Powiat raciborski – powiat w południowej Polsce (województwo śląskie), utworzony w 1999 roku w ramach reformy administracyjnej. Jego siedzibą jest miasto Racibórz.
Według danych z 31 grudnia 2025 roku powiat zamieszkiwało 97 995 osób
Geografia Położenie Powiat raciborski leży w Kotlinie Raciborskiej, częściowo na Płaskowyżu Prudnicko-Głubczyckim i od strony wschodniej we fragmencie na Płaskowyżu Rybnickim. Powiat przecina rzeka Odra oraz jej dopływy: Psina i Ruda. Południowa część powiatu otwiera się na Bramę Morawską.
Pod względem administracyjnym powiat raciborski należy do województwa śląskiego, a graniczy z terenami, na których wydobywa się węgiel kamienny, obszar ten nosi nazwę Rybnickiego Okręgu Węglowego. Od południowo-zachodniej strony graniczy z Czechami, a mianowicie sąsiaduje z obszarami wydobycia węgla w Zagłębiu Ostrawsko-Karwińskim oraz dużą aglomeracją miejsko-przemysłową Ostrawy. Od pozostałych stron natomiast powiat graniczy z rolniczymi gminami powiatu głubczyckiego, kędzierzyńsko-kozielskiego (województwo opolskie), gliwickiego, rybnickiego, wodzisławskiego (województwo śląskie), a na północnym wschodzie z miastem Rybnik. Historycznie teren powiatu leży na Górnym Śląskuhttps://web.archive.org/web/20171201033607/http://www.haus.pl/images/mapa.jpg..
Gminy Herb Nazwa gminy Rodzaj gminy Liczba ludności Powierzchnia Gęstość zaludnienia 30px Racibórz miejska 48 750 74,96 km² 649,6 os./km² 30px Krzanowice miejsko-wiejska 5167 47,06 km² 109,7 os./km² 30px Kuźnia Raciborska miejsko-wiejska 10 427 126,84 km² 82,2 os./km² 30px Kornowac wiejska 5187 26,3 km² 197,2 os./km² 30px Krzyżanowice wiejska 10 572 69,67 km² 151,7 os./km² 30px Nędza wiejska 6620 57,14 km² 115,8 os./km² 30px Pietrowice Wielkie wiejska 6497 68,07 km² 95,4 os./km² 30px Rudnik wiejska 4775 73,94 km² 64,6 os./km²
Miasta
Racibórz – siedziba powiatu raciborskiego, leży w centrum powiatu. Według danych z 31 grudnia 2025 miasto miało 48 750 mieszkańców. Racibórz jest historyczną stolicą Górnego Śląska, gdzie rezydowali książęta opolsko-raciborscy. Do dzisiaj zachowało się wiele cennych zabytków, m.in. kaplica zamkowa pw. św. Tomasza Kantuaryjskiego, którą zwą perłą gotyku śląskiego. Miasto jako pierwsze w Polsce i Europie otrzymało certyfikat ISO 14001. Krzanowice – siedziba gminy Krzanowice, leży w południowo-zachodniej części powiatu raciborskiego. Według danych z 31 grudnia 2023 miasto miało 2000 mieszkańców. Kuźnia Raciborska – siedziba gminy Kuźnia Raciborska, leży w północno-wschodniej części powiatu raciborskiego. Według danych z 31 grudnia 2023 miasto miało 4598 mieszkańców.
Struktura powierzchni Według danych z roku 2006 Racibórz ma obszar 543,98 km², w tym użytki rolne łącznie 61,7% powierzchni (50,7% grunty orne a 10,1% łąki i pastwiska) lasy i tereny leśne 25,0% powierzchni.
Demografia thumb|690x480px|center |Piramida wieku mieszkańców powiatu raciborskiego w 2014 roku
Ludność w latach Rok Liczba ludności Gęstość zaludnienia 1999 120 782 222,03 2000 119 951 220,51 2001 119 106 218,95 2002 113 866 209,32 2003 113 208 208,11 2004 112 570 206,94 2005 112 299 206,44 2006 115 125 211,64
Według danych z 31 grudnia 2019 roku powiat zamieszkiwało 108 211 osób. Natomiast według danych z 30 czerwca 2020 roku powiat zamieszkiwało 107 926 osób. Według danych z 31 grudnia 2023 roku powiat zamieszkiwało 99 635 osób.
