thumb| Powiat dziśnieński mały|Powiat w woj. nowogródzkim przed przyłączeniem Litwy Środkowej do Polski

Powiat dziśnieński – polski powiat w II Rzeczypospolitej. Jego siedzibą było miasto Głębokie.

Historia W okresie I Rzeczypospolitej starostwo dziśnieńskie z siedzibą w Dziśnie znajdowało się w województwie połockim Wielkiego Księstwa Litewskiego. W wyniku II rozbioru Polski tereny powiatu (ujezdu) znalazły się w granicach guberni mińskiej Imperium Rosyjskiego, a od 10 stycznia 1843 r. guberni wileńskiejДисна, уездный город Виленской губернии..

Od 24 października 1919 pod Zarządem Cywilnym Ziem Wschodnich, po czym został włączony do Okręgu Wileńskiego. Tymczasową siedzibą władz powiatu zostało GłębokieDz. Urz. ZCZW z 1919 r. Nr 26, poz. 276..

7 listopada 1920 pod Zarządem Terenów Przyfrontowych i Etapowych z powiatu wyłączono gminy: Postawy i Łuck do nowo utworzonego powiatu duniłowickiegoDz. Urz. ZTPiE z 1920 r. Nr 3, poz. 24..

Od 19 lutego 1921 w województwie nowogródzkim II Rzeczypospolitej – Ustawa o unormowaniu stanu prawno-politycznego na ziemiach, przyłączonych do obszaru Rzeczypospolitej na podstawie umowy o preliminaryjnym pokoju i rozejmie, podpisanej w Rydze dnia 12 października 1920 r..

13 kwietnia 1922 został wyłączony z województwa nowogródzkiego i przyłączony do Ziemi Wileńskiej., z której 20 stycznia 1926 r. utworzono województwo wileńskie – Ustawa z dnia 22 grudnia 1925 r. w sprawie utworzenia województwa wileńskiego.. W skład powiatu wchodziło 21 gmin, 2 miasta i 1 miasteczko.

Po wojnie został odłączony od Polski i włączony do Białoruskiej SRR.

Demografia Według tezy Alfonsa Krysińskiego i Wiktora Ormickiego, terytorium powiatu wchodziło w skład tzw. zwartego obszaru białorusko-polskiego, to znaczy prawosławna ludność białoruska zamieszkiwała jedynie tereny wiejskie, zaś w większych miejscowościach dominowali Polacy.

W grudniu 1919 roku powiat dziśnieński okręgu wileńskiego ZCZW zamieszkiwały 193 263 osoby, z których 38,6% zadeklarowało się jako Polacy, 24,0% – Białorusini, 2,7% – Żydzi, 1,0% – Litwini, 33,7% – przedstawiciele innych narodowości (głównie Rosjanie). Na terytorium powiatu znajdowało się 3118 miejscowości, z których 3 miały ponad 1 tys. mieszkańców. Największą z nich była Dzisna z 4445 mieszkańcami.

Oświata W powiecie dziśnieńskim okręgu wileńskiego ZCZW w roku szkolnym 1919/1920 działało 89 szkół powszechnych. Ogółem uczyło się w nich 3266 dzieci i pracowało 112 nauczycieli.

Przemysł W dwudziestoleciu międzywojennym powiat produkował najwięcej lnu w Polsce.

Przynależność administracyjna gubernia mińska (1793–1842) gubernia wileńska (1842–1917) okręg wileński pod ZCZW (1919–20) i TZTPiE (1920) okręg nowogródzki (1920–21) woj. nowogródzkie (1921–22) Ziemia Wileńska (1922–26) województwo wileńskie (1926–45)

Skład powiatu na przestrzeni lat 1890–19131913–19191919–19201920–1923Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej opracowany na podstawie wyników Pierwszego Powszechnego Spisu Ludności z dn. 30 września 1921 r. i innych źródeł urzędowych. T. 7, cz. 2 : Ziemia wileńska (powiaty: Brasław, Duniłowicze, Dzisna i Wilejka)1923–19251926–19291929–1939BohińBohińBohińBohińBohiń— powiat brasławskiCzerezCzerezCzerez Czerez Czerez — powiat brasławskiCzerniewiczeCzerniewiczeCzerniewiczeCzerniewiczeCzerniewiczeCzerniewicze— zniesiona— powiat borysowski— powiat duniłowickiDokszyce (m)Dokszyce (m)— powiat borysowski— powiat duniłowickiDokszyceDokszyce— miasteczkoDruja (m)Druja (m)Druja (m)Druja (m)— powiat brasławskiDrujaDrujaDrujaDrujaDruja— powiat brasławskiDzisna (m)Dzisna (m)Dzisna (m)Dzisna (m)Dzisna (m)Dzisna (m)Dzisna (m)— miasteczkoGłębokie (m)Głębokie (m)Głębokie (m)Głębokie (m)Głębokie (m)Głębokie (m)GłębokieGłębokieGłębokieGłębokieGłębokieGłębokieGłębokie— nie istniejeHermanowiczeHermanowiczeHermanowiczeHermanowiczeHermanowicze— nie istniejeHołubiczeIhumenowoIhumenowoIhumenowo— zniesionaJaznoJaznoJaznoJaznoJaznoJaznoJaznoJodyJodyJodyJodyJody— powiat brasławskiLeonpolLeonpolLeonpolLeonpolLeonpol— powiat brasławskiŁuckŁuckŁuck— powiat duniłowicki— zniesionaŁużkiŁużkiŁużkiŁużkiŁużkiŁużkiŁużkiMikołajewoMikołajewoMikołajewoMikołajewoMikołajewoMikołajewoMikołajewoMioryMioryMioryMioryMiory— powiat brasławskiNowy PohostNowy PohostNowy Pohost Nowy Pohost Nowy Pohost — powiat brasławski— powiat lepelskiOrzechowno— zniesiona— powiat wilejski— powiat duniłowickiParafianówParafianówPlisaPlisaPlisaPlisaPlisaPlisaPlisa— powiat wilejski— powiat duniłowickiPorpliszczePorpliszczePostawyPostawyPostawy— powiat duniłowicki— powiat postawskiProzorokiProzorokiProzorokiProzorokiProzorokiProzorokiProzorokiPrzebrodziePrzebrodziePrzebrodziePrzebrodziePrzebrodzie— powiat brasławskiStefanpolStefanpolStefanpolStefanpolStefanpolStefanpol— zniesiona— nie istniejeSzarkowszczyznaSzarkowszczyznaSzarkowszczyznaSzarkowszczyznaSzarkowszczyzna— powiat borysowski— powiat duniłowickiTumiłowicze— zniesionaWierzchnieWierzchnieWierzchnieWierzchnieWierzchnieWierzchnie— zniesionaWoropańszczyzna— zniesionaZalesieZalesieZalesieZalesieZalesieZalesieZalesie

