Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie (MSN) – muzeum sztuki nowoczesnej znajdujące się przy ul. Marszałkowskiej 103 w Warszawie.
Zostało założone w 2005; w latach 2005–2022 instytucja kultury współprowadzona przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego i miasto Warszawa, od 2023 samorządowa instytucja kultury prowadzona przez miasto Warszawa. Od 2025 placówka jest ponownie współprowadzona przez miasto oraz Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego.
Od stycznia 2008 do marca 2017 muzeum prowadziło działalność w siedzibie tymczasowej przy ulicy Pańskiej 3. W marcu 2017 otworzyło nową przestrzeń wystawienniczą przy ul. Wybrzeże Kościuszkowskie 22 pod nazwą „Muzeum nad Wisłą”. 25 października 2024 została oddana do użytku siedziba muzeum przy ul. Marszałkowskiej 103, na pl. Defilad.
Od 2007 dyrektorem placówki jest Joanna Mytkowska.
Historia lewo|mały|Muzeum na Pańskiej thumb|Muzeum nad Wisłą architekta – siedziba przy bulwarach wiślanych (2017–2024)|lewo lewo|mały|Wnętrze nowego budynku MSN, hol główny ze schodami W 2006 ogłoszono międzynarodowy konkurs architektoniczny na projekt siedziby muzeum. Konkurs rozstrzygnięto 18 lutego 2007. Wzięło w nim udział 109 projektów. Pierwszą nagrodę otrzymała koncepcja przedstawiona przez szwajcarskiego architekta Christiana Kereza. Budynek o powierzchni około 30 000 metrów kw. miał zostać zrealizowany w latach 2012–2016 po północnej stronie pl. Defilad i wschodniej stronie ul. Marszałkowskiej (w miejscu gdzie wcześniej stała hala Kupieckich Domów Towarowych). 12 kwietnia 2008 prezydent Warszawy Hanna Gronkiewicz-Waltz i Christian Kerez podpisali umowę na wykonanie projektu muzeum. Latem 2008 roku władze miasta stołecznego Warszawy zdecydowały o zmianie programu funkcjonalnego muzeum i doprojektowaniu wewnątrz budynku pomieszczeń dla teatru TR Warszawa. W rezultacie projekt uległ znaczącej ewolucji, a prace projektowe uległy znacznemu wydłużeniu. Ostateczna koncepcja budynku została zaprezentowana latem 2010 roku. W maju 2012 roku urząd miasta zerwał umowę z Christianem Kerezem, zarzucając mu wielomiesięczne opóźnienia w przekazywaniu dokumentacji projektowej.
Równocześnie zdecydowano, że przez kolejne cztery lata (2012–2016) tymczasową siedzibą muzeum będzie dotychczas zajmowany przez MSN dawny Dom Meblowy „Emilia” przy ul. Emilii Plater 51.
Ostatecznie wykonanie projektu architektonicznego budynku muzeum powierzono w 2014 nowojorskiej pracowni . Honorarium za projekt wyniosło 28 mln zł. Budowa ma kosztować ok. 416 mln zł, a budynek teatru – ok. 125 mln zł. Budynek zaprojektowany został we współpracy z biurem APA Wojciechowski Architekci a generalnym wykonawcą została firma WARBUD.
Siedziba Muzeum Sztuki Nowoczesnej na pl. Defilad miała zostać oddana do użytku w drugiej połowie 2023; po opóźnieniach datę otwarcia przesunięto na 25 października 2024. Poczta Polska wydała znaczek pocztowy upamiętniający otwarcie muzeum.
Do czasu wybudowania docelowej siedziby na placu Defilad muzeum organizowało wystawy w Muzeum na Pańskiej – tymczasowej siedzibie przy ul. Pańskiej – i w Muzeum nad Wisłą, specjalnym pawilonie ekspozycyjnym, który stanął przy warszawskich bulwarach wślanych (adres: Wybrzeże Kościuszkowskie 22), w sąsiedztwie Centrum Nauki Kopernik i Biblioteki Uniwersytetu Warszawskiego. Pawilon nad Wisłą został użyczony Muzeum bezpłatnie przez fundację Thyssen-Bornemisza Art Contemporary.
Otwarcie nowej siedziby MSN przy ulicy Marszałkowskiej 103 nastąpiło w piątek 25 października o godz. 20:00 premierą nowego projektu Wojciecha Bąkowskiego „Jasna przyszłość”, zaprezentowanego w podcieniach budynku; na fasadzie muzeum wyświetlona została praca multimedialna Agnieszki Polskiej zatytułowana „Przepowiednia” a we wnętrzu MSN zaprezentowana będzie wystawa poświęcona sztuce kobiet. Z ceremonii otwarcia odbyła się transmisja stream na stronie muzeum i na kanał instytucji na YouTube a także w środowisku Minecraft.
