25 pułk piechoty (25 pp) – oddział piechoty Wojska Polskiego w II Rzeczypospolitej.
W 1918 sformowany został w Okręgu Generalnym „Kielce” okręgowy pułk piechoty. W tym samym roku przemianowany na 25 pułk piechoty. Jego bataliony walczyły w wojnie polsko-ukraińskiej i polsko-bolszewickiej. W okresie międzywojennym stacjonował w Piotrkowie Trybunalskim i wchodził w skład 7 Dywizji Piechoty. W kampanii wrześniowej walczył w składzie macierzystej dywizji w pasie działania Armii „Kraków”.
Formowanie i zmiany organizacyjne W listopadzie 1918 z oddziałów Polskiej Organizacji Wojskowej utworzono w Kielcach „grupę pułkownika Norwida”. Jej „batalion kielecki” 18 listopada 1918 przemianowano na Pułk Piechoty im. Tadeusza Kościuszki. Wszedł on w całości jako I batalion w skład okręgowego pułku piechoty organizowanego przez Dowództwo Okręgu Generalnego Kielce. 2 grudnia 1918 pułk okręgowy przemianowano na 25 pułk piechoty. Jego organizowanie przebiegało dość szybko. Pułk pozostawał w Kielcach do 24 maja 1919, czyli do momentu do momentu wyjazdu na granicę Górnego Śląska. W garnizonie prowadził pracą organizacyjną i szkoleniową. 9 maja 1919 25 pułk piechoty włączono do nowo powstałej 7 Dywizji Piechoty. W grudniu 1919 batalion zapasowy pułku stacjonował w Miechowie.
Obsada personalna pułku w 1920StanowiskoStopień, imię i nazwisko Dowódca pułkumjr Józef Jaklicz (do 29 IX)w.z. mjr Kazimierz BogaczewiczAdiutant pułkuppor. Władysław NiewiarowskiOficer informacyjnyppor. Zdzisław MeissnerKapelanks. Franciszek BolekLekarzpor. lek. Stanisław PopowskiDowódca taborupor. Modest SzreffelDowódca I batalionukpt. Franciszek StudzińskiAdiutantpor. Mikołaj LipińskiLekarzpor. lek. Tadeusz SkalskiOficer prowiantowyppor. Feliks CebulaDowódca 1 kompaniippor. Władysław BańskiDowódca 2 kompaniippor. Adolf WajnbergerDowódca 3 kompaniippor. Czesław SalachDowódca 4 kompaniippor. Edmund WołkowińskiDowódca 1 kompanii kmppor. Eugeniusz DąbczyńskiDowódca II batalionukpt. Ryszard ŻołędziowskiAdiutantppor. Stefan TeligaDowódca 5 kompaniippor. Józef UhlerDowódca 6 kompaniipor. Ignacy PilwińskiDowódca plutonuppor. Kasper NiemiecDowódca 7 kompaniipor./kpt. Władysław PtasznikDowódca 8 kompaniippor. Antoni PtasznikDowódca 2 kompanii kmpor./kpt. Mieczysław DrabikDowódca plutonuppor. Władysław PrzyborowskiDowódca III batalionumjr Kazimierz BogaczewiczAdiutantppor. Bronisław WadasLekarzppor. lek. Jakub ZaburerOficer kasowyppor. Józef KlimekOficer prowiantowyppor. Witold SwobodaDowódca 9 kompaniipor. Józef SkutnickiDowódca 10 kompaniippor. Konrad ŁukasińskiDowódca plutonuppor. Ryszard BradkeDowódca 11 kompaniippor. Henryk KappelDowódca 12 kompaniipor. Dionizy BłeszyńskiDowódca 3 kompanii kmppor. Aleksander Salwik Dowódca kompanii technicznejppor. Józef Małeniewskipor. Jan BachańskiDowódca 4 kompanii kmppor. Władysław JuszkiewiczOficer pułkupor. Aleksander Idzik
Pułk w walce o granice thumb|300px|Tereny działań pułku w latach 1919–1920 Walki na froncie polsko-ukraińskim
28 grudnia 1918 III batalion kapitana Meraka stacjonował jeszcze w Jędrzejowie. Dwa dni później, w Kielcach, został załadowany na transporty kolejowe i odjechał na front wojny polsko-ukraińskiej. W Lublinie uzupełnił braki, a następnie skierowany został do Hrubieszowa i dalej do Dołhobyczowa. Tu utworzona została Grupa kapitana Juliusza Meraka podległa grupie operacyjnej „Bug”. W jej skład wchodziłyIII/25 pp, 2 i 4 kompania 17 pp, 5 kompania 27 pp i 6 i 4 kompania 23 pp. Grupa zluzowała ułanów pułkownika Beliny-Prażmowskiego.
7 stycznia 1919 III/25 pp zorganizował obronę w okolicy Oszczowy. Tam dowódca grupy „Bug” nakazał podjęcie akcji bojowej, wyjścia na linię Bugu i opanowanie Sokala. III batalion miał zająć Uhrynów i Kuźnicę. O świcie 8 stycznia batalion zaatakował dwoma kompaniami Uhrynów, a drugim półbatalionem Kuźnice. Po zaciętej walce obydwie wsie zostały zdobyte. Walki te były chrztem bojowym dla żołnierzy batalionu. Odcinek w rejonie Dołhobyczowa batalion zajmował do czasu ofensywy majowej.
