Wyższe Seminarium Duchowne w Tarnowie – seminarium duchowne kształcące księży rzymskokatolickich dla diecezji tarnowskiej. Instytucję założono w 1822 roku.
Historia Początków seminarium należy szukać w bulli papieskiej Piusa VII „Studium paterni affectus” z 20 września 1821 roku. W dokumencie tym papież poinformował, iż eryguje diecezję tyniecką oraz polecił nowemu biskupowi Grzegorzowi Tomaszowi Zieglerowi (1822–1827) założyć dla potrzeb tej diecezji seminarium duchowne. Bulla erekcyjna polecała „utworzenie seminarium pod wolnym zarządem biskupa celem kształcenia i wychowywania młodzieńców do służby Bożej w liczbie 60 lub więcej, ile tego będą wymagały potrzeby diecezji”. Rok 1821 wyznaczył więc początek historii tego seminarium, jakkolwiek pierwsi alumni zamieszkali w Bochni rok później. Zwołał tam biskup alumnów najstarszego, czwartego kursu, by ten ostatni rok studiów przebywali u jego boku. W 1826 roku siedziba biskupstwa została przeniesiona do Tarnowa, gdzie postanowiono wybudować osobny gmach dla potrzeb seminarium. Poświęcenia kamienia węgielnego dokonał 8 września 1835 roku biskup Franciszek de Paula Pisztek (1832–1836), a 1 września 1838 roku biskup Franciszek Zachariasiewicz (1836–1840) dokonał poświęcenia i otwarcia gmachu. Na początku okupacji hitlerowskiej, 9 września 1939 budynek został zarekwirowany przez okupantów na cele administracyjne. Po II wojnie światowej część budynku władze komunistyczne zajęły na starostwo. W 1993 r. biskup tarnowski Józef Życiński rozpoczął budowę Domu Alumna. Budowę kontynuował i ukończył kolejny biskup diecezjalny – Wiktor Skworc.
Rektorzy ks. Andrzej Rainer 1822–1834 ks. Andrzej Ostrawski 1834–1837 ks. Michał Król 1837–1845, 1848–1850 ks. Paweł Bogusz 1845–1847 ks. Jan Mika 1850–1852 ks. Jan Giełdanowski 1852–1856 ks. Marcin Leśniak 1856–1885 ks. Alojzy Góralik 1885–1888 ks. Józef Bąba 1888–1904 ks. Stanisław Dutkiewicz 1904–1921 bp Edward Komar 1921–1936 bł. ks. Roman Sitko 1936–1941 ks. Władysław Węgiel 1941–1962 ks. Józef Pasterski 1962–1963 ks. Władysław Świder 1963–1966 ks. Franciszek Gawlik 1966–1973 ks. Stanisław Rosa 1973–1991 ks. Alojzy Drożdż 1991–1998 abp Stanisław Budzik 1998–2004 bp Wiesław Lechowicz 2004–2008 ks. dr Jacek Nowak 2008–2014 ks. dr hab. Andrzej Michalik 2014–2019 ks. dr Jacek Soprych (od 2019)
Prorektorzy ks. Józef E. Matuziński 1838–1843 ks. Jan Giełdanowski 1844–1852 ks. Jan Rybarski 1853–1859 ks. Jan Fąferko 1859–1870 ks. Stanisław Walczyński 1871–1873 ks. Franciszek Szurmiak 1874–1878 ks. Klemens Radwański 1879–1886 ks. Jan Jaworski 1886–1887 ks. Walenty Gadowski 1888–1891 ks. Franciszek Kahl 1891–1893 ks. Józef Mrugacz 1893–1897 ks. Adam Frączkiewicz 1897–1901 ks. Alojzy Nalepa 1901–1903 ks. Michał Rec 1903–1913 ks. Franciszek Paryło 1913–1917 ks. Wojciech Orzech 1917–1919 ks. Antoni Gawenda 1919–1922 ks. Jan Rzepka 1922–1928 ks. Józef Barszcz 1928–1929 ks. Franciszek Goc 1929–1936 ks. Władysław Węgiel 1936–1941 ks. Stanisław Łach 1945–1952 ks. Piotr Bednarczyk 1960–1963 ks. Stanisław Rosa 1966–1973 ks. Bolesław Margański 1973–1991 ks. Antoni Koterla 1990–1998 ks. Adam Kokoszka 1991–1999 ks. Andrzej Michalik 1999–2006 ks. dr Jacek Nowak 2006–2008 ks. dr Leszek Rojowski 2008–2018 ks. dr Andrzej Dudek 2018–2019 ks. dr Paweł Bogaczyk 2019–2023 ks. mgr lic. Lesław Wąchała (od 2023)
Absolwenci
