Myślenice – miasto powiatowe w woj. małopolskim, siedziba powiatu myślenickiego i gminy miejsko-wiejskiej Myślenice, jeden z ośrodków miejskich aglomeracji krakowskiej.
Wzmiankowane od XIII wieku, uzyskały lokację miejską w 1342 roku. Miasto królewskie Myślimice położone było w drugiej połowie XVI wieku w ówczesnym powiecie szczyrzyckim województwa krakowskiego. Wchodziło w skład klucza myślenickiego, stanowiącego uposażenie kasztelanów krakowskich. Nazwa miasta pochodzi, wedle jednej z hipotez, od imienia założyciela osady – Myślimira.
Położenie Myślenice leżą 30 km na południe od Krakowa, nad rzeką Rabą i jej lewym dopływem Bysinką. Położone są na pograniczu Beskidów (na południu) i pasa pogórzy (na północy). Po zachodniej stronie Raby są to Beskid Makowski i Pogórze Wielickie, zaś po wschodniej stronie Raby – Beskid Wyspowy i Pogórze Wiśnickie. Leżą pomiędzy wzgórzami Dalin, Chełm oraz Uklejna.
Warunki geologiczne Myślenice leżą na obszarze okna tektonicznego, położonego strefie antyklinalnej, tzw. strefie lanckorońsko-żegocińskiej. Spod płaszczowiny śląskiej ukazują się tu ogniwa górnej kredy i eocenu płaszczowiny podśląskiej. Południowy brzeg tego okna przebiega przez centrum miasta, na południe od Rynku. W południowym obramieniu okna występują ogniwa dolnokredowe, należące do górnych warstw płaszczowiny śląskiej, z którymi kontaktują się już warstwy krośnieńskie. Są one zluźnione w stosunku do podłoża i przesunięte ku północy pod naciskiem płaszczowiny magurskiej, która buduje wzgórza na południe od miasta.
Dzielnice Miasto dzieli się na sześć dzielnic: Centrum; Chełm; Dolne Przedmieście; Górne Przedmieście; Osiedle Tysiąclecia; Zarabie – oddzielona od pozostałej części miasta Rabą dzielnica turystyczna, w której ulokowane są liczne atrakcje (m.in. kolej linowa, kąpielisko, park linowy i skatepark).
Historia alt=Widok rynku w Myślenicach około 1933|lewo|mały|Rynek w Myślenicach około 1933 Pierwsza historyczna wzmianka o Myślenicach pojawiła się w latach 1253–1258 w Kodeksie Tynieckim i mówiła o umocnieniach obronnych. Myślenice broniły bowiem w owym czasie dostępu do stolicy Polski, Krakowa, od strony południowej. W tamtym okresie w rejonie miasta istniał system umocnień, tak zwana brona myślenicka, której główną część stanowił zamek w Myślenicach, warownia u podnóża góry Uklejny, zwanej Zamczyskiem.
Kluczową datą w historii osady był rok 1342, kiedy miała miejsce lokacja miasta. Przywilej lokacyjny nadał Myślenicom król Kazimierz Wielki. Sprzedał sołectwo myślenickie dwóm mieszczanom z Wieliczki (obaj nosili imię Hynko). W tym samym roku kasztelan krakowski Spytko z Melsztyna ufundował kościół parafialny. Od tego czasu miasteczko zaczęło się prężnie rozwijać. Myślenice odwiedził m.in. Mikołaj Rej, który tam kończył trzecią księgę Żywota człowieka poczciwego. Oprócz niego w mieście przebywał król Władysław Jagiełło i królowa Jadwiga, a także cesarz Zygmunt Luksemburski, królowie Węgier i Danii oraz liczni książęta.
Okres świetności skończył się w 1557 roku, kiedy Spytek Wawrzyniec Jordan przekazał Myślenice kasztelanii krakowskiej. Krakowscy rządcy byli bardziej zajęci problemami wielkiego miasta, toteż Myślenice zaczęły podupadać. O miasteczku przypomniano sobie w latach trzydziestych i czterdziestych XVII wieku, kiedy do Myślenic trafił cudowny obraz Matki Boskiej. Kolejną degradację miasto przeżyło po potopie szwedzkim, w wyniku którego spłonęły dwa kościoły, a maryjne wota zostały rozkradzione.
Po I rozbiorze Polski Myślenice znalazły się w granicach austriackiego Królestwa Galicji i Lodomerii. W latach 1773–1775 były siedzibą okręgu Myślenice w cyrkule kazimierskim. W latach 1775–1782 należały do dystryktu Zator w ramach cyrkułu wielickiego, a w latach 1782–1819 były siedzibą samodzielnego cyrkułu myślenickiego. Ewaryst Andrzej Kuropatnicki w wydanym po raz pierwszy w 1786 r. dziełku pt. „Geografia (...) Galicyi i Lodomeryi” tak pisał o ówczesnych Myślenicach: Najjaśniejszej Franciszki z Korwinów Krasińskiej hrabiów, żony królewicza polskiego Karola dziedziczne, przedtem dobra stołowe kasztelanów krakowskich, prócz kościoła i domu na kasę murowanego, wcale drewniane dotąd.
