thumb|290px|Mapa I Rzeczypospolitej w 1792 200px|thumb|Generał lejtnant ks. Józef Poniatowski, dowódca korpusu wojsk koronnych w wojnie polsko-rosyjskiej 1792 200px|thumb|right|Tadeusz Kościuszko jako generał lejtnant wojsk koronnych w czasie wojny polsko-rosyjskiej 1792 200px|thumb|Józef Zajączek Struktura organizacyjna wojska I Rzeczypospolitej w 1792 r., w czasie wojny w obronie Konstytucji 3 MajaUwaga przy numeracji regimentów i pułków! Numeracja jednostek wielokrotnie ulegała zmianie, dlatego powyższe numery odpowiadają wyłącznie stanowi z 1792 r. i mogą odbiegać o tych, powszechnie przyjętych w literaturze dla konkretnych jednostek (ostrożnie przy ewentualnym linkowaniu)..
Pod nieobecność hetmanów armią koronną dowodził książę Józef Poniatowski. Miał on początkowo ok. 17 000 żołnierzy, z czego wydzielił samodzielne brygady Tadeusza Kościuszki i Michała Wielhorskiego. Dołączył do niego później Michał Lubomirski ze swoją dywizją liczącą 4 500 wojska i gen. Józef Zajączek z 5 500 wojska. Dodatkowo w Kamieńcu Podolskim została nie wykorzystana załoga licząca 3 374 żołnierzy, w tym dwa regimenty piechoty.
Na Litwie, po zdradzie pruskiego sojusznika i współdziałającego z nim księcia Ludwika Wirtemberskiego, armia litewska dowodzona odtąd przez generała Józefa Judyckiego została pobita w bitwie pod Mirem 10 czerwca 1792. Po zmianie nieudolnego dowódcy 4 lipca 1792, armia litewska poniosła kolejną porażkę w bitwie pod Zelwą. Dalsze wycofywanie się w kierunku Warszawy doprowadziło do zaciętej obrony Brześcia oraz bitew w obronie przepraw na Bugu pod Grannem i Krzemieniem.
Wojska koronne
Piechota koronna Regiment Gwardii Pieszej Koronnej 1 Regiment Pieszy Koronny Augustyna Gorzeńskiego 2 Regiment Pieszy Koronny Józefa Wodzickiego 3 Regiment Pieszy Czapskiego 4 Regiment Pieszy Buławy Wielkiej Koronnej 5 Regiment Fizylierów 6 Regiment Pieszy Łanowy 7 Regiment Pieszy Potockiego 8 Regiment Pieszy Buławy Polnej Koronnej 9 Regiment Pieszy Raczyńskiego 10 Regiment Pieszy Ordynacji Rydzyńskiej 11 Regiment Pieszy Grenadierów Janusza Stanisława Ilińskiego 12 Regiment Pieszy Koronny Jana Malczewskiego 13 Regiment Pieszy Ordynacji Ostrogskiej 14 Regiment Pieszy im. Potockich 15 Regiment Pieszy Koronny Jana Augusta Cichockiego Korpus Strzelców Batalion skarbowy Garnizon Częstochowa Garnizon Poznań Chorągiew węgierska Buławy Wielkiej Koronnej (1717-1789, wznowiona 1793) Chorągiew węgierska Buławy Polnej Koronnej (1717-1789, wznowiona 1793) Chorągiew węgierska Marszałka Wielkiego Koronnego (1717-1794) Milicja Warszawy Milicje 'ukraińskie' (według Wolańskiego)
Jazda koronnaIstnieją 2 sposoby numeracji brygad koronnych 5-8 Kawalerii Narodowej. Według pierwszego (przyjętego m.in. przez B. Gembarzewskiego) istniały 4 brygady "ukraińskie": 5 Brygada Kawalerii Narodowej to inaczej 3 Ukraińska Brygada Kawalerii Narodowej, 6 Brygada KN - 2 Ukraińska Brygada KN, 7 Brygada KN - 1 Ukraińska Brygada KN a 8 Brygada KN - 4 Ukraińska Brygada KN. Według drugiego sposobu numeracji istniały tylko 2 brygady "ukraińskie", a pozostałe 2 były "wołyńskie": 5 Brygada KN - 1 Ukraińska Brygada KN, 6 Brygada KN - 2 Wołyńska Brygada KN, 7 Brygada KN - 1 Wołyńska Brygada KN a 8 Brygada KN - 2 Ukraińska Brygada KN. Gwardia Konna Koronna 1 Brygada Kawalerii Narodowej (1 Wielkopolska) Damazego Mioduskiego 2 Brygada Kawalerii Narodowej (2 Wielkopolska) Pawła Biernackiego 3 