Cyprinus Discherodontus Eirmotus Hypsibarbus Kalimantania Laocypris Luciocyprinus Mystacoleucus Neobarynotus Parasikukia Paraspinibarbus Parator Poropuntius Procypris Pseudosinocyclocheilus Puntioplites Rohteichthys Sawbwa Scaphognathops Sikukia Sinocyclocheilus Troglocyclocheilus Typhlobarbus Labeoninae Ageneiogarra Altigena Bangana Barbichthys Ceratogarra Cirrhinus Cophecheilus Crossocheilus Decorus Diplocheilichthys Discocheilus Discogobio Epalzeorhynchos Fivepearlus Garra Garroides Guigarra Gymnostomus Henicorhynchus Hongshuia Incisilabeo Labeo Labiobarbus Lanlabeo Linichthys Lobocheilos Longanalus Mekongina Osteochilus Paracrossochilus Parapsilorhynchus Paraqianlabeo Parasinilabeo Placocheilus Prolixicheilus Protolabeo Pseudocrossocheilus Pseudogyrinocheilus Pseudoplacocheilus Ptychidio Qianlabeo Rectoris Schismatorhynchos Semilabeo Sinigarra Sinilabeo Sinocrossocheilus Speolabeo Stenorynchoacrum Supradiscus Tariqilabeo Thynnichthys Vinagarra Zuojiangia Probarbinae Catlocarpio Probarbus Schizothoracinae Aspiorhynchus Diptychus Percocypris Schizopyge Schizothorax Schizopygopsinae Aspiorhynchus Diptychus Percocypris Schizopyge Schizothorax Smiliogastrinae Amatolacypris Barbodes Barboides Bhava Caecobarbus Chagunius Cheilobarbus Clypeobarbus Coptostomabarbus Dawkinsia Desmopuntius Eechathalakenda Enteromius Gymnodiptychus Haludaria Hampala Namaquacypris Oliotius Oreichthys Osteobrama Pethia Plesiopuntius Prolabeo Prolabeops Pseudobarbus Puntigrus Puntius Rohanella Rohtee Sedercypris Striuntius Systomus Waikhomia Xenobarbus Spinibarbinae Spinibarbichthys Spinibarbus Torinae Acapoeta Arabibarbus †Atlantor Carasobarbus Hypselobarbus Labeobarbus Lepidopygopsis Mesopotamichthys Naziritor Neolissochilus Osteochilichthys Pterocapoeta Sanagia Tor
Galeria Gatunki zaliczane do rodziny karpiowatych w szerokim ujęciu z początku XXI w.
Zobacz też ryby – wykaz rodzin ryby Polski
Przypisy Krystyna Kowalska, Jan Maciej Rembiszewski, Halina Rolik Mały słownik zoologiczny, Ryby, Wiedza Powszechna, Warszawa 1973
Bibliografia