Łyżwiarstwo figurowe – zimowa dyscyplina sportu, polegająca na jeździe na łyżwach figurowych indywidualnie, w parach bądź w zespołach (tzw. formacjach). Łyżwiarstwo figurowe jest jedną z dyscyplin zimowych igrzysk olimpijskich od 1908 r. Do konkurencji olimpijskich należą cztery konkurencje: soliści, solistki, pary sportowe i taneczne, zaś od 2014 roku rozgrywane są zawody drużynowe. Do konkurencji nieolimpijskich należy łyżwiarstwo synchroniczne. Od kategorii młodzieżowych do seniorskich, łyżwiarze figurowi przedstawiają dwa programy (krótki – 3 min i dowolny – 4 min) oraz w zależności od konkurencji wykonują dodatkowe elementy: skoki, piruety, kroki, spirale, twizzle oraz podnoszenia.

Jest to sport podobny do gimnastyki artystycznej, więc wymaga również zdolności tanecznych, poczucia rytmu, dobrej giętkości ciała oraz koordynacji ruchów, dlatego łyżwiarze figurowi trenują też balet i gimnastykę.

Łyżwiarze figurowi rywalizują na różnych poziomach od początkujących do poziomu olimpijskiego na zawodach lokalnych, regionalnych, krajowych i międzynarodowych. Główną organizacją regulującą międzynarodowe zasady oceny i zawody łyżwiarstwa figurowego jest Międzynarodowa Unia Łyżwiarska (ang. International Skating Union – ISU), która została założona w 1892 r. W Polsce od 1921 r. działa Polski Związek Łyżwiarstwa Figurowego (PZŁF).

Łyżwiarstwo figurowe jest również związane z show-biznesem. Główne zawody na ogół kończą się pokazami mistrzów (ang. exhibition gala), w których najlepsi łyżwiarze z każdej konkurencji wykonują programy pozakonkursowe. Wielu łyżwiarzy zarówno w czasie sezonu, jak i poza nim występuje w rewiach łyżwiarskich.

Łyżwy figurowe thumb|Budowa łyżwy figurowej:1 – czubek; 2 – krawędź zewnętrzna; 3 – krawędź wewnętrzna; F – przód; B – tył; L – lewa; R – prawa Łyżwy przeznaczone do jazdy figurowej są najwyższe i najcięższe ze wszystkich rodzajów łyżew. Ma to zapewnić ochronę dla kostki przy wykonywaniu skomplikowanych skoków i ewolucji. Płozy są przymocowane do podeszwy buta za pomocą śrub. Płozy mają około 4,7 milimetra szerokości i widziane z boku nie są płaskie, lecz lekko zakrzywione, tworząc łuk koła o promieniu 180–220 cm co jest określane jako „rocker” płozy. Mają one pośrodku rowek i są zakończone z przodu ząbkami (tzw. czubkiem) wykorzystywanymi w niektórych skokach i elementach krokowych. Podczas obrotów łyżwiarze używają tzw. „idealnego punktu” ostrza (ang. sweet spot), który jest najbardziej zaokrągloną częścią ostrza, tuż za czubkiem i blisko środka płozy.

Płoza ma wyraźne dwie krawędzie: wewnętrzną (ang. inside edge) i zewnętrzną (ang. outside edge). Sędziowie wolą, aby łyżwiarze jeździli na jednej krawędzi ostrza, a nie na obu jednocześnie, co jest określane jako płaska krawędź (ang. flat edge). Łyżwy używane przez solistów i pary sportowe mają zestaw dużych, postrzępionych zębów na czubku ostrza (ang. toe pick). Ząbki na czubku ostrza są używane głównie do startu podczas skoków. Łyżwy do tańca na lodzie i jazdy synchronicznej są o ok. 2 centymetrów krótsze, a najniższy ząbek na czubku jest mniejszy, co ma ułatwić lepsze czucie krawędzi. Pozornie niewymagająca wysiłku jazda na łyżwach figurowych przez najlepszych łyżwiarzy figurowych zasadniczo wynika z efektywnego wykorzystania krawędzi łyżwy do generowania prędkości.

Lodowisko Wymiary lodowiska Występują znaczne różnice w wymiarach lodowisk na których rozgrywane są zawody łyżwiarstwa figurowego. Lodowiska olimpijskie mają wymiary 30 × 60 m, lodowiska NHL 26 × 61 m, zaś lodowiska europejskie 30 × 64 m. Międzynarodowa Unia Łyżwiarska (ISU) preferuje rozgrywanie zawodów najwyższej rangi na lodowiskach olimpijskich. Zgodnie z zasadą ISU nr 342 lodowisko na zawody organizowane przez ISU „jeżeli to możliwe powinno mierzyć 60 metrów w jedną stronę i 30 metrów w drugą, ale nie więcej, zaś nie mniej niż 56 metrów w jedną stronę i 26 metrów w drugą”.

