Grabiszyn-Grabiszynek – osiedle we Wrocławiu, powstałe na mocy uchwały Rady Miasta Wrocławia z 1991 roku w wyniku połączenia osiedli Grabiszyn (niem. Gräbschen) oraz Grabiszynek (okolica ulicy Odkrywców, niem. Leedeborn Trift, tj. „Pastwiska Leedeborn”) będących w granicach miasta od 1911 roku.
Historia Teren dzisiejszego Grabiszyna był już zamieszkały u schyłku neolitu i we wczesnej epoce brązu. Świadczą o tym liczne groby z wyposażeniem, badane po raz pierwszy przez archeologa Hansa Segera w
Pierwsza wzmianka o wsi Grabisin pochodzi z 1149 roku, było to jedno z nadań Bolesława Kędzierzawego na rzecz opactwa ołbińskiego. Jej nazwa pochodzi prawdopodobnie od staropolskiego imienia zasadźcy lub właściciela miejscowości Grabisza. Miejscowość została wymieniona w staropolskiej, zlatynizowanej formie Grabiscin w łacińskim dokumencie wydanym 12 sierpnia 1201 roku przez kancelarię papieża Innocentego III wydanym w Segni. Inną teorią dotyczącą nazwy jest pochodzenie jej od nazwy drzewa grab.
Leżała na szlaku z południa do Wrocławia, nazywanym przez Niemców „drogą polską” (Polackenweg). W 1810 roku w wyniku sekularyzacji przeszła na własność państwa. W XIX wieku wieś leżała na obszarze parafii św. Mikołaja. W 1911 roku włączona do miasta, w 1923 roku ulica prowadząca do centrum otrzymała nazwę Grabiszyńskiej (Gräbschener Str). Należy mieć na uwadze, że „droga, którą idzie się do Grabiszyna”, pojawia się już w dokumentach z 1465 i
Prawdopodobnie już od średniowiecza, Grabiszyn był miejscem uprawy roślin na potrzeby Wrocławia. Tego rodzaju wsie zielarskie, charakteryzujące się odrębnym dialektem i kulturą opisywano jako Kräuterdorf.
Na przełomie XIX i Grabiszyn był uznawany za dzielnicę biedoty, zamieszkałą przez rolników i robotników. Mimo tego, podczas lokalnej epidemii gruźlicy (1910–1931), teren ten wykazywał jeden z najniższych współczynników śmiertelności wywołanych prątkiem.
W roku 1991 wrocławska Rada Miejska podjęła uchwałę według której tereny osiedli Grabiszyn i Grabiszynek tworzą jedną jednostkę administracyjną o nazwie Grabiszyn–Grabiszynek.
Obecnie Osiedle Grabiszyn-Grabiszynek sąsiaduje z osiedlami (niegdyś podwrocławskimi wsiami) Borek (Kleinburg), Dworek (Höfchen), Gajowice (Gabitz) Oporów (Opperau), Muchobór Mały, Muchobór Wielki, Krzyki (Krietern), od którego nazwę brała cała dawna dzielnica Krzyki.
Łącznie osiedle liczy około mieszkańców. W obrębie osiedla mieści się Park Grabiszyński. Od lat 10. powstało tu wiele nowych osiedli mieszkaniowych.
Rada Osiedla Grabiszyn–Grabiszynek Siedziba Rady Osiedla Grabiszyn–Grabiszynek mieści się w lokalu dawnej piekarni przy ulicy Blacharskiej 12/1.
Członkowie (kadencja 2016–2026)Rada Osiedla Grabiszyn-Grabiszynek - Osiedle Grabiszyn-Grabiszynek.:
przewodniczący: Michał Sznajder wiceprzewodniczący: Oskar Dolot zarząd: przewodnicząca: Janina Pławnicka wiceprzewodnicząca: Aneta Jaszczyńska skarbnik: Maria Kostrzewa-Żołnierz Stella Szlucha-Kowalska Arkadiusz Mlynarczyk radni: Katarzyna Bańcerowska Czesław Bieś Tomasz Chołast Barbara Ćwik Jakub Malicki Joanna Miłowska Piotr Rosik Joanna Sudomirska
Kontrowersje i nieścisłości Mimo obowiązującego od 1991 roku podziału administracyjnego Wrocławia w świadomości wielu mieszkańców wciąż funkcjonuje nieformalny podział osiedla na dwie części: Grabiszyn i Grabiszynek. Za umowną granicę przyjmuje się Al. gen. Józefa Hallera oraz Al. Eugeniusza Romera. Pętla tramwajowa „Oporów” położona obok Cmentarza Żołnierzy Polskich podobnie jak sam cmentarz faktycznie jest ulokowana w obrębie osiedla Grabiszyn–Grabiszynek. W związku z tą nieścisłością częstym błędem funkcjonującym w lokalnej społeczności jest określenie Cmentarz Żołnierzy Polskich na Oporowie. Przychodnia SPZOZ „Grabiszyn” mieszcząca się przy ul. Stalowej 50 zlokalizowana jest w granicach osiedla Gajowice, a nie, jak mogłoby wynikać z nazwy, Grabiszyn–Grabiszynek.