16 marca na front do Sądowej Wiszni wyjechał, występujący pod nazwą I/25 pp, „kombinowany” batalion kpt. Kazimierza Bogaczewicza. Wszedł on w skład Grupy płk. Józefa Beckera, a po wyładowaniu obsadził odcinek obrony obok Boriatyna. 23 marca nacierał na Szulmany i Ożomle. 26 marca dotarł do Wereszycy, skąd atakował i zdobył Wiszenkę Wielką. Kontratak Ukraińców zmusił batalion do wycofania się z powrotem do Weweszycy. Po kilku dniach przesunięty został do Chyrowa i 18 kwietnia wszedł w skład Grupy pułkownika Mieczysława Lindego. W maju batalion przeszedł do Ustrzyk Dolnych i tu zluzował II/7 pp leg. i pozostał tam do czasu ofensywy majowej. Bronił: Moczary, Jałowe i Hoszowczyk. Ofensywa majowa Wiosną 1919 na front polsko-ukraiński dotarła Grupa Wielkopolską pułkownika Daniela Konarzewskiego i oddziały Błękitnej Armii gen. Józefa Hallera. 16 maja ruszyła polska ofensywa. Osiągnięto Zbrucz tym samym rozstrzygając wojnę o Galicję Wschodnią. W ofensywie bataliony 25 pułku piechoty nadal działały oddzielnie. I batalion uderzał od Ustrzyk Dolnych na Turkę. W końcu maja obsadził granicę czechosłowacką, zajmując Sianki, Użok, Libochory i Hnyła. W lipcu został przerzucony pod Brody i zorganizował obronę w Mikitnikach, Tetylkowcach i Popowcach. W tym czasie III/25 pp przebywał w odwodzie 2 Dywizji Armii gen. Hallera i osłaniał Gaje Roztockie i Gaje za Rudą. W czerwcu 1919 wchodził w skład Grupy generała Henryka Minkiewicza (Grupa operacyjna „Bug”), a 5 lipca obsadził odcinek w Tetylkowcach.
Po zakończeniu działań wojennych z Ukraińcami, bataliony powróciły w okolice Częstochowy. Tam pułk pełnił służbę graniczną na odcinku od Koziegłów do Wielunia.
Pułk w wojnie polsko-bolszewickiej Po pokonaniu wojsk ukraińskich, głównym przeciwnikiem na wschodzie stała się Armia Czerwona. Pokonała ona rosyjską Białą Armię Antona Denikina i przygotowywała się do marszu na zachód. W tym czasie Wojsko Polskie reorganizowało i przerzucało siły i środki na zagrożone kierunki. 15 grudnia 1919 25 pułk piechoty został przerzucony znad granicy Górnego Śląska w okolice Olewska. Początkowo został podporządkowany dowódcy 4 Dywizji Piechoty. 24 stycznia 1920 pułk przegrupował się w rejon Szepetówki, pozostawiając I batalion w Równem. Kolejne przegrupowanie doprowadziło pułk w rejon Słuczy. Wszedł on tam w skład XXV Brygady Piechoty i obsadził 24 kilometrowy odcinek od Nowej Czartorii do Ostropola.
Naprzeciw oddziałów polskich, w rejonie Romanów, Krasnogórka, Awratyn, Cudnów, Troszcza grupowały się jednostki Armii Czerwonej. W celu przeciwdziałania koncentracji nieprzyjaciela, pułk przeprowadził z rejonu Lubaru kilka pomyślnych wypadów. Od jeńców sowieckich uzyskano dokładne informacje o ugrupowaniu przeciwnika i jego przygotowaniach do działań zaczepnych. 18 marca III batalion pułku został zluzowany w Prywałówce przez II/43 pp i odjechał do Zwiahla, do dyspozycji dowódcy 26 pułku piechoty. W Lubarze pozostało jedynie dowództwo pułku z pododdziałami sztabowymi i II batalion.
W tym czasie przybył z Krzemieńca do Zwiahla i zorganizował obronę Słuczy na odcinku od Talk do Baranówki I/25 pułku piechoty. 3 kompania obsadziła Rohaczów. 20 marca batalion z powodzeniem odpierał ataki forsujących Słucz bolszewików. Tego samego dnia II/ 25 pp wziął udział w wypadzie na Iwanówkę. Współdziałając z III/43 pp, rozbił znajdujące się tam oddziały nieprzyjaciela i zdobył znaczne ilości sprzętu wojskowego.
Pułk w wyprawie kijowskiej Przed ofensywą na Ukrainie Naczelne Dowództwo WP zadecydowało się zreorganizować siły. W miejsce frontów utworzono armie. Na południowym kierunku operacyjnym sformowano 6 Armię gen.por. Wacława Iwaszkiewicza, 2 Armię gen. ppor. Antoniego Listowskiego i 3 Armię Józefa Piłsudskiego.