Rada Powiatu Komitet wyborczy2002−20062006−20102010–20142014–20182018–2023Sojusz Lewicy Demokratycznej3 (SLD-UP) – – – –Forum Samorządowe Regionu Raciborskiego8 – – – –Razem dla Ziemi Raciborskiej1213121010Prawo i Sprawiedliwość –5199Platforma Obywatelska –5744 (KO)Raciborskie Stowarzyszenie Samorządowe Nasze Miasto – –3 – –
Historia Ziemia raciborska w ciągu tysiąclecia podlegała wpływom wielu kultur oraz zmienności państwowej i politycznej. Zmienne uwarunkowania historyczne kształtowały wielokulturowość i wielonarodowość tego terenu, na którym od wieków współżyją mieszkańcy pochodzenia polskiego, śląskiego, niemieckiego oraz morawskiego (czeskiego)
Rys historyczny 1 maja 1816 – formalnie powstał powiat raciborski, w ramach reorganizacji Państwa Pruskiego, 4 lutego 1920 – część powiatu raciborskiego, Kraik hulczyński (cz. Hlučínsko, niem. Hultschiner Ländchen), została przekazana Czechosłowacji, 1921 – po zakończeniu I wojny światowej na Górnym Śląsku przeprowadzony został plebiscyt, w wyniku którego powiat raciborski został podzielony. Jego wschodnia część znalazła się w granicach II Rzeczypospolitej, zachodnia w granicach Niemiec. 30 maja 1921 polska część powiatu raciborskiego została przyłączona do powiatu rybnickiegoDziennik Rozporządzeń Naczelnej Władzy na Górnym Śląsku z 1921 r. Nr 8, poz. 33., 2 października 1938 – wkroczenie wojsk niemieckich na Kraik hulczyński, 30 października 1938 – Kraik hulczyński został przyłączany do powiatu raciborskiego w rejencji opolskiej w ramach Okręgu Rzeszy Śląsk, czerwiec 1942 do 1945 – istniało 5 obozów dla Polaków (Polenlager) w powiecie raciborskim, 31 marca 1945 – Armia Czerwona zajęła Racibórz, paląc go w czasie walk. Żołnierze radzieccy, w ramach rewanżu, celowo zniszczyli 85% całej zabudowy. Pozostała część powiatu została zajęta przez wojska radzieckie w drugiej połowie kwietnia 1945 roku, 9 maja 1945 – polska administracja objęła władzę na ziemi raciborskiej i czechosłowacka administracja objęła władzę na ziemi hluczyńskiej, 1967 – utworzono miasta Kuźnia Raciborska, 1975 – powiat raciborski został przeniesiony z województwa opolskiego do województwa katowickiego, a powiaty, jako jednostki administracyjne zostały zlikwidowane, lipiec 1997 – tereny powiatu raciborskiego nawiedziła powódź tysiąclecia, 2001 – przywrócono prawa miejskie Krzanowicom, 1 stycznia 1999 – powiat raciborski został reaktywowany.
Zabytki i atrakcje turystyczne Krzyżanowice pałac z XVIII wieku wraz z budynkiem bramnym należący w przeszłości m.in. do rodziny Lichnowski. W pałacu przebywali m.in. Ferenc Liszt i Ludwig van Beethoven. Obecnie dom opieki dla upośledzonych prowadzony przez Zgromadzenie Sióstr Franciszkanek.
Kuźnia Raciborska kościół parafialny pw. św. Marii Magdaleny cmentarz z końca XIX w.
Racibórz odbudowywany Zamek Piastowski z unikalną Kaplicą Zamkową pw. św. Tomasza Becketa z XIII wieku gotycki kościół pw. Wniebowzięcia NMP rezerwat leśno-stawowy „Łężczak” Arboretum Bramy Morawskiej Rynek z Kolumną Maryjną z 1727 roku oraz kościołem św. Jakuba Muzeum prezentujące m.in. ekspozycje: „Rok obrzędowy na Górnym Śląsku „W Krainie Ozyrysa” z mumią Egipcjanki „Dawne techniki dentystyczne” Kościół Ducha Świętego z 1334 roku, obecnie muzeum, w kościele oprócz aktualnych wystaw można zobaczyć freski z 1635 roku, przedstawiające adorację błogosławionej Eufemii i Zesłanie Ducha Św. Baszta więzienna z fragmentem zachowanych murów miejskich.
Rudy dawne Opactwo Cysterskie Kościół pw. Wniebowzięcia NMP w Rudach Zabytkowa Stacja Kolei Wąskotorowej w Rudach
Tworków kościół parafialny pw. św. Piotra i Pawła, perła śląskiego baroku, zachowane i wyeksponowane sarkofagi z XVII wieku.
