Kazimierz Stanisław Świtalski (ur. 4 marca 1886 w Sanoku, zm. 28 grudnia 1962 w Warszawie) – polski polityk, nauczyciel, legionista, współpracownik Józefa Piłsudskiego, po 1926 w tzw. grupie pułkowników, w latach 1928–1929 minister wyznań religijnych i oświecenia publicznego, w 1929 premier II Rzeczypospolitej, senator w 1935. W okresie 1930–1935 marszałek Sejmu, w latach 1939–1945 w niewoli niemieckiej, później w okresie 1948–1956 więziony przez władze PRL, major piechoty rezerwy Wojska Polskiego.
Życiorys Wczesne lata Był synem Albina Świtalskiego (1836-1923, powstańca styczniowego, komisarza rządowego powiatu sanockiego i starosty powiatu rudeckiego), z jego drugiego małżeństwa z Antoniną Marią z domu Veith (zm. 1944, jej dziadek, kapitan cesarskiej armii austriackiej Ignacy Veith 1764-1831 urodzony w północnych Czechach w miejscowości Grulich (obecnie Králíky), służył w pułku z którym przeszedł przez Śląsk i Zachodnią Galicję do Jarosławia i Przemyśla. Zmarł w 1831 r. w Przemyślu w czasie epidemii cholery).
Kazimierz Świtalski uczył się w szkole w Rudkach. W latach uczęszczał 1896–1904 do C. K. Gimnazjum Męskiego w Sanoku (w jego klasie byli m.in. Zdzisław Adamczyk, Stanisław Charzewski, Witold Fusek, Bolesław Mozołowski, Bronisław Praszałowicz, Zygmunt Tomaszewski). Wówczas mieszkał pod opieką swojego dziadka, Wilhelma Veitha, emerytowanego inspektora podatkowego w Sanoku. W tym czasie na terenie szkoły przewodził Organizacji „Promień” (aktywnie działali w niej także Ludwik Jus, bracia Stefan i Włodzimierz Mozołowscy oraz Samuel Herzig). Wśród gimnazjalistów wyróżniał się jako wybitny mówca. 21 czerwca 1904 uzyskał świadectwo dojrzałości z odznaczeniem, po czym rozpoczął naukę na Wydziale Filologii Polskiej Akademii Lwowskiej. Do 1910 był czynnym członkiem Akademickiego Klubu Turystycznego we Lwowie. Po ukończeniu studiów, doktoryzował się tam z filozofii w 1910. Jego praca doktorska zatytułowana była Stosunek Jana Kochanowskiego do Pisma Świętego. W tym samym roku został profesorem gimnazjalnym we Lwowie. 28 października 1911 był zweryfikowany w VIII randze zawodu nauczycielskiego. Pracował jako zastępca nauczyciela w C. K. Gimnazyum VI. we Lwowie od roku szkolnego 1917/1918, ucząc języka polskiego i geografii; w całym roku 1918/1919 był na urlopie.
Działalność niepodległościowa i służba w Legionach Już w młodości należał do organizacji niepodległościowych o charakterze socjalistycznym, jak „Płomień” oraz „Życie”. Wraz ze Stanisławem Kotem kierował pracami Komisji Reprezentacyjnej Związku Młodzieży Postępowej. Od 1910 był członkiem Związku Walki Czynnej, a od 8 października 1912 – Związku Strzeleckiego. W ZWC po raz pierwszy zetknął się z Józefem Piłsudskim. Tuż przed wybuchem I wojny światowej był adiutantem Mariana Kukiela w Komendzie Związków Strzeleckich w Galicji Wschodniej i Lwowie. W okresie od 24 sierpnia do 27 października 1914 w Legionach Polskich. Od 1 września do 15 października 1914 adiutant przy Komendzie Placu LP w Krakowie, a następnie został komendantem tegoż placu. 4 listopada 1914 roku został mianowany na stopień podporucznika piechotyLista starszeństwa oficerów Legionów Polskich w dniu oddania Legionów Polskich Wojsku Polskiemu (12 kwietnia 1917), Warszawa 1917, s. 12.. Od 10 listopada do 13 grudnia 1914 był komendantem placu w Jabłonkowie. Sprawował także stanowisko Komendanta Stacji Chorych na Śląsku Polskim, był członkiem Komisji Superarbitracyjnej w Jabłonkowie w styczniu 1915. Od lutego 1915 zajmował stanowisko referenta kancelarii wojskowej Departamentu Wojskowego NKN, od 29 lipca 1915 był członkiem komisji kasowej do oddziałów garnizonowych w Piotrkowie.
