thumb thumb thumb thumb 75 Pułk Piechoty (75 pp) – oddział piechoty Armii Wielkopolskiej i Wojska Polskiego II RP.

Formowanie i zmiany organizacyjne Naczelne Dowództwo Wojska Polskiego wydało 4 lutego 1919 rozkaz nr 54 Sztabu Generalnego o powołaniu górnośląskiego 7 batalionu strzelców, który miał być formowany w Częstochowie. Ostatecznie formację utworzono 20 II 1919, jednak nie osiągnęła ona kompletnego stanu, składając się z 2 kompanii piechoty i plutonu łączności1 Pułk Strzelców Bytomskich w Encyklopedii Częstochowy. W kwietniu tego roku na bazie batalionu zorganizowany został 1Pułk Strzelców Bytomskich. 17 maja major Roman Witorzeniec podpisał pierwszy rozkaz dzienny. 10 marca 1920 oddział przemianowany został na 167 bytomski pułk piechoty i włączony w skład VII Brygady Rezerwowej. Dowództwo pułku 12 marca objął tymczasowo porucznik Paweł Urban, dowódca I batalionu. Po zakończeniu wojny polsko-bolszewickiej jednostka wróciła w Poznańskie, gdzie 9 listopada 1920 w Mątwach ogłoszono demobilizacje pułku bytomskiego. Byli żołnierze jednostki brali udział w III powstaniu śląskim; walcząc pod Praszką, Gorzowem, Olesnem i Dobrodzieniem. 23 czerwca 1921 wkroczyli do Chorzowa (wówczas Królewskiej Huty).

W 1921 jednostka przemianowana została po raz ostatni na 75 pułk piechoty i podporządkowana dowódcy nowo powstałej 23 Górnośląskiej Dywizji Piechoty.

Działania zbrojne 1919-1920 W nocy 22/23 czerwca 1919 pułk przeszedł chrzest bojowy, skutecznie broniąc Wieruszowa przed oddziałami Grenzschutzu (walki do 26 czerwca). 18 października 1919 w celu ochrony pogranicza z Niemcami przed oddziałami Grenzschutzu został przeniesiony pod Sosnowiec, gdzie podlegał bezpośrednio Dowództwu Frontu Górnośląskiego. 9 lutego generał Józef Haller wyznaczył 1 Pułk Strzelców Bytomskich do przejęcia przyznanych Polsce części powiatów sycowskiego i namysłowskiego, w związku z czym komendę nad pułkiem przejęło Dowództwo Frontu Wielkopolskiego.

Kolejne walki żołnierze pułku stoczyli dopiero rok później, w czasie wojny polsko-bolszewickiej: 2 czerwca 1920 pokonali bolszewików pod Rybczanami i 3 czerwca opanowano Czarty, Tarnówkę i Słobodę (prawdopodobnie gdzieś na Białorusi). W tym czasie pułk wchodził w skład 1 Armii gen. Gustawa Zygadłowicza. Razem z innymi siłami polskimi żołnierze ppłk. Władysława Langera (objął 167 pułk 7 czerwca) przeszli szlak bojowy od rzeki Auty (porażka w walce 4–6 lipca z 4 Armią) do obrony Warszawy i kontrofensywy wojsk polskich (pułk wyzwolił Pułtusk i Ostrołękę)Strzelcy Bytomscy, Czy była bitwa pod Wieruszowem? oraz 75 pułk piechoty z Chorzowa – dostęp: 18 listopada 2011..