Wojnowice (gmina Krzanowice) pałac w Wojnowicach w stylu neobarokowo-klasycystycznym z 1828 roku, położony w 4,5-hektarowym parku, wybudowany przez Carla Johanna Kuh’a. W 1872 r., zakupiony i rozbudowany przez rodzinę von Banck. Obecnie mieszczą się w nim: Dom Przyjęć okolicznościowych, Muzeum Dawnej Wsi, oraz pierwsze w Polsce Muzeum Horroru. Działa w nim również Stowarzyszenie Pałac w Wojnowicach – wczoraj, dziś, jutro.
Wybrane imprezy kulturalne styczeń: Regionalne Kolędowe Spotkania Wspólnot Śpiewaczych (Racibórz) Powiatowy Przegląd Inscenizacji Bożonarodzeniowych „Pójdźmy do Betlejem” luty: Biesiada Śląska Szkół Specjalnych „Bajtel Gala” (Racibórz) Biesiada Śląska (Krzyżanowice) marzec: Międzynarodowy Przegląd Teatrzyków Przedszkolnych (Tworków, gm. Krzyżanowice) Procesje konne w Poniedziałek Wielkanocny (Racibórz-Sudół, Pietrowice Wielkie, Bieńkowice gm. Krzyżanowice) kwiecień: Targi ekologicznego ogrzewania (Pietrowice Wielkie) Ogólnopolski Festiwal Ekologicznej Piosenki i Wiersza dla Dzieci i Młodzieży Szkolnej w Raciborzu maj Festyn majowy (Nędza) Festiwal Państwowych Młodzieżowych Ośrodków Wychowawczych KOWADŁO (Kuźnia Raciborska) Międzynarodowy Koncert poświęcony pamięci Beethovena i Liszta (Krzyżanowice) czerwiec Święto Pieśni Chóralnej „Trojok Śląski” w Rudach Dzień Opavy w Raciborzu sierpień Międzynarodowa impreza kolarska (Racibórz) wrzesień Dni Raciborza październik Ogólnopolski Konkurs Plastyczny „Barwy Jesieni” (Racibórz) Raciborski Przegląd Pieśni Religijnej „Spotkałem Pana” listopad Festiwal Pieśni Chóralnej do słów Eichendorffa grudzień Gwiazdka Serc (Racibórz)
Przemysł Liderem regionu jest firma Eko-Okna w Kornicach, która jako największy pracodawca zatrudnia tysiące osób, choć po okresie gwałtownej ekspansji mierzy się z wyzwaniami rynkowymi. Jednocześnie fundamenty tradycyjnego przemysłu ciężkiego uległy załamaniu – legendarny producent kotłów Rafako w Raciborzu ogłosił upadłość we wrześniu 2024 roku, a producent specjalistycznych obrabiarek Rafamet w Kuźni Raciborskiej przeszedł w stan restrukturyzacji. Inne ważne zakłady to Mieszko oraz Tokai Cobex (były ZEW). Nowym impulsem dla lokalnego przemysłu jest dynamiczny rozwój sektora odnawialnych źródeł energii (firma Sunex) oraz nowe inwestycje w ramach Katowickiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej.
Administracja Miasto jest członkiem Związku Subregionu Zachodniego i należy do Euroregionu Silesia. Racibórz jest stolicą Euroregionu.
Transport Drogowy Drogi krajowe: Droga krajowa nr 45 Droga krajowa nr 78 Drogi wojewódzkie: Droga wojewódzka nr 416 Droga wojewódzka nr 417 Droga wojewódzka nr 421 Droga wojewódzka nr 425 Droga wojewódzka nr 915 Droga wojewódzka nr 916 Droga wojewódzka nr 917 Droga wojewódzka nr 919 Droga wojewódzka nr 920 Droga wojewódzka nr 921 Droga wojewódzka nr 922 Droga wojewódzka nr 923 Droga wojewódzka nr 933 Droga wojewódzka nr 935 Droga wojewódzka nr 936
Powiat raciborski leży w pobliżu autostrady A1 (północ-południe) i autostrady A4 (wschód-zachód).
Lotniczy Port lotniczy Katowice-Pyrzowice (około 80 km) Port lotniczy Ostrava-Mošnov (około 60 km) Port lotniczy Kraków-Balice (około 140 km)
Powiaty partnerskie Märkischer Kreis Hrabstwo Wrexham Borough Rendsburg Powiat kędzierzyńsko-kozielski
Zobacz też zarządcy powiatu raciborskiego powiat raciborski (1743–1817) powiat Ratibor (1818–1945) powiat raciborski (1945–1975)
Przypisy
raciborski