Od 6 października do 31 grudnia 1915 służył w sztabie I Brygady Legionów. Od 5 stycznia 1916 był szefem kancelarii w Komendzie I Brygady. Sprawował to stanowisko do kryzysu przysięgowego. W październiku 1916, z protekcji J. Piłsudskiego został tymczasowym zastępcą Józefa Okołowicza, kierownika Centralnego Biura Poborowego DW NKN, pełnił stanowisko przez dwa dni. W jego efekcie 9 lipca 1917 został aresztowany, a cztery dni później zwolniony ze służby w Legionach. W wyniku tego udał się do Lwowa, gdzie 1 września wstąpił do Polskiej Organizacji Wojskowej. Podczas wojny polsko-ukraińskiej wszedł w skład Polskiego Komitetu Narodowego, w którym odgrywał poważną rolę. Następnie udało mu się wydostać z obleganego miasta przy pomocy samolotu. Trafił do Przemyśla, a później do Krakowa, gdzie zabiegał o pomoc dla Lwowa. Później do połowy grudnia 1918 brał udział w pracach Polskiej Komisji Likwidacyjnej i powołanego 23 listopada 1918 Tymczasowego Komitetu Rządzącego we Lwowie.
Działalność wojskowa i polityczna Od 15 grudnia 1918 był przydzielony do Adiutantury Generalnej Naczelnego Wodza. 1 marca 1919 Świtalski został szefem referatu polityczno-prasowego Naczelnego Wodza Józefa Piłsudskiego. Funkcję tę sprawował do 24 grudnia 1921. Później jego stanowisko zostało wydzielone i został specjalnym referentem spraw politycznych przy Piłsudskim. Faktycznie był jego osobistym sekretarzem, informującym Naczelnika Państwa na temat bieżącej sytuacji politycznej, referującym wiadomości napływające z Ministerstwa Spraw Zagranicznych, zapisującym na bieżąco polecenia i listy zwierzchnika. Świtalski posiadał spory udział w ustalaniu kierunku polityki państwa polskiego względem Litwy i Rosji. W listopadzie i grudniu 1919 uczestniczył m.in. w negocjacjach z ZSRR w Mikaszewiczach. W lipcu 1920 został sekretarzem Piłsudskiego w Radzie Obrony Państwa. Stanowisko to pełnił do października tego roku. Zmiany funkcji wiązały się z awansami wojskowymi: na porucznika (17 grudnia 1918), kapitana (1 grudnia 1919) i majora (awans ze starszeństwem z 1 czerwca 1919).
3 maja 1922 roku został zweryfikowany w stopniu majora ze starszeństwem z 1 czerwca 1919 roku w korpusie oficerów piechoty oraz lokatą 25. W grudniu 1922 został przeniesiony do rezerwy z czasowym zatrzymaniem w służbie czynnej. W tym samym czasie został przydzielony do Kwatery Wojskowej Prezydenta, a w styczniu 1923 do rezerwy oficerów sztabowych Dowództwa Okręgu Korpusu Nr I w Warszawie. Po tym jak likwidacji uległa Adiutantura Generalna NW w 1923, został przydzielony do Biura Historycznego Sztabu Generalnego. W 1923 i 1924 był przydzielony jako oficer rezerwowy do 1 Pułku Piechoty LegionówW 1934, jako major rezerwy piechoty pozostawał w ewidencji Powiatowej Komendy Uzupełnień Warszawa-Miasto III z przydziałem mobilizacyjnym do Oficerskiej Kadry Okręgowej Nr I. Rocznik Oficerski Rezerw 1934, Biuro Personalne Ministerstwa Spraw Wojskowych, Warszawa 1934, L.dz. 250/mob. 34, s. 7, 815.. Z dniem 28 lutego 1925 (lub 23 lutego) został zwolniony z czynnej służby wojskowejDziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 23 z 28 lutego 1925 roku, s. 104..
W kwietniu 1925 został wysłany przez Ministerstwo Pracy i Opieki Społecznej do Francji. Jego misją było zbadanie sytuacji tamtejszej emigracji polskiej. Zajął się jednak także zbieraniem informacji na temat negocjacji brytyjsko-francusko-niemieckich, które zakończyły się zawarciem traktatu z Locarno.
thumb|Świtalski w 1926 Od 1923 był współtwórcą i członkiem piłsudczykowskiego Instytutu Badania Najnowszej Historii Polski w Warszawie.