22 czerwca 1920 167 pułk piechoty obsadził III i IV batalionem odcinek frontu nad Autą od Szczałkun do Tupiczyny. Stanowiska polskie składały się z okopów na wzgórzach na zachodnim brzegu Auty, częściowo osłoniętych zasiekami z drutu kolczastego. Druga linia obrony, przygotowywana dopiero przez saperów, biegła w odległości 2,5 km od rzeki. Pierwszą linię obsadził III batalion por. Bończyka wzmocniony kompanią IV batalionu. Nad samym brzegiem Auty rozmieszczone zostały placówki z karabinami maszynowymi. W odwodzie pozostawał IV batalion. I batalion pułku stanowił odwód VII Brygady Rezerwowej, a II batalion został wcześniej rozwiązany po stratach poniesionych w walkach nad Berezyną. Obronę wspierały 3 i 9 baterie 8 pułku artylerii polowej. Na lewym skrzydle pułk sąsiadował ze 159 pułkiem piechoty, na prawym z oddziałami IX Brygady Piechoty.

4 lipca 1920 wojska Frontu Zachodniego Michaiła Tuchaczewskiego rozpoczęły natarcie. Artyleria sowieckiej 15 Armii zniszczyła zasieki przed okopami 167 pułku piechoty, a sowiecka piechota parła do przodu, nie zważając na straty. Po trzech godzinach walk 9 i 12 kompania przeszły do działań opóźniających w kierunku Filipowa. Wykonywano też kontrataki. W czasie walk polegli dowódcy kompanii, a dowodzenie przejęli podoficerowie.

Jeszcze przed południem oddziały 16 Dywizji Strzelców opanowały Filipowo. Wykonujące kontratak odwodowe kompanie IV batalionu zaległy w silnym ogniu przeciwnika. Sukces odniosła na lewym skrzydle tylko 16 kompania. Odzyskała nawet fragment pierwszej linii obrony. Jednak w prawe skrzydło pułku uderzyła 33 Dywizja Strzelców, która wcześniej zepchnęła na zachód polską IX Brygadę Piechoty i doszła do stanowisk baterii 8 pułku artylerii polowej. Do walki włączyli się wszyscy żołnierze. Bił się pluton łączności, gońcy i oficerowie dowództwa pułku. Dzięki temu umożliwiono bateriom odwrót za Mniutę.

O 13.00 kpt. Langner wydał rozkaz odwrotu, a osłaniała 16 kompanii pchor. Witolda Obidowieża. Oddział osłony niemal w całości wyginął, a ciężko rannego pchor. Obidowicza uratował przed dobiciem dowódca dywizjonu artylerii 16 Dywizji Strzelców. Wieczorem pozostałości 167 pułku piechoty zajęły stanowiska nad Mniutą.

thumb|Ugrupowanie piechoty i artylerii w rejonie Dębe – Zegrze 13 sierpnia 1920 Latem 1920 Dębe było umocnionym przyczółkiem mostowym na prawym brzegu Narwi. Stanowiło ważny punkt obronny trójkąta Modlin – Zegrze – Warszawa. Obrona oparta była na umocnieniach fortu i liniach dawnych niemieckich okopów chronionych zasiekami z drutu kolczastego. Załogę stanowił 167 pułk piechoty ppłk. Władysława Langnera. Zreorganizowany w Jabłonnie pułk 13 sierpnia liczył około 2800 żołnierzy i posiadał 50 ckm-ów. Wsparcie artyleryjskie na przedmościu zapewniały trzy baterie 10 pułku artylerii polowej.

O świcie 14 sierpnia broniące przedmościa oddziały polskie zostały zaatakowane przez oddziały sowieckiej 6 Dywizji Strzelców. Dwa kolejno następujące po sobie ataki zostały odparte na linii zasieków celnym ogniem artylerii polskiej. Po tym niepowodzeniu przeciwnik przeszedł do obrony i okopał się w odległości około dwóch kilometrów od polskich stanowisk. 15 sierpnia wieczorem na fort „Dębe” uderzyły oddziały 56 Dywizji Strzelców, a artyleria sowiecka ostrzelała most na Narwi. Przez całą noc z 15 na 16 sierpnia trwały zacięte walki.