Fasada budynku to podwieszana fasada betonowa z białego betonu architektonicznego barwionego w masie — wykonana po raz pierwszy w Polsce, ale także w Europie; Użyte materiały i technologie wybrane tak by w założeniu ograniczyć niszczenie i konieczność napraw. Projekt budowy i wykończenia wnętrz był realizowany w nawiązaniu do najlepszych lat modernizmu — niektóre rozwiązania przypominają uniwersalne formy i detale od zawsze obecne w architekturze i budownictwie.
Na parterze budynku znajdują się całkowicie przeszklone foyer, audytorium, przestrzeń edukacyjno-wykładowa, galeria ekspozycji czasowej, sklep i kawiarnia. Wszystkie przestrzenie na parterze spełniają funkcje publiczne i są widoczne z zewnątrz. Na pierwszej kondygnacji podziemnej zaprojektowano kino z widownią mieszczącą 150 osób, przestrzeń edukacyjną, pracownie konserwatorskie, magazyny i pomieszczenia techniczne. Z kolei na drugiej kondygnacji zaplanowano pomieszczenia do przechowywania i konserwacji dzieł sztuki oraz pozostałe pomieszczenia techniczne. Całkowita powierzchnia użytkowa budynku wynosi około 19 800 m², z czego 4 500 m² przeznaczono na ekspozycje muzealne.
Równocześnie na fasadzie budynku muzeum wyświetlona zostanie praca multimedialna Agnieszki Polskiej zatytułowana „Przepowiednia”. Artystka łączy w niej zarówno tekst jak i animację. Wideo składać się będzie z losowo wyświetlanych „wróżb”, czyli wypowiedzi dotyczących przyszłości.
Założenia programowe
Muzeum ma na celu prezentowanie dorobku i przemian sztuki polskiej XX i XXI wieku w kontekście międzynarodowym; sukcesywnie tworzy kolekcję sztuki (obecnie liczącą ponad 400 prac), przedstawia znaczące najnowsze zjawiska z dziedziny sztuk wizualnych, filmu, teatru i muzyki, a także prowadzi działalność edukacyjno-badawczą. Według założeń programowych Muzeum ma stanowić platformę dialogu między tradycją i nowymi prądami, co pozwoli na stałe odnawianie historycznej pamięci „bliskiej” oraz na społeczne negocjowanie zmieniającej się hierarchii wartości w szeroko rozumianej dziedzinie kultury.mały|Budowa siedziby MSN, 2020 mały|Budowa siedziby MSN, 2023 Muzeum – otwarte na sztukę w najszerszym tego słowa znaczeniu – jest nastawione na współdziałanie z wieloma zróżnicowanymi kręgami polskiego społeczeństwa oraz na komunikację z publicznością międzynarodową i środowiskami twórczymi.
Kolekcja własna, wystawy czasowe, jak również program multimedialny są wspierane przez ofertę edukacyjną adresowaną do wielu grup społecznych i wiekowych, ze szczególnym uwzględnieniem młodzieży szkolnej i akademickiej.
Działalność muzeum ma służyć podniesieniu poziomu wiedzy i zainteresowania społeczeństwa sztuką przez budowanie problemowych odniesień do tradycji i historii; rozwijać i wspierać międzynarodową współpracę zmierzającą do kształtowania europejskiej tożsamości kulturowej i społecznej. Dotyczyć to ma zarówno inicjowania przez Muzeum wymiany artystycznej i naukowej z udziałem artystów i osób pracujących w obszarze kultury – historyków sztuki najnowszej, kuratorów wystaw, krytyków sztuki – jak i uczestnictwa Muzeum w międzynarodowym obiegu dzieł sztuki i przedsięwzięć z obszaru kultury współczesnej. Docelowo dzięki swej lokalizacji i historycznemu otoczeniu Muzeum będzie szczególnie powołane do działań stymulujących dialog międzykulturowy.
Lokalizacja budynku i dynamika programu Muzeum mają pozwolić jednocześnie na stworzenie przestrzeni rekreacji, jak i organizacji czasu wolnego dla mieszkańców Warszawy i gości miasta.
Obok koncepcji programowej, ważny jest również aspekt społeczno–gospodarczy. Poprzez udział w wytwarzaniu PKB, tworzeniu nowych, trwałych miejsc pracy i podnoszeniu jakości życia mieszkańców muzeum wpisywać się będzie w ekonomiczny aspekt kultury jako znaczącego czynnika stymulującego rozwój kraju.
Dyrektorzy Tadeusz Zielniewicz (2005–2007) Joanna Mytkowska (od 2007)
Działalność bieżąca mały|Logo MSN Na początku działalności Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie wydawało dwumiesięcznik „Muzeum” poświęcony tematyce związanej z działalnością programową, z muzealnictwem oraz z projektami badawczymi i teorią sztuki. Pierwszy numer „Muzeum” ukazał się w październiku 2007 roku, ostatni – w sierpniu 2008 roku.