Absolwentami Wyższego Seminarium Duchownego w Tarnowie byli między innymi: Imię i nazwisko Lata życia Dokonania lub pełnione funkcje ks. Jan Wiślicki 1879–1944 kanonista, dziekan Wydziału Prawa i Nauk Społeczno-Ekonomicznych Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego bł. ks. Roman Sitko 1880–1942 Błogosławiony Męczennik II wojny światowej, infułat diecezji tarnowskiej, rektor Wyższego Seminarium Duchownego w Tarnowie ks. Piotr Stach 1886–1961 teolog, biblista, profesor uniwersyteckiSługa Boży ks. Stanisław Szulmiński1894–1941pallotyn, teolog orientalista, ojciec duchowny i profesor Wyższego Seminarium Duchownego w Ołtarzewie bp Karol Pękala 1902–1968 biskup pomocniczy tarnowski w latach 1946–1968 ks. bp Jan Obłąk 1913–1988 biskup warmiński Sługa Boży ks. Ferdynand Machay 1914–1940 filipin bp Piotr Bednarczyk 1914–2001 biskup pomocniczy tarnowski w latach 1968–1991 bp Józef Gucwa 1923–2004 biskup pomocniczy tarnowski w latach 1969–1999 ks. Stanisław Rosa 1925–2011 infułat diecezji tarnowskiej, rektor Wyższego Seminarium Duchowne w Tarnowie ks. Jan Dudziak 1928–2003 kapłan diecezji tarnowskiej, scholastyk Kapituły Kolegiackiej w Nowym Sączu, wykładowca Wyższego Seminarium Duchowne w Tarnowie, profesor prawa kanonicznego, wykładowca Papieskiej Akademii Teologicznej w Krakowie i Papieskiego Wydziału Teologicznego we Wrocławiu bp Władysław Bobowski 1932– biskup pomocniczy tarnowski w latach 1974–2009 ks. Michał Heller 1936– kosmolog, laureat Nagrody Templetona, pierwszy dziekan Wydziału Teologicznego w Tarnowie, profesor filozofii na Papieskiej Akademii Teologicznej w Krakowie, pracownik Watykańskiego Obserwatorium Astronomicznego, kierownik Ośrodka Badań Interdyscyplinarnych, oraz członek Papieskiej Akademii Nauk bp Jan Styrna 1941–2022 biskup pomocniczy tarnowski w latach 1991–2003, biskup diecezjalny elbląski w latach 2003–2014 ks. Tadeusz Dłubacz 1946–1999 duchowny Ordynariatu Polowego Wojska Polskiego, pułkownik WP, w latach 1995–1999 kapelan przy urzędzie Prezydenta RP abp Henryk Nowacki 1946– nuncjusz apostolski w Szwecji i Islandii abp Zygmunt Zimowski 1949–2016 przewodniczący Papieskiej Rady ds. Duszpasterstwa Służby Zdrowia abp Stanisław Budzik 1952– sekretarz generalny Konferencji Episkopatu Polski, biskup pomocniczy tarnowski w latach 2004–2011, były rektor Wyższego Seminarium Duchownego w Tarnowie w latach 1998–2004, arcybiskup metropolita lubelskibp Jan Piotrowski1953-misjonarz, biskup pomocniczy diecezji tarnowskiej 2013–2014, biskup kielecki od 2014bp. Stanisław Salaterski1954-biskup pomocniczy diecezji tarnowskiej od 2013ks. Jan Czuba1959–1998misjonarz męczennik ks. Józef Kloch 1959– były rzecznik prasowy Konferencji Episkopatu Polski bp Wiesław Lechowicz 1962– biskup pomocniczy tarnowski, były prefekt i rektor Wyższego Seminarium Duchownego w Tarnowie bp Andrzej Jeż 1963– biskup pomocniczy tarnowski (2009-2012), biskup diecezjalny tarnowski od 2012, były ojciec duchowny Wyższego Seminarium Duchownego w Tarnowiebp Mirosław Gucwa 1963–biskup diecezjalny Bouar od 2018 bp Janusz Kaleta 1964– w latach 2011–2014 biskup Karagandybp Artur Ważny1966-biskup pomocniczy diecezji tarnowskiej od 2021bp Leszek Leszkiewicz1970-misjonarz, prefekt Wyższego Seminarium Duchownego w Tarnowie, biskup pomocniczy diecezji tarnowskiej od 2015
Zobacz też Okres propedeutyczny Uczelnie teologiczne w Polsce
Przypisy
Kategoria:Diecezja tarnowska Kategoria:Uczelnie w Tarnowie Kategoria:Katolickie wyższe seminaria duchowne w Polsce