Kawalerowie Virtuti Militari

40x40px|left Żołnierze pułku odznaczeni Krzyżem Orderu Wojskowego Virtuti Militari za wojnę 1918–1920:śp. pchor. Józef Babiakkpt. Karol Brandyskpt. Bolesław Dobrzańskippor. Stanisław Hałaczkiewiczppor. Witold Obidowiczsierż. Stanisław Tomczakśp. chor. Franciszek Wawrok

Pułk w okresie pokoju left|200px mały|Delegacja 75 pp na audiencji u prezydenta RP Ignacego Mościckiego 11 maja 1934; płk Wacław Klaczyński pierwszy z prawej mały|Pomnik ku czci poległych żołnierzy 75 pp w Chorzowie; ołtarz polowy mały|Orkiestra 75 pułku piechoty; 1939 r. mały|Żołnierze 75 pp na dachu Pałacu Prasy w Krakowie (1933). Dowództwo pułku i II batalion stacjonowało w garnizonie Królewska Huta, I batalion w Rybniku, a III batalion w Wielkich Hajdukach (od 1 IV 1939 Chorzów-Batory). 2 listopada 1928 Hajduki Wielkie włączone zostały do garnizonu Królewska HutaDz. Rozk. MSWojsk. Nr 30 z 2 listopada 1928 roku, poz. 327.. 22 listopada 1934 roku Minister Spraw Wojskowych zmienił nazwę garnizonu „Królewska Huta” na „Chorzów”Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 9 z 22 listopada 1934 roku, poz. 184..

Od 30 listopada 1920 roku pułk wchodził w skład 23 Rezerwowej Dywizji Piechoty, która później została przemianowana na 23 Górnośląską Dywizję Piechoty.

14 maja 1922 w Biedrusku marszałek Józef Piłsudski wręczył pułkowi sztandar ufundowany przez społeczeństwo Poznania.

19 maja 1927 roku Minister Spraw Wojskowych marszałek Polski Józef Piłsudski ustalił i zatwierdził dzień 2 czerwca, jako datę święta pułkowegoDz. Rozk. MSWojsk. Nr 16 z 19 maja 1927 roku, poz. 174.. Pułk obchodził swoje święto w rocznicę bitwy pod Rybczanami stoczonej w roku 1920.