Jakość lodu Jakość lodu ocenia się na podstawie gładkości, tarcia, twardości i kruchości. Czynniki wpływające na jakość lodu to temperatura, jakość wody i zużycie, powodowane głównie przez czubki łyżew zakończone ząbkami (ang. toe picks). Temperatura powierzchni lodu jest zwykle utrzymywana w zakresie od –5,5 °C do –3,5 °C. W trakcie zawodów zazwyczaj po dwóch grupach następuje czyszczenie lodu, gdyż jego nieodpowiednia jakość może wpłynąć na jakość występów łyżwiarzy figurowych.

Konkurencje Konkurencje olimpijskie Do olimpijskich konkurencji łyżwiarstwa figurowego należą: Soliści (ang. Men) – rywalizacja indywidualna dla mężczyzn, w której poszczególni łyżwiarze wykonują skoki, obroty, sekwencje kroków, spirale i inne elementy w swoich programach. Na notę łączną składają się punkty z programu krótkiego i programu dowolnego. Solistki (ang. Women, do 2021 roku funkcjonowała nazwa Ladies) – rywalizacja indywidualna dla kobiet, w której poszczególne łyżwiarki wykonują skoki, obroty, sekwencje kroków, spirale i inne elementy w swoich programach. Tak jak u solistów, na notę łączną składają się punkty z programu krótkiego i programu dowolnego. Liczba elementów i możliwość ich wykonywania w obu segmentach różni się w stosunku do segmentów u solistów np. solistki nie mogą wykonywać poczwórnych skoków w programie krótkim w odróżnieniu od solistów. Pary sportowe (ang. Pair skating, Pairs) – duety łyżwiarskie składające się z kobiety i mężczyzny, które wspólnie jeżdżą na łyżwach wykonując elementy łyżwiarskie specyficzne dla tej konkurencji takie jak: skoki wyrzucane (w których partner „wyrzuca” partnerkę wykonującą skok), podnoszenia (w których partner za pomocą uchwytów podnosi nad swoją głowę partnerkę przyjmującą pozy), obroty w parach (gdy oboje łyżwiarzy kręci się wspólnie wokół jednej osi), spirale śmierci i inne elementy takie jak równoległe skoki. Na notę łączną składają się punkty z programu krótkiego i programu dowolnego. Pary taneczne (ang. Ice dance, Ice dancing) – duety łyżwiarskie składające się z kobiety i mężczyzny, które wspólnie jeżdżą na łyżwach wykonując elementy łyżwiarskie specyficzne dla tej konkurencji. W przeciwieństwie do par sportowych, pary taneczne skupiają się na skomplikowanej pracy nóg wykonywanej w tanecznym trzymaniu partnerów w rytm muzyki. Podnoszenia w tańcu na lodzie nie mogą przekroczyć wysokości barków, a rzuty i skoki łyżwiarskie są niedozwolone. Na notę łączną do 2010 r. składały się punkty z tańca obowiązkowego, tańca oryginalnego i tańca dowolnego, zaś po 2010 r. na notę łączną składają się: taniec krótki i taniec dowolny.

Konkurencje nieolimpijskie thumb|Łyżwiarstwo synchroniczne – Team Paradise (2015)

Łyżwiarstwo synchroniczne (ang. Synchronized skating) – znane wcześniej jako łyżwiarstwo precyzyjne (ang. Precision skating), jest przeznaczone dla grup o różnej płci składających się od 12 do 20 łyżwiarzy. Konkurencja przypomina grupową formę tańca na lodzie z naciskiem na precyzyjne formacje grupy jako całości i złożone przejścia między poszczególnymi formacjami podczas występu. Podstawowe formacje to koła, bloki, linie, okręgi i skrzyżowania. Bliskie formacje i potrzeba pozostania zespołu w jedności zwiększają trudność kroków tanecznych wykonanych przez łyżwiarzy w tych elementach. Oficjalna propozycja włączenia łyżwiarstwa synchronicznego do programu Zimowych Igrzysk Olimpijskich została złożona przez ISU Międzynarodowemu Komitetowi Olimpijskiemu (IOC) we wrześniu 2014 roku. Teatr na lodzie (ang. Theatre on Ice, w Europie znane jako Ballet on Ice) – forma łyżwiarstwa grupowego, która nie posiada tak sztywnej struktury jak łyżwiarstwo synchroniczne i pozwala na użycie rekwizytów oraz kostiumów teatralnych. Pokazy specjalne (ang. Special figures) – to wykonywanie skomplikowanych, oryginalnych wzorów na lodzie. Była to popularna konkurencja zaraz po powstaniu łyżwiarstwa figurowego i pojawiła się na Zimowych Igrzyskach Olimpijskich tylko raz, w 1908 r. Four skating – konkurencja w której czteroosobowa grupa łyżwiarzy składająca się z dwóch kobiet i dwóch mężczyzn wykonuje zarówno elementy łyżwiarskie indywidualnie, jak i w parach, a także charakterystyczne dla tej konkurencji elementy wykonywane przez całą grupę jednocześnie. Adagio skating – odmiana konkurencji par sportowych, najczęściej spotykana w pokazach i rewiach łyżwiarskich, gdzie para wykonuje wiele akrobatycznych podnoszeń, ale nie wykonuje innych charakterystycznych dla swojej konkurencji elementów łyżwiarskich, które muszą obligatoryjnie znaleźć się w programach par na oficjalnych zawodach. Acrobatic skating – jest połączeniem sztuki cyrkowej, umiejętności technicznych gimnastyki artystycznej i łyżwiarstwa figurowego.