Brygada Kawalerii Narodowej (1 Małopolska) Piotra Hadziewicza 4 Brygada Kawalerii Narodowej (2 Małopolska) Jana Eryka Potockiego 5 Brygada Kawalerii Narodowej (3 Ukraińska) Rafała Dzierżka 6 Brygada Kawalerii Narodowej (2 Ukraińska) Rocha Jerlicza 7 Brygada Kawalerii Narodowej (1 Ukraińska) Stefana Lubowidzkiego 8 Brygada Kawalerii Narodowej (4 Ukraińska) Stanisława Mokronowskiego 1 Pułk Przedniej Straży im. Królowej 2 Pułk Przedniej Straży Buławy Wielkiej Koronnej 3 Pułk Przedniej Straży Buławy Polnej Koronnej 4 Pułk Koronny Przedniej Straży Xcia Wirtemberga 5 Pułk Koronny Przedniej Straży Xcia Lubomirskiego 1 Pułk Wiernych Kozaków Jana Potockiego 2 Pułk Wiernych Kozaków Poniatowskiego/ Chomentowskiego Pułk Ułanów Nadwornych Koniga Ochotnicy ukraińscy (według Wolańskiego)
Wojska techniczne Korpus Artylerii Koronnej Korpus Inżynierów Koronnych Korpus Pontonierów Koronnych
Wojska litewskie
Piechota litewska Regiment Gwardii Pieszej Wielkiego Księstwa Litewskiego 1 Regiment Pieszy Buławy Wielkiej Litewskiej 2 Regiment Pieszy Buławy Wielkiej Litewskiej 3 Regiment Pieszy Buławy Polnej Litewskiej 4 Regiment Pieszy Buławy Polnej Litewskiej 5 Regiment Pieszy Litewski Pawła Jerzego Grabowskiego 6 Regiment Pieszy Litewski Ksawerego Niesiołowskiego 7 Regiment Pieszy Litewski Xcia Kazimierza Nestora Sapiehy 8 Regiment Pieszy Domu Radziwiłłów Chorągiew węgierska Buławy Wielkiej Litewskiej (1717–1793) Chorągiew węgierska Buławy Polnej Litewskiej (1717–1793) Chorągiew węgierska Trybunału Litewskiego (od 22 czerwca 1790) Chorągiew węgierska Marszałka Wielkiego Litewskiego (1717–1794) Chorągiew Skarbowa Piechota z Nieświeża Strzelcy z Nieświeża III Batalion Lekkiej Piechoty Trębickiego (nowo erygowany)
Jazda litewska Regiment Gwardii Konnej Wielkiego Księstwa Litewskiego 1 Brygada Kawalerii Narodowej Wielkiego Księstwa Litewskiego, potocznie: Husarska lub Kowieńska 2 Brygada Kawalerii Narodowej Wielkiego Księstwa Litewskiego, potocznie: Petyhorska lub Pińska 3 Brygada Kawalerii Narodowej Wielkiego Księstwa Litewskiego 1 Pułk Przedniej Straży JKM Wielkiego Księstwa Litewskiego Michała Kirkora 2 Pułk Przedniej Straży Buławy Wielkiej Litewskiej Józefa Jeleńskiego 3 Pułk Przedniej Straży Buławy Polnej Litewskiej Antoniego Chlewińskiego 4 Pułk Litewski Przedniej Straży Józefa Bielaka 5 Pułk Litewski Przedniej Straży Stanisława Byszewskiego Pułk Tatarski Jakuba Azulewicza (milicja Króla) Pułk Tatarski Aleksandra Ułana (nowo erygowany) Ordynacka Złota Chorągiew Radziwiłłów Chorągwie słucka i kojdanowska (kozackie) Radziwiłłów Ochotnicy Bujnickiego Wolontariusze 'grodzieńscy'
Wojska techniczne Korpus Artylerii Litewskiej Artyleria z Nieświeża Korpus Inżynierów Wielkiego Księstwa Litewskiego
Przypisy
Bibliografia Krzysztof Bauer, Wojna w obronie konstytucji 3 maja i niepodległości Rzeczypospolitej", w: Mówią wieki. Konstanty Górski "Historya jazdy polskiej". Spółka wydawnicza Polska. Kraków 1894
Antoni Juszczyński, Marian Krwawicz, Wypisy źródłowe do historii polskiej sztuki wojennej. Polska sztuka wojenna w latach 1764-1793. Zeszyt dziewiąty. Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej. Warszawa 1957. Andrzej Grabski i inni, Zarys dziejów wojskowości polskiej do roku 1864. Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej. Warszawa 1966.
Kategoria:Wojna polsko-rosyjska 1792 Kategoria:Struktury organizacyjne wojska I Rzeczypospolitej