thumb|Powiat święciański Powiat święciański (pow. a. ujezd zawilejski) – jednostka administracji terytorialnej II stopnia, wchodząca w skład województwa wileńskiego w 1926–1945, z siedzibą w Święcianach.
Historia Powiat został powołany 24 października 1795 jako ujezd zawilejski w guberni wileńskiej (Imperium Rosyjskie). 1 stycznia 1843 został przemianowany na święciański. W 1912 ujezdy otrzymały formalną nazwę powiatów. W 1919–1920 wchodził w skład okręgu wileńskiego w polskim Zarządzie Cywilnym Ziem Wschodnich. 12 października 1920 obszar powiatu znalazł się pod kontrolą tzw. Litwy Środkowej, którą inkorporowano do Polski 13 kwietnia 1922, tworząc z jej obszaru ziemię wileńską. Wraz z przekształceniem jej w województwo wileńskie powiat wszedł w jego skład (20 stycznia 1926).
Siedziby starosty i sejmiku powiatowego święciańskiego znajdowały się w Święcianach. Największym ośrodkiem były jednak Nowe Święciany (5 906 os. w 1931). Poza dwoma wymienionymi w powiecie znajdowało się 12 osiedli o statusie miasteczka. Powiat święciański składał się z jednego samodzielnego miasta, jednej gminy miejsko-wiejskiej, 12 gmin typu miejskiego (z siedzibami w miasteczkach) i 15 gmin wiejskich.
Powiat święciański przestał być kontrolowany przez polską administrację rządową w wyniku ewakuacji starostwa 17 września 1939. 26 października t.r. przeważający obszar powiatu jako znajdujący się w okręgu wileńskim został przekazany przez ZSRR Litwie. Z jego zachodnich ziem utworzono później rejon święciański z siedzibą w Nowych Święcianach. Część dawnego powiatu pozostająca po stronie Białorusi w 1940 została włączona do rejonu o tej samej nazwie z siedzibą w Święcianach. W wyniku aneksji Litwy przez ZSRR nieliczne gminy wschodniej-południowej części dawnego powiatu znalazły się w rejonie postawskim na Białorusi.
Podział administracyjny (1919) +Podział administracyjny i ludność powiatu święciańskiego (1919 rok)Spis ludności na terenach administrowanych przez Zarząd Cywilny Ziem Wschodnich z mapą, Eugenjusz Romer, Lwów-Warszawa, 1919Lp.Wg źródłaGmina(M) = gmina miejskaLudn.Wyznanie w %Narodowość w %Dawna przyn. adm.KSPJPBLŻGub.Ujezd121Aleksandrowo6,58197,5–0,50,550,147,40,10,6WLświęciański122Dubatówka3,15685,9–13,80,31,387,50,1–WLświęciański123Daugieliszki10,28689,7–2,66,52,6–87,36,5WLświęciański124Hoduciszki8,39787,8–0,73,529,15,919,83,5WLświęciański125Jasiew2,18189,5–5,5–100,0–––WLświęciański126Kukuciszki5,16694,9–0,14,015,5–79,04,0WLświęciański127Kiemieliszki10,21490,2–0,59,090,70,10,18,6WLświęciański128Komaje5,46593,1–0,30,679,512,80,50,6WLświęciański129Kobylnik4,95265,1–27,15,966,723,5–5,9WLświęciański130Łyngmiany9,42692,5–0,16,513,30,178,83,9WLświęciański131Łyntupy7,35684,0–0,33,777,115,40,13,5WLświęciański132Mielegiany5,88086,5–0,51,411,81,771,21,2WLświęciański133Michałowo8,77989,8–2,90,161,92,822,20,1WLświęciański134Święciany7,88892,6–1,20,150,76,136,00,1WLświęciański135Święciany (M)3,98144,8–2,345,638,51,35,745,6WLświęciański136Nowe Święciany (M)3,19671,4–3,522,760,82,57,722,7WLświęciański137Świr8,70885,9–4,69,073,712,90,19,0WLświęciański138Szemietowo2,98685,1–14,6–73,722,9––WLświęciański139Twerecz4,34793,9–0,40,44,20,717,10,4WLświęciański140Wojstom7,06637,9–61,80,327,367,2–0,3WLświęciański141Wiszniew4,60373,5–25,50,372,925,40,10,1WLświęciański142Zabłociszki7,52595,0–0,80,815,7–81,3–WLświęciański143Zanarocze1,5535,3–94,7–7,239,9––WLświęciański
Obszar i ludność Herb Gmina Powierzchnia Ludność190919191931bezramki|35x35pxNowe Święciany (miasto)Święciany (w tym miasto: Święciany)(3 900)Daugieliszki (w tym miasto: w tym miasteczko: Nowe Daugieliszki)DuksztyPrzyłączona 1 stycznia 1926 r. z powiatu brasławskiego (). (w tym miasteczko: Dukszty)Hoduciszki (w tym miasteczko: Hoduciszki)Kiemieliszki (w tym miasteczko: Kiemieliszki)(395)Kołtyniany (w tym miasteczko: Kołtyniany)Komaje (w tym miasteczko: Komaje)Łyntupy (w tym miasteczko: Łyntupy)Mielegiany (w tym miasteczko: Mielegiany)Podbrodzie (w tym miasteczko: Podbrodzie)Szemetowszczyzna (w tym miasteczko: Szemetowszczyzna)Świr (w tym miasteczko: Świr)Twerecz (w tym miasteczko: Twerecz)Jasiew1 stycznia 1926 r. wyłączona z powiatu święciańskiego i przyłączona do powiatu postawskiego ().KobylnikWiszniew1 stycznia 1926 r. wyłączona z powiatu święciańskiego i przyłączona do powiatu wilejskiego ().WojstomZanaroczeŻodziszkiŻukojnie Razem139 692136 500
Oświata W powiecie święciańskim okręgu wileńskiego ZCZW w roku szkolnym 1919/1920 działały 62 szkoły powszechne i 1 szkoła średnia. Ogółem uczyło się w nich 4102 dzieci i pracowało 108 nauczycieli.
Starostowie 29 kwietnia 1930: Stefan Mydlarz 26 czerwca 1934 – 26 października 1939: Stanisław Dworak (PPS).
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Podział administracyjny województwa wileńskiego (II Rzeczpospolita) Kategoria:Powiaty guberni wileńskiej