Gdy w 1819 roku zniesiono cyrkuł myślenicki, przenosząc urząd cyrkularny z dość prowincjonalnych Myślenic do bardziej centralnie położonych Wadowic, miasto znalazło się w cyrkule wadowickim. Pozbawione funkcji administracyjnej, zatrzymało się w rozwoju i zaczęło podupadać. Ludwik Pietrusiński, relacjonujący swe podróże po Europie, pisał w roku 1845: Myślenice drewniane, liche, obdarte; Myślenice, niegdyś stolica cyrkułu wadowickiego; bez szkół wyższych, bez dobrej oberży; bez handlu, nawet bez Żydów! Nie, to się nie godzi! (...) Obszedłem całe miasteczko. Zajezdny dom jeden jest w rynku, drugi przed miastem. Obydwa niemieckie.
Po reformie administracyjnej z 1855 r. Myślenice stały się siedzibą jednego z małych powiatów ziemskich (Bezirk Myślenice). Zapewne miało to wpływ na szybszy rozwój miasta, bowiem Maria Steczkowska, odwiedzająca je w 1857 r. w trakcie podróży „do Tatrów i Pienin”, pisała: Miasteczko Myślenice dosyć schludne i miłe, leży bardzo malowniczo nad rzeczką Bysinką w dolinie Raby, z trzech stron nie zbyt wysokiemi otoczone górami. Obszerny rynek okalają wcale porządne, po części na piętro murowane domy; kościół parafialny, z powierzchowności przynajmniéj, piękny (...). Drugi kościółek, w końcu miasteczka stojący, ocieniają sędziwe lipy (...). Nawiązała również do braku Żydów w mieście, pisząc, iż ...z tego względu Myślenice pomiędzy polskiemi miasteczkami rzadki stanowią wyjątek.
Od kolejnej reformy administracyjnej Galicji w 1867 r. aż do 1918 r. miasto było siedzibą siedzibą nowego powiatu myślenickiego.
W 1908, z inicjatywy Stanisława Pardyaka powstało Gimnazjum w Myślenicach. Po I wojnie światowej burmistrzem miasta został Jan Dunin-Brzeziński, który w czasie wojny był dowódcą 2 pułku Szwoleżerów Rokitniańskich. O Myślenicach jeszcze raz było głośno w 1936 roku, kiedy Adam Doboszyński zorganizował „Wyprawę myślenicką”, w trakcie której rozbrojono posterunek policji, zdemolowano kilka sklepów żydowskich na rynku oraz próbowano podpalić bożnicę.
W czasie drugiej wojny światowej Myślenice były pod niemiecką okupacją od 5 września 1939. W tym czasie dwukrotnie miasto było pacyfikowane (29 czerwca 1940 i 29 kwietnia 1942 r.). Myślenice zostały zdobyte 22 stycznia 1945 roku przez oddziały 38 armii 4. Frontu Ukraińskiego.
Myślenice początku XX w. opisał Jan Sztaudynger w Szczęściu z datą wczorajszą. W rodzinnym domu na Zarabiu przy ul. Sosnowej spędzał wakacje w dzieciństwie i wczesnej młodości.
W latach 1960–1972 miasto było siedzibą władz gromady Myślenice, ale nie należało do niej. W latach 1975–1998 miasto leżało w woj. krakowskim.
Zabytki thumb|Rynek thumb|Studnia-fontanna „Tereska” z końca XIX wieku thumb|Pomnik Świętego Floriana z XVIII wieku Centralnym i najważniejszym punktem miasta jest rynek o kształcie zbliżonym do prostokąta z pierzejami długimi na 120/100/80/115 metrów. Został on wytyczony w roku 1458 według prawa magdeburskiego. W wieku XVIII powstawały przy nim pierwsze murowane domy, najstarszym z nich jest „Kamienica Obońskich” mieszcząca się pod numerem 27. Na płycie rynku znajdują się dwa symbole miasta: studnia-fontanna „Tereska” – pochodzący z końca XIX wieku żeliwny posąg z czeskiej odlewni w Blansku oraz pomnik Świętego Floriana z XVIII wieku.
Kościół parafialny pw. Narodzenia Najświętszej Marii Panny znajduje się przy ulicy Piotra Skargi, w pobliżu zachodniej pierzei rynku. Został zbudowany w roku 1466 w stylu gotyckim, a następnie przeszedł szereg modernizacji, które wniosły wiele elementów architektury renesansowej i barokowej. Najstarszą częścią jest prezbiterium oraz nawa główna, z następnych wieków pochodzą zachowane części kościoła, w tym kaplice: Serca Pana Jezusa oraz Matki Bożej, w której znajduje się obraz Matki Boskiej Myślenickiej. Obraz ten wg tradycji powstał w XVI wieku w Rzymie i stanowił własność papieża Sykstusa V, do Myślenic natomiast trafił w roku 1624, a pod koniec XVII wieku został uznany za cudowny. Dokonane badania świadczą jednak, że jest to dzieło z kręgu manierystów praskich, powstałe albo w Czechach albo już w Polsce, w Krakowie.