Na podstawie rozkazu wykonawczego Ministerstwa Spraw Wojskowych do Departamentu Piechoty o wprowadzeniu organizacji piechoty na stopie pokojowej PS 10-50 z 1930 roku, w Wojsku Polskim wprowadzono trzy typy pułków piechoty. 75 pułk piechoty zaliczony został do typu III pułków piechoty o stanach zbliżonych do wojennych. Na czas wojny przewidywany był do działań osłonowych. Corocznie otrzymywał około 1010 rekrutów. Jego obsadę stanowiło 68 oficerów i 2200 podoficerów i żołnierzy. Obsada personalna i struktura organizacyjna w marcu 1939StanowiskoStopień, imię i nazwisko Dowództwo, kwatermistrzostwo i pododdziały specjalnedowódcapłk dypl. Stanisław Antoni HabowskiI z-ca dowódcyppłk Albin Edward Rogalskiadiutantkpt. Sylwester Goślińskistarszy lekarzmjr dr Adam Władysław Helczyńskimłodszy lekarzppor. lek. Eugeniusz Marian LesieckiII z-ca dowódcy (kwatermistrz)mjr Jan Ciołkoszoficer mobilizacyjnykpt. Karol Erazm Wajdaz-ca oficera mobilizacyjnegokpt. Stefan Leon Kurkowskioficer administracyjno-materiałowykpt. Stanisław Wojciech Cycońoficer gospodarczykpt. int. Józef Dzieżapraktyka u oficera gospodarczegokpt. adm. (piech.) Bolesław Ryzińskioficer żywnościowypor. Edward Kierysoficer taborowyvacatkapelmistrzpor. adm. Mieczysław Śleszyńskidowódca plutonu łącznościpor. Stefan Podebrydowódca plutonu pionierówkpt. Kazimierz Józef Timmeldowódca plutonu artylerii piechotykpt. art. Jan Kostrzycadowódca plutonu ppanc.por. Bernard Drzyzgadowódca oddziału zwiadupor. Henryk Paweł Sznajderski I bataliondowódca batalionumjr Stanisław Czerwińskiadiutant batalionukpt. Mieczysław Florian Malakpomocnik dowódcy baonu ds. gosp.por. Michał Studzińskilekarz batalionupor. Mieczysław Gadzinowskidowódca 1 kompaniikpt. Marceli Kazimierz Michalskidowódca plutonuppor. Stanisław Michał Rejmandowódca 2 kompaniikpt. Jan Franciszek Kotuczdowódca plutonuppor. Otto Roczniokdowódca plutonuppor. Ignacy Sochadowódca 3 kompaniipor. Bolesław Antoni Piotrowskidowódca plutonuppor. Arendt Czesławdowódca 1 kompanii kmkpt. Stanisław Stachorowiczdowódca plutonupor. Kazimierz Ogrodowskidowódca plutonupor. Edward Karol Jędrzejowski II bataliondowódca batalionumjr Józef Tadeusz Suchodolskidowódca 4 kompaniipor. Stanisław Piecuchdowódca plutonuppor. Mieczysław Filkiewiczdowódca 5 kompaniikpt. Władysław II Jankowskidowódca plutonuppor. Wacław Czosnekdowódca plutonuppor. Józef Urbaniakdowódca plutonuchor. Stanisław Kasprzakdowódca 6 kompaniimjr Lucjan Grottdowódca plutonuppor. Konstanty Barzyck III bataliondowódca batalionu mjrTadeusz Jan Chodorowskidowódca 7 kompaniimjr Witold Obidowiczdowódca plutonupor. Franciszek Widuchdowódca 8 kompaniikpt. Stanisław Miecznikowskidowódca plutonuppor. Władysław Marcinkowskidowódca plutonuppor. Władysław Stempurskldowódca 9 kompaniimjr Stanisław Dardzińskidowódca plutonuppor. Krzysztof Stanisław Dzikdowódca plutonuppor. Alfred Ludwik Poloczekdowódca 3 kompanii kmkpt. Tadeusz Walenty PawełczakIV bataliondowódca batalionumjr piech. Władysław II Wierzbickiadiutant batalionukpt. adm. (piech.) Jan I Moraczewskidowódca 4 kompanii kmkpt. Marian Metelski 75 obwód przysposobienia wojskowego „Chorzów”kmdt obwodowy PWmjr piech. Stanisław Wideł (*)kmdt powiatowy PW „Chorzów”kpt. piech. Kazimierz Jan Paszki (*)kmdt powiatowy PW „Świętochłowice”por. kontr, piech. Hussakowski (*)kmdt powiatowy PW „Katowice II”kpt. adm. (piech.) Marian Tulak (*)

75 pp w kampanii wrześniowej Mobilizacja W związku z narastającym zagrożeniem polityczno-wojskowym ze strony III Rzeszy Niemieckiej, 15 marca 1939 w jednostkach nadgranicznych Okręgów Korpusów nr V zarządzono ich wzmocnienie poprzez powołanie rezerwistów na dodatkowe ćwiczenia, zwiększając przy tym stany osobowe jednostek piechoty w rejonach pogranicznych. Rozkazem dowódcy OK V również wzmocnienie stanów osobowych dotyczyło 75 pułku piechoty jak i całej 23 Dywizji Piechoty. Wzmocnienie odbyło się drogą rotacyjnego powołania rezerwistów na kilkutygodniowe ćwiczenia. 75 pp osiągnął stan osobowy bliski 70% wojennego. Pierwsza wymiana rezerwistów odbyła się z końcem kwietnia 1939. Od czerwca żołnierze pułku włączyli się w prace fortyfikacyjne na planowanych stanowiskach obrony.