Zasada heterocykliczna Nukleozyd Deoksynukleozyd 58px|Chemical structure of adenineadenina 95px|Chemical structure of adenosineadenozynaA 95px|Chemical structure of deoxyadenosinedeoksyadenozynadA 86px|Chemical structure of guanineguanina 123px|Chemical structure of guanosineguanozynaG 123px|Chemical structure of deoxyguanosinedG 63px|Chemical structure of thyminetymina 87px|Chemical structure of 5-methyluridinem5U 87px|Chemical structure of thymidinetymidynaT 51px|Chemical structure of uraciluracyl 87px|Chemical structure of uridineurydynaU 87px|Chemical structure of deoxyuridine2′-dU 51px|Chemical structure of cytosinecytozyna 87px|Chemical structure of cytidineC 87px|Chemical structure of deoxycytidinedeoksycytydynadC
Nukleozydy – organiczne związki chemiczne zbudowane z zasady azotowej połączonej wiązaniem β-N-glikozydowym z pentozami (rybozą, deoksyrybozą lub rybitolem).
W zależności od rodzaju zasady azotowej wyróżnia się (wytłuszczeniem oznaczono): nukleozydy purynowe: adenozyna guanozyna inozyna ksantozyna nukleozydy pirymidynowe:
urydyna (w RNA) tymidyna (w DNA)
nukleozydy nikotynamidowe: mononukleozyd nikotynamidowy (NMN+) – po fosforylacji tworzy nukleozydy flawinowe: mononukleozyd flawinowy – po fosforylacji tworzy mononukleotyd flawinowy, który łączy się z AMP z powstaniem dinukleotydu flawinoadeninowego (FAD).
Jeśli w skład nukleozydu wchodzi cukier deoksyryboza, nazwy odpowiednich nukleozydów należy poprzedzić przedrostkiem deoksy, np. deoksyadenozyna
deoksycytydyna Wyjątkiem od tej zasady jest deoksyrybonukleozyd tymidyna, którego odpowiednikiem w serii rybo jest 5-metylourydyna.
Nukleozydy mogą być fosforylowane przez specyficzne kinazy. Powstające w ten sposób nukleotydy są elementami budulcowymi RNA i DNA. Trifosforany nukleozydów wykorzystywane są jako przenośniki energii w komórce.
Nukleozydy modyfikowane chemicznie służą jako leki antywirusowe, np. AZT, ddU (2′,3′-dideoksyurydyna), acyklowir, gancyklowir.
Uwagi