W siedzibie tymczasowej Muzeum odbywały się cyklicznie prezentacje wybranych zjawisk w sztuce, pod wspólnym tytułem „Weekend w Muzeum”. Były to imprezy ogólnodostępne, będące przygotowaniem do działalności wystawienniczej i edukacyjnej Muzeum.
W 2008 roku Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie rozpoczęło tworzenie swej stałej kolekcji, która obecnie liczy ponad 400 dzieł artystów z Polski i z zagranicy.
Od sezonu 2009/2010 w Muzeum odbywają się cykle wykładów, dyskusji i spotkań pod wspólnym tytułem „Muzeum Otwarte”. Dotyczą one z reguły określonego tematu bądź wątku związanego z tematyką bieżących wystaw bądź z działalnością badawczą Muzeum.
Działalności Muzeum towarzyszy program edukacyjny adresowany do dzieci i młodzieży. Dział Edukacji Muzeum proponuje cykle warsztatów dla różnych grup wiekowych (od dzieci w wieku przedszkolnym po studentów i osoby dorosłe) nawiązujące tematycznie do odbywających się w danym momencie wystaw.
Budowana jest sieć partnerska z krajowymi i zagranicznymi instytucjami kulturalnymi.
W latach 2015–2021 w Muzeum odbywały się wystawy finałowe konkursu Artystyczna Podróż Hestii.
Oddziały mały|Projekt Pozdrowienia z Alej Jerozolimskich jest w depozycie i pod opieką MSN mały|Park Rzeźby na Bródnie Pozdrowienia z Alej Jerozolimskich Park Rzeźby na Bródnie Dom Hansenów w Szuminie Pawilon tańca i innych sztuk performatywnych („Muzeum nad Wisłą”, w budowie)
Program wydawniczy W latach 2007–2008 ukazywał się dwumiesięcznik „Muzeum”. Powstało 6 numerów, których zdigitalizowana wersja dostępna jest online na stronie Muzeum.
Pierwszą serią wydawniczą Muzeum, zainaugurowaną w 2009 r. był cykl pod nazwą „Muzeum w budowie”. Publikacje poświęcono wystawienniczemu i badawczemu programowi Muzeum.
Następnie zaczęły ukazywać się publikacje współtworzone z artystami zagranicznymi, najczęściej w wersji dwujęzycznej, przeznaczone do międzynarodowej dystrybucji. Od 2012 wydawana jest seria „mówi muzeum”.
Działania wydawnicze Muzeum obejmują: wydawnictwa zwarte, druki informacyjne, pocztówki, przewodniki, broszury, katalogi. Do tej pory ukazało się 37 publikacji drukowanych oraz 35 publikacji on-line.
„mówi muzeum” To cykl wydawniczy powstały jako wynik współpracy Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie oraz Wydawnictwa Karakter. Seria ta ma na celu przedstawienie ważnych aspektów sztuki współczesnej oraz architektury.
W latach 2012–2018 w serii ukazało się 10 publikacji:
Alina Szapocznikow, Ryszard Stanisławski, Kroją mi się piękne sprawy. Listy 1948–1971, 9.09.2012 Gregor Muir, Lucky Kunst. Rozkwit i upadek Young British Art, 13.12.2013 Dom jako forma otwarta. Szumin Hansenów, 26.05.2014 Karol Sienkiewicz, Zatańczą ci, co drżeli. Polska sztuka krytyczna, 13.10.2014 Ukryty modernizm. Warszawa według Christiana Kereza, 18.02.2015 Marek Beylin, Ferwor. Życie Aliny Szapocznikow, 20.03.2015 Emilia. Meble, muzeum, modernizm, 5.05.2016 , Jak zobaczyć świat, 16.05.2016 Karol Sienkiewicz, Patriota Wszechświata. O Pawle Althamerze, 2.10.2017 Filip Springer, Zaczyn. O Zofii i Oskarze Hansenach, 23.02.2018, wyd. II
Wystawy 2024 mały|Rzeźba Przyjaźń, prezentowana na wystawie Zapowiedź w nowym gmachu muzeum Zapowiedź: kolekcja MSN-u – Magdalena Abakanowicz, Karolina Jabłońska, Zhanna Kadyrova, Kateryna Lysovenko, , Mariela Scafati, Monika Sosnowska, Alina Szapocznikow, https://artmuseum.pl/wystawy/zapowiedz-kolekcja-msn-u. Muzeum jako szkoła. Program „Formy podstawowe” podczas otwarcia MSN-uhttps://artmuseum.pl/wystawy/muzeum-jako-szkola. Kurator: Sebastian Cichocki, Helena Czernecka. Trudna Miłość. Muzeum między placem a Pałacem – wystawa w ramach XVI edycji festiwalu Warszawa w Budowiehttps://artmuseum.pl/wystawy/trudna-milosc-muzeum-miedzy-placem-a-palacem. Kurator: Fredi Fischli, Niels Olsen, Tomasz Fudala, Natalia Sielewicz.