Jełowiccy (hist. pol. Jałowieccy) herbu własnego (Jełowicki), przydomku Bożeniec – żyjący do dziś, polski ród książęcy, pochodzenia ruskiego. Należeli do jednego z najbardziej zasłużonych i najwybitniejszych rodów w Rzeczypospolitej. Na przestrzeni dziejów członkowie tego rodu piastowali liczne funkcje dygnitarskie i kościelne. W swej historii Jełowiccy wielokrotnie przelewali krew w obronie ustroju Polski.

Członkowie rodu Jełowickich wiązali się z takimi rodami jak Czartoryscy, Woronieccy, Sokolscy, Ostrogscy czy Wiśniowieccy.

Etymologia nazwiska Nazwisko Jełowickich ma charakter odmiejscowy, a dokładniej od Jałowicz (Jełowicz), obecnie zlokalizowanych na Wołyniu, gdzie wzmiankowani byli w Metryce Wołyńskiej w 1528 roku.

Etymologia przydomku Przydomek, którym posługują się Jełowiccy – Bożeniec – został przez nich przyjęty z uwagi na pamięć o ich najdawniejszym przodku, Paszce Bożeńcu Jełowickim.

Tytuł książęcy Tytuł książęcy Jełowickich wzbudzał wśród heraldyków wiele kontrowersji. Kasper Niesiecki w swym dziele podał informację jakoby Jełowiccy mieli pochodzić od książąt perejasławskich. Tego samego zdania był Józef Jabłonowski, który wyprowadził ich od Izasława, księcia perejasławskiego, wraz z innymi rodami książęcymi.

Adam Kosiński dodaje do tego, że Jełowiccy prawdopodobnie są linią zgasłej rodziny książęcej – Kropotków, a tytuł książęcy zarzucili w XVI-tym wieku. Powodem do tego twierdzenia była okoliczność, że członkowie Kropotków od posiadanej wówczas przez nich miejscowości Jełowicz, podpisywali się w dokumentach jako Jełowiccy (innymi słowy: z Jełowic).

Przeciw książęcemu pochodzeniu Jełowickich stał Józef Wolff, który w swojej pracy przeznaczonej rodom kniaziowskim stwierdził, że protoplasta Jełowickich, Paszko Bożeniec Jełowicki, był zwykłym szlachcicem.

Nie podlega jednak dyskusji, że pochodzenie książęce Jełowickich zostało im przyznane dekretem komisji legitymacyjnej i zatwierdzone przez rosyjską heroldię dnia 28 lutego 1841 roku.

Historia Według Józefa Wolffa, początków rodu Jełowickich należy szukać na Wołyniu, tam też w 1444 roku, protoplasta rodziny, Paszko Bożeniec Jełowicki, otrzymał nadanie miejscowości Łanowce (powiat krzemieniecki na Wołyniu) od Kazimierza Jagiellończyka. Historyk Teodor Żychliński, określa dom Jełowickich jako jeden z najdawniejszych na Wołyniu, spokrewniony z najstarszymi rodami z tego regionu.

Metryka Wołyńska z 1528 roku wspomina o istnieniu Hniewosza Jełowickiego.

Miejscowość Łanowce przechodząc z pokolenia na pokolenie znalazła się w połowie XVI wieku w posiadaniu potomka Paszka – Hniewosza, syna Iwana. O wydarzeniu tym świadczy zachowany dokument przyznania miejscowości przez króla Zygmunta II Augusta w 1565 roku. Od tego momentu miejscowość Łanowce należała do rodu Jełowickich aż do 1848 roku.

W pewnym momencie Jełowiccy przenieśli się z Wołynia do województwa bracławskiego, w którym mieli znaczne dobra ziemskie. Ziemie powiększyły się jeszcze bardziej po otwarciu portu odeskiego w 1794 roku. Z biegiem czasu bogacili się coraz szybciej, żyjąc z nowego handlu i żyznych ziem, w których byli posiadaniu. Stefan Jełowicki, ożeniony z Iwankiewiczówną, otrzymał też znaczny zapis od bezdzietnego Antoniego Jaroszyńskiego, i nabył Siennicę.mały|Zdjęcie powstańców listopadowych, Wacława Jełowickiego z trzema synamiW 1830 roku Jełowiccy dali przykład szczerego poświęcenia do ojczyzny. Wacław z trzema synami (Edwardem, Eustachym i Aleksandrem) stanął do walki w powstaniu listopadowym. Poproszony o powrót do domu z synami odrzekł, że chce spłacić swój dług i nikt nie może go w tej kwestii zastąpić. Poświęcenie Jełowickich było uwieńczone śmiercią Wacława na polu bitwy w 1831 rokuWrotnowski, Felix (1838). Powstanie na Wołyniu, Podolu i Ukrainie w Roku 1831. Tom II. Paryż: z Kśięgarni i Drukarni Polskiej. s. 277.

Gałęzie Rozgałęzienie linii Jełowickich, opracowanie na podstawie tekstu poniżej:

Gniewosz Jełowicki (zm. 1565), miał czterech synów. Z czego drugi syn, Antoni zapoczątkował linię Milczańsko-Kamieniecką, a od trzeciego syna Sawy, idzie linia Łanowiecka.

Sawa miał synów Hieronima, Adriana i Krzysztofa. Hieronim kasztelan Chełmski zszedł bezpotomnie.

Adrian, dał początek linii Ozenińskiej, która rozdzieliła się na Ozenińską i Mirohoską. Ozenińska rozdzieliła się na Ozenińską Arentowską i Mychlińską. Szczep Mirohowski rozdzielił się na gałęzie Hranowską i Miroboską.

Krzysztof natomiast, dał początek linii Łanowieckiej, która na pradziadowskich została dobrach; przez wniosek po księżniczce Sokulskiej rozdzieliła się na dwa szczepy: Sokulski i Lanowiecki. Szczep Sokulski zszedł bez potomków płci męskiej.

Z linii Lanowieckiej natomiast pochodzą trzej rodzeni bracia, Konstanty Stefan i Wacław. Wacław poległ pod Danowem, jest ojcem zamordowanego Edwarda i Aleksandra. Potomkowie min. Edwarda żyją do dziś w Polsce.

Znani członkowie rodu mały|Portret Hortensji z Jełowickich Sobańskiej, córki Wacława i Honoraty, Wojciech Stattler 1836 mały|Portret Stanisława Jełowickego Zachariasz Jełowicki (zm. 1629) – sekretarz i pisarz królewski. Hieronim Jełowicki (1672–1732) – biskup, Wiceprezydent Trybunału Koronnego. Antonina Jełowicka (zm. 1780) – poetka późnego baroku. Stanisław Jełowicki (1742–1811) – poseł na Sejm Czteroletni. Wacław Jełowicki (1778–1831) – powstaniec listopadowy, ziemianin. Mikołaj Jełowicki (1794–1867) – powstaniec listopadowy, pisarz. Edward Jełowicki (1802–1849) – powstaniec listopadowy, oficer, porucznik. Edward Jełowicki (1803–1848) – powstaniec listopadowy, kawaler orderu Virtuti Militari. Aleksander Jełowicki (1804–1877) – powstaniec listopadowy, pisarz, wydawca, zakonnik Zmartwychwstaniec, Virtuti Militari. Eustachy Jełowicki (1805–1869) – powstaniec listopadowy, ziemianin. Marcin Jełowicki (1807–1870) – powstaniec listopadowy, oficer. Adolf Jełowicki (1809–1891) – powstaniec listopadowy. Stanisław Jełowicki (1809–1842) – powstaniec listopadowy. Adolf Jełowicki (1840–1898) – agronom, doktor filozof. Pelagia Popławska (1853–1915) – lekarka, działaczka społeczna. Adolf Józef Jełowicki (1863–1937) – biskup pomocniczy, pisarz. Witold Jełowicki (1874–1927) – prawnik, adwokat, sędzia. Gustaw Jełowicki (1880–1965) – duchowny. Jerzy Jełowicki (1899–1939) – ziemianin, agronom, malarz, oficer, Virtuti Militari. Aleksander Jełowicki (1921–1998) – powstaniec warszawski. Teresa Jełowicka (1921–1998) – powstaniec warszawski. Maria Jełowicka (1923–1944) – powstaniec warszawski. Jadwiga Jełowicka (1924–2017) – powstaniec warszawski. Krzysztof Jełowicki (1925–1944) – powstaniec warszawski. Witold Jełowicki (1931–2000) – powstaniec warszawski. Jerzy Karol Jełowicki (1941–2006) – członek Rady Polonii Belgijskiej.

Zobacz też heraldyka polska lista polskich rodów książęcych

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne

!