Kategorie wiekowe thumb|15-letnia Yuna Shiraiwa na MŚJ 2017 thumb|Dzieci na treningu łyżwiarstwa figurowego

Istnieje kilka podziałów kategorii wiekowych dla łyżwiarzy figurowych – zależnie od kraju i zawodów oraz ze względu na ich wiek i umiejętności. Międzynarodowa Unia Łyżwiarska (ISU) używa następującego podziału kategorii wiekowych: Senior Junior Novice: Advanced Novice Intermediate Novice Basic Novice (A, B)

Inny znany podział to: Senior Junior Novice (Pre-Novice) Intermediate (Pre-Intermediate) Juvenile Pre-Juvenile Preliminary Pre-Preliminary

W niektórych zawodach, w tym m.in. w międzynarodowym cyklu międzyklubowych zawodów; European Criterium, stosowany jest podział naEuropean Criterium.: Senior Junior Novice Debs Springs Cubs Chics

Kategorie wiekowe w Polsce Od sezonu 2019/2020 Polski Związek Łyżwiarstwa Figurowego wprowadził zmiany w podziale na kategorie i grupy wiekowe w dyscyplinie łyżwiarstwa figurowego uprawianego wyczynowo. W konkurencjach solowych i parowych do 18. roku życia został wprowadzony podział na grupy podstawowe i grupy dodatkowe. Grupy dodatkowe zostały wydzielone począwszy od klasy wstępnej do klasy juniora młodszego B włącznie. Mistrzostwa Polski rozgrywa się w grupach podstawowych, począwszy od Mistrzostw Polski w kategoriach klas brązowej, srebrnej i złotej (w ramach Mistrzostw Polski Młodzików), poprzez Mistrzostwa Polski Juniorów Młodszych (w ramach finału OOM, czyli Ogólnopolskiej Olimpiady Młodzieży), Mistrzostwa Polski Juniorów, Młodzieżowe Mistrzostwa Polski, a na Mistrzostwach Polski Seniorów kończąc.

Kategorie w dyscyplinie Łyżwiarstwa Figurowego: Senior Młodzieżowiec Junior Junior Młodszy A Junior Młodszy B Klasa złota Klasa srebrna Klasa brązowa Klasa wstępna

Kategorie w dyscyplinie Łyżwiarstwa Synchronicznego: Senior Junior Junior B Advanced Novice Basic Novice Juvenile Pre-Juvenile

Limity wiekowe W zawodach międzynarodowych seniorów organizowanych przez ISU, do startów dopuszczeni są jedynie łyżwiarze spełniający limit wiekowy – ukończyli 15. rok życia przed 1 lipca danego roku w którym organizowane są zawody. W zawodach międzynarodowych juniorów organizowanych przez ISU, do startów dopuszczeni są łyżwiarze, którzy nie ukończyli 19. roku życia przed 1 lipca danego roku w którym organizowane są zawody. Do startu w mistrzostwach świata juniorów dopuszczeni są łyżwiarze, którzy ukończyli 14 lat przed 1 lipca danego roku w którym organizowane są zawody.

Adult Skating W USA, Kanadzie i krajach Europy Zachodniej dynamicznie rozwijającą się kategorią startową jest adult skating, w ramach której w profesjonalnie organizowanych przez ISU zawodach krajowych i międzynarodowych, we wszystkich konkurencjach łyżwiarskich, startują osoby uprawiające łyżwiarstwo rekreacyjnie. Dominuje w tej kategorii młodzież, zwłaszcza kobiety, ale nie brak i ludzi starszych. W 2003 r. zawodnik amerykański jako pierwszy w tej kategorii wykonał skok potrójny – toeloopa. W Niemczech rozgrywane są co roku zawody międzynarodowe dla dorosłych łyżwiarzy amatorów. W marcu 2010, w ramach Pucharu Łodzi, odbyły się pierwsze krajowe zawody łyżwiarzy amatorów w Polsce. Zawodników dzieli się na grupy wiekowe, a w ramach nich, na poszczególne umiejętności: Adult Pre-Bronze Adult Bronze Adult Silver Adult Gold Masters Novice Masters Junior Masters Senior