W rejonie Zwiahla nastąpiła koncentracja grupy uderzeniowej generała Rydza-Śmigłego, której zadaniem było natarcie z Żytomierza na Kijów. W jej skład weszła też 7 Dywizja Piechoty i jej 25 pułk piechoty. II/25 pp ześrodkował się w Żytnich Górach i stanowił odwód XIII Brygady Piechoty. Pozostała część pułku stanowiła odwód ogólny 7 DP i pozostawała w Białej Cerkwi.
21 maja rozpoznanie doniosło o zajęciu przez wojska sowieckie Misajłówki i Bohusławia. II/25 pp wziął udział w wypadzie kawalerii dywizyjnej na przedpole celem potwierdzenia danych z rozpoznania. W tym czasie I/25 pp obsadził odcinek Birunki–Kożanka. Po powrocie z wypadu II/25 pp obsadził stację kolejową Olszanica i Rokitno, a III batalion pozostał w odwodzie w Białej Cerkwi. 26 maja Sowieci zaatakowali Olszanicę. Uderzenia nie wytrzymał II batalion i wycofał się z Rokitna. Następnego dnia wojska sowieckie wyparły z Czepielówki oddziały polskie. Kontratak 25 pułku piechoty zmusił nieprzyjaciela do wycofania się, a polska linia obronna została odtworzona. Potem nastąpiła seria wypadów z obu stron. Ze strony sowieckiej były to działania maskujące główne uderzenie wykonywane przez ich wojska na Kazatyń. 7 czerwca pułk zakończył walki pod Białą Cerkwią.
Pułk w działaniach odwrotowych thumb thumb thumb thumb thumb thumb thumb thumb thumb thumb thumb 8 czerwca zarządzono odwrót. Pułk zniszczył przeprawy na Rosi i wycofał się ze swoich pozycji. W ariergardzie maszerował III batalion. W okolicy Wasylkowa pułk obsadził odcinek nad Irpeniem, między Żarnowają a Bolszają Kożuchowką. Od 11 czerwca pułk prowadził działania opóźniające na obszarze północnego Wołynia i Polesia. Maszerując w składzie kolumny XIII Brygady Piechoty, przemieszczał się przez Mościszcze–Zabiełocze–Horbulow–Sały–Staryki–Żłobicz, 18 czerwca osiągnął Ustę i tam zluzował pododdziały 4 pułku strzelców podhalańskich. Bataliony 25 pp obsadziły odcinek Motocz–Paszyna i dalej na północ do Bard.
Nad ranem 28 lipca pułk obsadził rzekę na odcinku Łopatycze – Baranówka. Jego III batalion zajął stanowiska pod Łopatyczami. Tam też utworzono przedmoście na wschodnim brzegu rzeki. Około 9.00, będący w pościgu sowiecki 60 pułk strzelców, wzmocniony baterią artylerii, rozpoczął natarcie z marszu na pozycje polskiego III/25 pp, z zadaniem uchwycenia mostu na Uborci. Batalion polski stawił zacięty opór, a zaalarmowany dowódca 25 pułku piechoty, mjr Józef Jaklicz, skierował do kontrataku 2 kompanię por. Henryka Chmielewskiego stojącą w pobliskiej Hamerni. Skrzydłowy atak spowodował zamieszanie w tyralierach nieprzyjaciela. Wykorzystał to III batalion i też przeszedł do kontrataku swoją 10 kompanią.
Uderzenia z dwóch stron nie wytrzymał pułk sowiecki, a jego żołnierzy ogarnęła panika. Mimo wysiłków komisarzy, czerwonoarmiści rzucili się do ucieczki. Była ona tak szybka i nieoczekiwana, że Polacy wzięli w pościgu tylko garstkę jeńców. Zebrali natomiast mnóstwo porzuconego sprzętu. Zdobyto między innymi 4 działa z jaszczami i 8 ckm-ów. Na zajętym odcinku pułk utrzymał łączność taktyczną na północ z XIV Brygadą Piechoty w Olewsku, a na południe z 1 pułkiem piechoty Legionów w Serdziukach.
W kolejnych dniach na odcinku Łopatycz i Baranówki panował względny spokój, w Serdziukach rozpoczęły się walki o przeprawę przez Uborć. Uderzenie przyjął na siebie I batalion i przez pięć dni walczył w okrążeniu. Sierdziuki kilkakrotnie przechodziły z rąk do rąk. 5 lipca nieprzyjaciel, demonstrując atak na Andrzejówkę, uderzył z trzech stron na Sierdziuki, zachodząc na tyły 3 i 4 kompanii. Walka trwała do późnych godzin nocnych. Pod osłoną nocy małe grupki walczących żołnierzy wycofały się. W tym czasie Pułk otrzymał rozkaz dalszego odwrotu. O zmroku pozostałe bataliony ześrodkowały się w Kamionce, skąd przez Dołhosiele pomaszerowały do Borowieckich Budek. Następnego dnia do kolumny dołączył I batalion.
Po czterech dniach 25 pp przekroczył Horyń w Kryczylsku.