Podział administracyjny w 1886 roku Lp.Nazwa rosyjskaNazwa polskaLudność Razem Mężczyzn Kobiet 1 Богииская Bohiń 5485 2941 2544 2 Верхненская Wierzchnie 5301 2950 2351 3 Воропанщинская Woropańszczyzna 2636 1313 1323 4 Глубокская Głębokie 8920 4529 4391 5 Друйская Druja 4744 2396 2348 6 Залѣсская Zalesie 4746 2364 2382 7 Игуменовская Ihumenowo 4024 1983 2041 8 Іодская Jody 6066 3049 3017 9 Леонпольская Leonpol 4758 2507 2251 10 Лужецкая Łużki 6681 3277 3404 11 Луцкая Łuck 5420 2795 2625 12 Міорская Miory 3216 1667 1549 13 Николаевская Mikołajewo 5320 2651 2669 14 Новопогостская Nowy Pohost 5000 2469 2531 15 Перебродская Przebrodzie 4289 2205 2084 16 Плиская Plisa 6293 3099 3194 17 Поставская Postawy 10559 5229 5330 18 Прозорокская Prozoroki 5238 2661 2577 19 Стефанпольская Stefanpol 3565 1800 1765 20 Чересская Czeres 4250 2051 2199 21 Черневичская Czerniewicze 1548 781 767 22 Язненская Jazno 4876 2446 2430

Podział administracyjny (1919) +Podział administracyjny i ludność powiatu dziśnieńskiego (1919 rok)Spis ludności na terenach administrowanych przez Zarząd Cywilny Ziem Wschodnich z mapą, Eugenjusz Romer, Lwów-Warszawa, 1919Lp.Wg źródłaGmina(M) = gmina miejskaLudn.Wyznanie w %Narodowość w %Dawna przyn. adm.KSPJPBRŻGub.Ujezd16Bohiń8,80140,59,248,41,842,9–55,31,6WLdziśnieński17Czeres5,5865,9–93,30,85,7–93,40,8WLdziśnieński18Czerniewicze2,66131,3–68,00,720,149,430,00,5WLdziśnieński19Druja8,60377,97,610,24,297,8–0,560,3WLdziśnieński20Dzisna (M)4,44518,90,220,160,717,321,90,40,5WLdziśnieński21Głębokie14,85124,22,073,00,520,859,419,1–WLdziśnieński22Głębokie (M)4,92817,10,620,160,078,3–21,5–WLdziśnieński23Hermanowicze7,61652,25,837,74,147,346,10,23,2WLdziśnieński24Ihumenowo5,87128,44,356,211,26,678,62,910,2WLdziśnieński25Jazno9,20816,4–82,41,215,3–83,51,2WLdziśnieński26Jody13,48750,111,633,93,953,1–46,8–WLdziśnieński27Leonpol5,01635,0–61,73,130,569,3–0,1WLdziśnieński28Łuck7,86669,60,328,91,087,2–12,70,05WLdziśnieński29Łużki8,41926,70,966,65,634,959,40,45,3WLdziśnieński30Mikołajewo9,81920,40,478,11,018,71,377,30,3WLdziśnieński31Miory5,09774,00,515,410,074,017,0–9,0WLdziśnieński32Plisa10,35334,90,161,13,937,739,221,81,2WLdziśnieński33Pohost Nowy8,60141,515,439,33,516,059,124,70,1WLdziśnieński34Postawy15,05516,60,579,82,821,6–72,0–WLdziśnieński35Prozoroki11,37665,80,131,82,346,549,40,42,3WLdziśnieński36Przebrodzie8,14638,336,923,41,340,912,746,4–WLdziśnieński37Stefanpol3,62017,00,780,81,418,03,778,00,4WLdziśnieński38Wierzchnie5,89879,41,117,91,492,80,17,1–WLdziśnieński39Zalesie7,94013,23,982,50,413,421,864,60,2WLdziśnieński Metamorfoza w 1929 roku

Na początku kwietnia 1929 powiat dziśnieński przeszedł wielką metamorfozę w składzie gmin. Zniesiono wtedy cztery gminy wiejskie –Czerniewicze, Stefanpol, Tumiłowicze i Wierzchnie, i utworzono jedną – Hołubicze. Przeprowadzono również liczne i daleko idące zmiany granic wszystkich gmin, także z powiatami postawskim i brasławskim. Zmiany na szczeblu powiatowym weszły w życie 1 kwietnia 1929, natomiast zmiany stricte wewnątrzpowiatowe 11 kwietnia 1929. Sortując tabelę poniżej można uzyskać dane zmienne (dodatnie bądź ujemne) dla wszystkich gmin: