Dobrzyń nad Wisłą – miasto w Polsce położone w województwie kujawsko-pomorskim, w powiecie lipnowskim, siedziba władz miejsko-wiejskiej gminy Dobrzyń nad Wisłą. Położone nad rzeką Wisłą nieco powyżej Włocławka, niedaleko Zbiornika Włocławskiego (zwanego też Jeziorem Włocławskim). W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa włocławskiego.
Dobrzyń uzyskał lokację miejską przed 1239 rokiemRobert Krzysztofik, Lokacje miejskie na obszarze Polski. Dokumentacja geograficzno-historyczna, Katowice 2007, s. 28-29.. Był miastem królewskim Korony Królestwa PolskiegoMagazin für die neue Historie und Geographie Angelegt, t. XVI, Halle, 1782, s. 14.. Miejsce obrad sejmików elekcyjnych ziemi dobrzyńskiej od XVI wieku do pierwszej połowy XVIII wiekuWojciech Kriegseisen, Sejmiki Rzeczypospolitej szlacheckiej w XVII i XVIII wieku, Warszawa 1991, s. 29.. Miasto rządowe Królestwa Kongresowego położone było w 1827 roku w powiecie lipnowskim, obwodzie lipnowskim województwa płockiegoTabella miast, wsi, osad Królestwa Polskiego, z wyrażeniem ich położenia i ludności, alfabetycznie ułożona w Biórze Kommissyi Rządowéy Spraw Wewnętrznych i Policyi. T. 1 : A-Ł, Warszawa 1827, s. 103..
Według danych GUS z 1 stycznia 2025 r. Dobrzyń nad Wisłą liczył 1984 mieszkańców.
15 sierpnia jest Świętem Miasta Dobrzynia nad WisłąUchwała w nr 12/107/2000 ws. ustanowienia Święta Miasta Dobrzynia n. Wisłą.. Według legendy w Dobrzyniu nad Wisłą urodziła się Nawojka.
Historia Osadnictwo na terenie Góry Zamkowej istniało w X wieku. Pierwsza wzmianka o Dobrzyniu (jako Dobrin) pochodzi z roku 1065 i umieszczono ją w dokumencie nazywanym Falsyfikatem mogileńskim. W XI w. istniał tu gród kasztelański. W 1228 r. książę Konrad Mazowiecki wydał dokument, w którym przekazał Dobrzyń na siedzibę rycerzy zakonników zwanych braćmi dobrzyńskimi, mających za zadanie bronić Mazowsza przed plemionami pruskimi.
thumb|left|Skarpa nad jeziorem Włocławskim thumb|left|Marina thumb|left|Astrobaza thumb|Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny alt=Dobrzyń nad Wisłą, kaplica św. Józefa (cmentarna) z 1888 r.|thumb|Dobrzyń nad Wisłą, kaplica św. Józefa (cmentarna) z 1888 r. thumb|Góra Zamkowa thumb|Rynek w Dobrzyniu nad Wisłą thumb|Wisła thumb|Pomnik na rynku Miasto powstało przed rokiem 1230 prawdopodobnie na prawie lubeckim z inspiracji zakonu braci dobrzyńskich, władających tym terytorium przed Krzyżakami, gdyż w 1230 r. pojawił się Wojciech, sołtys z nieokreślonej miejscowości, identyfikowanej w literaturze z Dobrzyniem. Krzyżacy jako władcy ziemi dobrzyńskiej przed rokiem 1235 nadali mieszczanom dobrzyńskim bliżej nieokreślone prawa, dotychczas nieznane w tej dzielnicy. Późniejsze źródła informują o funkcjonowaniu miasta na prawie niemieckim. W 1239 r. pojawił się sołtys dobrzyński Konrad. W kopii dokumentu, z błędną datą roku 1296, figuruje sołtys dobrzyński Gocwin, lecz została ona sprostowana na rok 1306. W 1248 roku, kiedy bezpotomnie zmarł Bolesław mazowiecki, Kazimierz I kujawski zajął Dobrzyń. W 1287 roku na ziemię dobrzyńską najechali Litwini, którzy pojmali 3 tys. ludzi i być może zniszczyli gród w Dobrzyniu. Na jakiś czas przed rokiem 1319 sołtysi dobrzyńscy przemienili się w wójtów. W 1322 r. wzmiankowany jest wójt dobrzyński Lemko. W 1287 roku książę Siemowit odziedziczył ziemię dobrzyńską i niedługo później zaczął tytułować się księciem dobrzyńskim. Od 1312 roku księciem dobrzyńskim był jego syn Włodko Garbaty.
14 września 1323 r. Litwini spalili miasto, a wielu mieszkańców zginęło bądź dostało się do niewoli (Piotr z Dusburga podaje, że nawet 2000 osób). Miasto przez długi czas nie podźwignęło się z ruin, chociaż nie utraciło praw miejskichJanusz Bieniak, Recepcja prawa chełmińskiego na Kujawach i ziemi dobrzyńskiej w średniowieczu, [w:] Studia Culmensia Historico-Juridica czyli Księga Pamiątkowa 750-lecia Prawa Chełmińskiego, t. 1, pod red. Zbigniewa Zdrójkowskiego, Toruń 1990, s. 194-197..
W czasie najazdu krzyżackiego i walk o gród w Dobrzyniu w marcu 1329 zginął wójt dobrzyński, trafiony kamieniem wyrzuconym z machiny oblężniczej. W końcu XIII i na początku XIV w. (lata 1288–1327 i 1343–1352) była to siedziba udzielnych książąt dobrzyńskich (od 1306 r. pod zwierzchnictwem Królestwa Polskiego). W 1327 r. Dobrzyń został włączony przez Władysława Łokietka do Królestwa Polskiego.
W marcu 1329 r. Krzyżacy po oblężeniu opanowali zamek w Dobrzyniu i w 1330 r. osadzili w nim komtura. Urząd komtura Zakonu w zdobytym Dobrzyniu istniał od kwietnia 1329 co najmniej do kwietnia 1332 r., prawdopodobnie zaś zanikł między listopadem 1335 a grudniem 1337 r. na rzecz urzędu wójta. Zarządowi tego komtura podlegała cała ziemia dobrzyńska. Kolejni komturzy tego terytorium to: Kerstan von Kolne (1329) i Jan (1329—1332)J. Bieniak, List kanclerza kujawskiego do rady Starego Miasta Torunia ze stycznia 1331 r., Zapiski Kujawsko-Dobrzyńskie, seria A: Historia, 1978, s.144.. Po pokoju w Kaliszu między Kazimierzem Wielkim i Krzyżakami, Dobrzyń nad Wisłą wrócił pod zwierzchnictwo Polski. W 1352 r. zmarł książę Włodko Garbaty w związku z czym Kazimierz Wielki wcielił Dobrzyń do Królestwa Polskiego. W 1370 roku Kazimierz Wielki podarował Dobrzyń Kaźkowi Słupskiemu, księciu szczecińskiemu, po śmierci którego w 1377 roku zarządzała Dobrzyniem wdowa po Kaźku, księżna Małgorzata mazowiecka. Krótka reaktywacja księstwa nastąpiła w latach 1379–1391 pod rządami księcia opolskiego Władysława Opolczyka, który otrzymał Dobrzyń w lenno od polskiego króla Ludwika Węgierskiego.
Zapewne około 1388 r. w mieście założono klasztor franciszkański. W 1390 roku Władysław Opolczyk nadał im pewne grunta, a w 1395 roku Wojciech z Chełmicy Małej herbu Nałęcz z rodziną nadał zakonnikom 60 grzywien na budowę klasztornego kościoła. Za ciemiężenie poddanych władzę nad Dobrzyniem odebrał Opolczykowi Władysław Jagiełło, w związku z czym Władysław Opolczyk oddał prawa do Dobrzynia w zastaw Krzyżakom za 40 tys. florenów. Spowodowało to konflikt prawny między Polską i zakonem krzyżackim, ponieważ Opolczyk dokonał felonii, czyli złamania obowiązków wasala. Wkrótce Krzyżacy opanowali Dobrzyń. W dniu 10 czerwca 1405 r. Dobrzyń został wykupiony przez Polskę. Po wybuchu wielkiej wojny zamek w Dobrzyniu został 20 sierpnia 1409 r. zdobyty przez Krzyżaków przy użyciu artylerii. Miasto zostało spalone, a dowodzący obroną starosta Jan Chełmicki z Płomian ścięty przez KrzyżakówMirosław Krajewski, Powiat lipnowski. Materiały monograficzne i albumowe, Brodnica-Lipno 2018, s. 59-60, 526..
Do Polski Dobrzyń został przyłączony ostatecznie na mocy I pokoju toruńskiego w 1411 r. W granicach Polski stał się jednym z trzech miast w ziemi dobrzyńskiej, w których zorganizowano sąd ziemski (przetrwał on do końca I Rzeczypospolitej)M. Pawlikowski, Sądownictwo ziemskie w przedrozbiorowej Rzeczypospolitej, Strzałków 2012. W 1657 roku zamek i miasto zostały spalone przez wojska szwedzkie. Zniszczenia były tak wielkie, że po potopie szwedzkim, miasto już nie odzyskało swojego znaczenia. Przed potopem miasto liczyło 600 domów, a wg lustracji z 1661 roku w Dobrzyniu było tylko 30 zamieszkałych domów.
W 1807 r. Dobrzyń został włączony do Księstwa Warszawskiego.
Niemcy podczas okupacji zmienili nazwę miasta na niem. Dobrin an der Weichsel (1939–1945). W trakcie okupacji niemieckiej zostali zamordowani 17 grudnia 1944 roku przez żandarmerię niemiecką Bronisław Krzeszewski, Ignacy Mync i Kazimierz Mync.
Obecnie jest lokalnym ośrodkiem handlowo-usługowym z nielicznymi zakładami przemysłowymi (zakład obuwniczy, spółdzielnia rybacka, rzeźnia).
Kultura Dobrzyński Dom Kultury „Żak” został utworzony na mocy Uchwały nr X/70/07 Rady Miejskiej w Dobrzyniu nad Wisłą z dnia 12 listopada 2007 roku. Instytucja działa na podstawie statutu nadanego uchwałą Rady Miejskiej i jest organizowana przez Miasto i Gminę Dobrzyń nad Wisłą.
Dom kultury realizuje zadania w zakresie zaspokajania potrzeb kulturalnych, oświatowych i informacyjnych mieszkańców, a także uczestniczy w upowszechnianiu kultury i wiedzy. Stanowi lokalne centrum działalności kulturalnej oraz integracji społecznej mieszkańców miasta i gminy.
Sport i rekreacja W mieście funkcjonuje Klub Sportowy Wisła Dobrzyń z siedzibą przy ul. Sportowej 9, prowadzący działalność w zakresie szkolenia sportowego oraz organizacji rozgrywek piłkarskich. Klub uczestniczy w rozgrywkach ligowych i stanowi jeden z głównych ośrodków aktywności sportowej na terenie miastahttp://www.90minut.pl/skarb.php?id_sezon=83&id_klub=6863.
Istotną rolę w rozwoju sportu i rekreacji odgrywa również Dobrzyńskie Centrum Sportu i Turystyki (DCSiT) przy ul. Licealnej 1A. Placówka odpowiada za zarządzanie miejską infrastrukturą sportową i rekreacyjną oraz organizację wydarzeń sportowych, turystycznych i integracyjnych dla mieszkańców.
W centralnej części miasta, na Placu Wolności, znajduje się park miejski wyposażony w elementy małej architektury, w tym ławki i tereny zieleni. Na jego obszarze usytuowany jest Pomnik 950-lecia Miasta Dobrzynia nad Wisłą, upamiętniający wielowiekową historię miejscowości i stanowiący jeden z charakterystycznych punktów przestrzeni publicznej miasta.
W mieście również funkcjonuje skatepark zlokalizowany przy ul. Nawojki, stanowiący miejsce rekreacji i aktywności sportowej dla dzieci i młodzieży.
Elementem zagospodarowania przestrzeni nadwiślańskiej są bulwary nad Wisłą, obejmujące teren spacerowy oraz przystań w Dobrzyniu nad Wisłą, wykorzystywaną do rekreacji wodnej i organizacji wydarzeń plenerowych.
Przystań nad Wisłą w Dobrzyniu nad Wisłą stanowi zagospodarowany teren rekreacyjny położony nad brzegiem rzeki Wisły. Na jej obszarze znajduje się infrastruktura rekreacyjna, w tym altana, krąg ogniskowy oraz boisko do gry w piłkę siatkową, co sprzyja organizacji spotkań plenerowych i wypoczynkowi mieszkańców.
Pełni również funkcję miejsca aktywnego wypoczynku, szczególnie dla wędkarzy oraz miłośników turystyki rowerowej, w tym kolarstwa górskiego MTB, ze względu na zróżnicowane ukształtowanie terenu. Położenie w dolinie Wisły oraz walory przyrodnicze okolicy sprzyjają pieszym wycieczkom i rekreacji na świeżym powietrzu.
Zabytki Fragment ruin kościoła św. Krzyża i św. Szczepana przy ulicy Farnej, wzniesionego w końcu XIII wieku, a zniszczonego przez Szwedów w 1657 r. Odbudowany jako kościół murowany i pełniący funkcję kościoła parafialnego. Wewnątrz kościoła znajdowało się sześć drewnianych ołtarzy i jeden murowany poświęcony Matce Boskiej Szkaplerznej. Ołtarz główny był natomiast poświęcony św. Szczepanowi. Poza tym wiadomo o dużym krzyżu w centralnej części kościoła i sześciogłosowych organach. Przy kościele wybudowano murowaną dzwonnicę z dwoma dzwonami. 15 kwietnia 1767 roku kościół spłonął i nie został już odbudowany. W 1805 roku jego ruiny zostały sprzedane budowniczym dworu w Leniach Wielkich. Kościół parafialny pofranciszkański Wniebowzięcia NMP zbudowany po 1436 roku, na miejscu starszego z XIII wieku. Odbudowany z ruiny w 1635 roku. W 1707 roku przebudowany. W 1836 roku rozbudowany w kierunku zachodnim. Ostatnia przebudowa w 1902 roku. Wyposażenie głównie barokowe. Fasada zachodnia w stylu neoromańskim. Ołtarz główny z początku XIX w. klasycystyczny, przeniesiony z Zakroczymia. Na uwagę zasługuje kaplica św. Walentego, krucyfiks barokowy z XVIII wieku i marmurowa płyta nagrobna generała wojsk polskich Damazego Mioduskiego. Trójskrzydłowy klasztor pofranciszkański z końca XVIII wieku, przylegający do kościoła NMP i posiadający z nim wspólny wirydarz.