Dom Grecki, murowany budynek znajdujący się przy ulicy Sobieskiego 3 został wybudowany w końcu XVII wieku jako dom zajezdny. Początkowo był parterowy, a od roku 1818 jednopiętrowy. Nazwę zawdzięcza goszczeniu licznych kupców ormiańskich, nazywanych wtedy przez miejscowych Grekami. Od drugiej połowy dwudziestego wieku pełni funkcję siedziby Muzeum Regionalnego. Wśród wystaw można podziwiać: XIX-wieczne wnętrza mieszczańskie, ekspozycje dzieł sztuki ludowej, etnograficzne, archeologiczne oraz dotyczące II wojny światowej.
Kościół pw. Świętego Jakuba Apostoła został wybudowany pod koniec wieku XV w miejscu najstarszego kościoła w Myślenicach. Podobnie jak kościół parafialny, powstał w stylu gotyckim, lecz przez liczne przebudowy, posiada elementy charakterystyczne dla wielu stylów. Przy kościele oraz po przeciwnej stronie ulicy Niepodległości znajdują się dwa cmentarze, na których są XIX-wieczne klasycystyczne nagrobki oraz dwie zbiorowe mogiły: Grób Nieznanego Żołnierza oraz grób Żołnierza Sowieckiego. Kościół jest jednym z punktów na projektowanej Beskidzkiej Drodze św. Jakuba. W jego pobliżu, na zboczu Plebańskiej Góry, znajduje się źródło zwane „Studzienką”. Mieszkańcy Myślenic uznawali wodę z tego źródła za uzdrawiającą. Obok niego w XVIII wieku powstała Kaplica Matki Bożej Śnieżnej.
Transport Droga krajowa nr 7 (E77): Gdynia – Gdańsk – Warszawa – Kraków – Chyżne – granica państwa Droga wojewódzka nr 967: Myślenice – Łapczyca W sierpniu 2026 otwarto nową kładę pieszo-rowerową łączącą brzegi Raby na Dolnym Przedmieściu Myślenic. Obiekt ma długości, szerokości i składa się z 6 przęseł.
Kultura
Większość wydarzeń kulturalnych odbywających się w Myślenicach związanych jest z Myślenickim Ośrodkiem Kultury i Sportu. Organizuje on koncerty, spotkania i wydarzenia literackie oraz kulturalne. Przy MOKiS działa Teatr im. Ks. Kardynała Karola Wojtyły oraz Kino „Muza”.
W mieście działa też Myślenickie Centrum Kultury i związany z nim Zespół Pieśni i Tańca „Ziemia Myślenicka”, który zdobywa liczne laury i nagrody w kraju i za granicą.
Oświata
Wspólnoty wyznaniowe Większość mieszkańców Myślenic stanowią katolicy. Na terenie Myślenic działalność religijną prowadzą następujące Kościoły i związki wyznaniowe: Kościół rzymskokatolicki: parafia Narodzenia NMP (kościół Narodzenia NMP) parafia św. Franciszka z Asyżu parafia św. Brata Alberta Kościół Ewangelicznych Chrześcijan: Zbór „Ewangeliczna Społeczność Myślenice” Świadkowie Jehowy: zbór Myślenice (Sala Królestwa ul. 3 Maja 31)
Sport
KS Dalin Myślenice – wielosekcyjny klub sportowy, obecnie głównie piłkarski Stowarzyszenie Miłośników Siatkówki Dalin Myślenice Sokół Myślenice – wielosekcyjny klub sportowy ze świetlicą socjoterapeutyczną LKS Orzeł Myślenice – piłkarski klub sportowy, założony w 1948 roku, przez jakiś czas wielosekcyjny. Obecnie piłkarze grają w V lidzie, czyli Klasie Okręgowej Kraków III. Siedziba klubu mieści się przy ul. Kazimierza Wielkiego, zaś stadion przy ul. Andrzeja Marka. Stadion ma pojemność 2000 miejsc, z czego 800 siedzącychInformacja w portalu 90minut.pl.. LKS Górki Myślenice – piłkarski klub sportowy, założony w 2005 roku, obecnie występuje w A-klasie gr. Myślenice. Siedziba klubu mieści się przy ulicy 3-go Maja, zaś boisko sportowe przy ul. Solidarności. Stadion o pojemności 100 miejsc siedzących został oddany do użytku w sierpniu 2016 rokuo klubie.. Myślenicki Klub Pétanque – klub pétanque UKS Zarabie – tenis stołowy UKS Shiro Sagi Dojo – Klub Karate, Iaido, Kenjutsu i Samoobrony MDS – założony w 1995 roku UKS Fight Club Myślenice – Myślenicka Szkoła Sportów Walki i Samoobrony MLKSz Myślenice – klub szachowy