Ortyl z niemieckiego Urteil czyli wyrok. Każde orzeczenie (wyrok, sentencja) sądu prawa niemieckiego.
Sprawę zakładano w sądzie właściwym pozwanemu (wyjątkiem było złapanie na gorącym uczynku, ten wyjątek w stosunku do szlachty zlikwidowano na początku XVI w. ). Poza przypadkami gdy sąd odbywał się między osobami podległymi jednemu panu (na wsi, wobec swoich poddanych sądy sprawował wyłącznie sołtys i jako wyższa instancja pan) sprawy trafiały do miejscowych sądów właściwych, zależnie od stanu skarżonego był to sąd ziemski (dla szlachty) lub sąd grodzki (dla wolnych kmieci i mieszczan). Od wyroków można było składać apelację do sądu wyższej instancji, najprzedniejszego miasta danej prowincji, na przykład dla całej Rusi był to sąd miejski we Lwowie. Jeśli strony były w dalszym ciągu niezadowolone, apelację składano do miasta z którego brano wzór lokacji a od czasów Kazimierza Wielkiego do sądu prawa wyższego magdeburskiego na zamku w Krakowie a dalej do majestatu królewskiego w którego imieniu działali komisarze 6 miast. Znaczenie historyczne mają orzeczenia sądów najwyższych np. Sądu Sześciu Miast które potwierdzane przez króla jako edykty obowiązywały w całej Polsce.
W codziennej praktyce sądowej wyróżniano dwa rodzaje ortyli: diffinitiva to przypadek klasyczny, kończący się typowym orzeczeniem winy i należnej kary. interlocutoriam aut accessoriam gdy sprawa kończyła się ustaleniem że oskarżony to nie ta osoba, gdy oskarżyciel nie przybył, gdy zawarto ugodę, itd.
Zobacz też
Ortyle magdeburskie
Bibliografia Publikacje B. Groickiego z XVI w. Grodecki Roman, Polska piastowska, PWN, Warszawa 1969
Kategoria:Historia prawa miejskiego