Jan Bażeński albo Bażyński, właśc. Hans von Baysen (ur. ok. 1390, zm. 9 listopada 1459 w Malborku) – szlachcic pruski, kasztelan elbląski, jeden z przywódców opozycji antykrzyżackiej, współorganizator Związku PruskiegoTadeusz Oracki, Słownik biograficzny Warmii, Prus Książęcych i Ziemi Malborskiej od połowy XV do końca XVIII wieku. A-K. Olsztyn 1984, s.14., gubernator PrusKarol Górski, Pomorze w dobie wojny trzynastoletniej, s. 115.
Życiorys Pochodził z lubeckiej rodziny Fleming, przybyłej na teren Warmii w celach kolonizacyjnych w pierwszej połowie XIII w. W 1289 biskup warmiński Henryk Fleming nadał swemu bratu Albertowi wieś Bażyny i od tej pory potomkowie Alberta zwali się von Baysen (inaczej: de Bajsen, lub, jak się podpisywał sam Bażeński, von Baysin).
Syn Piotra, sędziego ziemskiego w Dąbrównie, właściciela m.in. Elgnowa; brat Aleksandra, Gabriela i Ścibora. Do dóbr von Baysenów należały ok. roku 1450 m.in. Bażyny, Osiekowo, Kadyny, Gąsiorowo, Lubajny, Iłowo, Perklice, Pagórki, Ostrogóra czy Leszcz.
W służbie zakonu krzyżackiego Z ramienia wielkiego mistrza krzyżackiego Michała Küchmeistera odbywał podróże dyplomatyczne do Anglii, Danii i Portugalii (1419–1422). Według legendy pasowany na rycerza przez króla portugalskiego za odwagę w walce z Maurami. W Portugalii dwa lata walczył z Maurami i po powrocie wielki mistrz poparł rozszerzenie herbu z wiewiórką (Achinger) o murzyna. Po rezygnacji w roku 1422 Küchmeistera z funkcji wielkiego mistrza zakonu krzyżackiego, wycofał się z pracy na rzecz zakonu jako dyplomata i najemnik.
thumb|Wizerunek pieczęci Jana Bażyńskiego thumb|Dąb Bażyńskiego w Kadynach Bażyński uczestniczył w zjazdach stanów pruskich, a od 1432 wchodził w skład Tajnej Rady, którą utworzył wielki mistrz Paul Bellitzer von Russdorff. Jako spłatę długów finansowych zakonu wobec Bażyńskiego, w 1432 wielki mistrz formalnie już przekazał Bażyńskiemu dobra ziemskie w Kadynach koło Elbląga, które pozostały do 1503 roku w rodzinnym posiadaniu. W Kadynach znajduje się nazwany jego nazwiskiem dąb Bażyńskiego.
Przywódca opozycji antykrzyżackiej Jan Bażyński był przywódcą opozycji antykrzyżackiej, uczestnikiem wojny trzynastoletniej, pierwszym gubernatorem Prus. W latach 1431–1432 pośredniczył w sporze szlachty pomezańskiej z biskupem pomezańskim Janem III Winklerem. Na zjeździe szlachty w 1435 w Mikołajkach Pomorskich przewodniczył szlachcie pruskiej niezadowolonej z krzyżackich rządów. Należał do Związku Jaszczurczego. Jako chorąży ostródzki brał udział w założeniu Związku Pruskiego, podpisał dokument erekcyjny Związku 14 marca 1440 w Kwidzynie. Przewodniczył Tajnej Radzie Związku, występował przeciw atakom legata papieskiego i wielkiego mistrza krzyżackiego w obronie Związku.
Stał na czele delegacji stanów pruskich przybyłych z Torunia do Krakowa w lutym 1454 roku, aby prosić króla Kazimierza Jagiellończyka o inkorporację ziem państwa krzyżackiego. W mowie z 21 lutego 1454 prosił monarchę, aby wcielił [ziemie władane przez Krzyżaków] do królestwa Polskiego, od którego jesteśmy oderwani.
W służbie królewskiej Król Kazimierz Jagiellończyk 6 marca 1454 podpisał akt inkorporacji, jednocześnie wypowiadając Zakonowi wojnę, znaną jako wojna trzynastoletnia. Od 9 marca 1454 Jan Bażyński był pierwszym gubernatorem Prus. Jako gubernator przebywał w Elblągu, a od 1457 w Malborku. W latach 1457 i 1459 dowodził obroną Malborka przed atakami wojsk krzyżackich. Krzyżacy zorganizowali nieudany zamach na Bażyńskiego. Jan Bażyński był też starostą sztumskim (1454) i tolkmickim (1456–1459). Jako kasztelan elbląski otrzymywał dochody z Elbląga oraz z rybołówstwa w Zatoce Ryskiej. Jan Bażyński zmarł 9 listopada 1459 w Malborku, a pochowany został w Elblągu. Następnym gubernatorem Prus został jego brat Ścibor Bażyński.
Upamiętnienie Jan Bażyński jest patronem kilku ulic w kraju (Gdańsk, Elbląg, Braniewo, Malbork, Olsztyn). Jego postać znalazła się w herbie powiatu ostródzkiego.
Dla jego upamiętnienia powiat ostródzki i gmina Ostróda postanowiły w 1966 nazwać imieniem Jana Bażyńskiego Liceum Ogólnokształcące nr 1 w Ostródzie.
W Kadynach na cześć Jana Bażyńskiego nazwano Dąb Bażyńskiego, jedno z najstarszych drzew w Polsce.
Przypisy
Bibliografia Herbarz polski, Tadeusz Gajl, Gdańsk 2007,
S. Orgelbranda Encyklopedia Powszechna Tom II / S.245 Zbiór nazwisk szlachty z opisem herbów własnych familiom zostaiącym w Krolestwie Polskim, i Wielkim Xięstwie Litewskim / przez Piotra Nałęcza Małachowskiego ułożony, poprawiony, pomnożony i powtórnie do druku podany. 1809 S. 285 Księga herbowa rodów polskich. Cz. 1 / Juliusz Ostrowski 1879-1906. S. 32 Korona polska przy złotey wolnosci starożytnemi wszystkich kathedr, prowincyi y rycerstwa kleynotami ... ozdobiona ... podana przez X. Kaspra Niesieckiego ... T. 1 – Niesiecki, Kasper (1682-1744)
Reprint: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Kraków 1989,
Zobacz też Dąb Bażyńskiego
Kategoria:Członkowie Związku Pruskiego Kategoria:Kasztelanowie elbląscy Kategoria:Pochowani w Elblągu Kategoria:Szlachta Prus Królewskich Kategoria:Uczestnicy wojny polsko-krzyżackiej 1454–1466 (strona polska) Kategoria:Urodzeni w XIV wieku Kategoria:Zmarli w 1459