W tym okresie był już jednym z najbliższych współpracowników Józefa Piłsudskiego. Sytuacja taka ugruntowała się zwłaszcza po wycofaniu się marszałka z życia politycznego i przeprowadzce do Sulejówka. W warszawskim mieszkaniu Świtalskiego odbywały się narady i spotkania Piłsudskiego z jego zwolennikami. Należał on do głównych organizatorów zamachu majowego w 1926 Janusz Jędrzejewicz opisywał Świtalskiego w następujący sposób:
16 czerwca 1926 został mianowany zastępcą szefa Kancelarii Cywilnej prezydenta Ignacego Mościckiego (Piłsudski polecił Świtalskiemu i Stanisławowi Carowi nadzór polityczny nad głową państwa). Od 25 października 1926 był następnie dyrektorem Departamentu Politycznego w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych. Jego głównym zadaniem było przygotowanie wyborów parlamentarnych, a także, wraz z Walerym Sławkiem, organizacja Bezpartyjnego Bloku Współpracy z Rządem. Sam Świtalski opowiadał się za tym, aby na listach wyborczych BBWR znaleźli się konserwatyści, którzy mieli zagwarantować organizacji wsparcie finansowe i stworzyć konkurencję dla narodowej demokracji.
4 sierpnia 1914 w kościele ewangelickim we Lwowie pierwszą żoną Kazimierza Świtalskiego została lekarz dr Julia Sladky z domu Jaroszewicz (podczas I wojny była lekarką legionistów), z którą rozwiódł się w 1927. 17 lipca tego samego roku jego drugą żoną została Janina Tynicka, sekretarka prezydentowej Michaliny Mościckiej w Biurze Prasowym Belwederu, z którą miał syna Jacka (ur. 1928).
Minister i premier thumb|Świtalski z Józefem Piłsudskim w 1929 thumb|Premier Kazimierz Świtalski w gabinecie marszałka Sejmu Ignacego Daszyńskiego 18.IV.1929 thumb|Premier Świtalski wraz z żoną tuż przed wyjazdem do Lwowa w czerwcu 1929 Po wyborach Kazimierz Świtalski wszedł 27 czerwca 1928 w skład gabinetu Kazimierza Bartla. Objął w nim funkcję ministra wyznań religijnych i oświecenia publicznego. Nowy minister, zdaniem Adama Pragiera reprezentował kierunek agresywny wobec większości Sejmu i zarazem uchodził za męża zaufania Piłsudskiego, który miał ustrzec premiera przed nawiązaniem realnej współpracy z izbą.
Gdy spór Piłsudskiego z parlamentem znacznie się zaostrzył, podjął on decyzję, iż konieczna jest zmiana na stanowisku szefa rządu. Na to stanowisko wybrał Świtalskiego. Jak pisał Andrzej Ajnenkiel, posunięcie to Dzięki temu posunięciu, Piłsudski pragnął sprawdzić siłę sejmowej opozycji, głównie lewicy, ponieważ nowy premier postrzegany był jako osoba będąca zwolennikiem rządów silnej ręki. Po dekrecie nominacyjnym Prezydenta RP, gabinet Świtalskiego został zaprzysiężony 15 kwietnia 1929. Był on pierwszym tzw. rządem pułkowników – 6 na 14 ministrów było oddanymi Piłsudskiemu, stosunkowo młodymi wojskowymi. Świtalski stwierdził, iż będzie prowadził politykę sporu z Sejmem, także przy pomocy BBWR. Na okres jego premierostwa przypadała także sprawa Gabriela Czechowicza, oskarżonego o przekroczenia budżetowe, za co stanął przed Trybunałem Stanu.
Od 8 lipca do 17 sierpnia 1929 Świtalski przebywał na urlopie, który spędził we francuskiej miejscowości Haicabia, nad brzegiem Oceanu Atlantyckiego. Dojechał tam wypożyczonym służbowym samochodem, a po powrocie do Polski uregulował za to należność, wpłacając odpowiednią sumę do Skarbu Państwa. Opozycja sejmowa oskarżyła go jednak o to, że przebywał za państwowe pieniądze w luksusowym kurorcie w Biarritz.
21 sierpnia Piłsudski polecił Świtalskiemu nawiązanie kontaktu z opozycją, przede wszystkim Ignacym Daszyńskim, liderem PPS, w celu ustalenia wstępnego porozumienia odnośnie do budżetu państwa. Analogiczne zadanie otrzymał Walery Sławek, który miał rozmawiać na temat nowej konstytucji. W połowie września okazało się jednak, że opozycja odrzuciła propozycję zorganizowania konferencji poświęconej tematom budżetowym, a socjaliści planują zgłoszenie wotum nieufności wobec rządu. To utwierdziło Piłsudskiego i Świtalskiego w przekonaniu, że współpraca z ugrupowaniami sejmowymi jest niemożliwa. Sam premier był także niezadowolony z postawy posłów BBWR-u, którym zarzucał chwiejność poglądów i brak zdecydowania.