Szkoły Podstawowa nr 82 im. Budowniczych Wrocławia – ul. Blacharska 13 Podstawowa nr 109 – ul. Inżynierska 54 Niepubliczna Specjalna Szkoła Podstawowa dla Dzieci z Zaburzeniami ze Spektrum Autyzmu Kolorowa Akademia (dawne Gimnazjum nr 6) – Aleja Pracy 24 zespół szkół Fundacji Edukacji Międzynarodowej: Dwujęzyczna Szkoła Podstawowa ATUT, Wroclaw International School i Międzynarodowe Liceum Ogólnokształcące we Wrocławiu – International High School of Wrocław, Centrum Edukacji Międzynarodowej – ul. Racławicka 101 Zespół Szkół Budowlanych – ul. Grabiszyńska 255 Wrocławska Akademii Biznesu – ul. Aleksandra Ostrowskiego 22
thumb|200px|Cmentarz Grabiszyński – kaplica thumb|200px|Cmentarz Żołnierzy Polskich
Inne instytucje państwowe Komisariat Wrocław Grabiszynek – ul. Grabiszyńska 255 Państwowa Straż Pożarna Wrocław Grabiszynek, Jednostka Ratowniczo-Gaśnicza nr 4 – ul. Grabiszyńska 255 Zakład karny o złagodzonym rygorze – ul. Fiołkowa 9
Instytucje kultury
Centrum Historii Zajezdnia (ul. Grabiszyńska 184) Firlej - Ośrodek Działań Artystycznych (ul. Grabiszyńska 56) Centrum Kultury i Edukacji BAKARA (ul. Różana 4/6)
Kościoły Rzymskokatolicki kościół pod wezwaniem Świętego Klemensa Dworzaka (Al. Pracy 26), który niegdyś był miejscem pielgrzymek do obrazu Matki Bożej Pocieszenia, zwanej także Matką Boską Robotników.
Cmentarze Cmentarz Grabiszyński Cmentarz Żołnierzy Polskich we Wrocławiu Cmentarz Żołnierzy Włoskich we Wrocławiu Cmentarz dzieci polskich i niemieckich (na terenie Parku Grabiszyńskiego)
Linie autobusowe i tramwajowe thumb|250px|Autobus MPK na Grabiszynku (skrzyżowanie Al. Hallera z ul. Ojca Beyzyma)
Linie autobusowe A – Krzyki – Koszarowa (Szpital) 107 – Krzyki – Pracze Odrzańskie 119 – Racławicka – Sołtysowice 124 – Wrocław Nowy Dwór (P+R) – Księże Wielkie (przez Tarnogaj) 125 – Tyniecka – Brochów 126 – Kozanów – Wojszycka 134 – Wrocław Nowy Dwór (P+R) – Księże Wielkie (przez ul. Krakowską) 136 – Tarnogaj – Kozanów 143 – Kminkowa – Sępolno 152 – Blacharska – Tarczyński Arena (Królewiecka) 319 – Klecina – FAT – Kamieńskiego
thumb|250px|Pętla tramwajowa na Grabiszynku
Linie tramwajowe 4 – Oporów – Biskupin 5 – Grabiszyńska Cmentarz – Księże Małe 11 – Oporów – Kromera 14 – Krzyki – Osobowice 20 – Oporów – Leśnica Przy Al. Hallera (w okolicach ul. Beniowskiego) znajduje się niewykorzystywana aktualnie w ruchu liniowym pętla tramwajowa Grabiszynek – umożliwia zawracanie tramwajom jadącym od strony wschodniej.
Zobacz też Plac Bzowy
Przypisy Cmentarz Żołnierzy Polskich na Grabiszynku czy Oporowie? – Wiadomości24.pl. fotografia sprzed zabudowy tej ulicy, I ćwierćwiecze XX wieku, za: Schulz Karl, Breslau – Gräbschen in geschitlicher und vorgeschichtlicher Zeit, Verlag Priebatsch’s Buchhandlung, Breslau 1934. Grabiszyn czy Grabiszynek? Nie widać końca absurdów w podziale na osiedla – Gazeta Wrocławska.
Uchwała nr XX/110/91.
Bibliografia
Linki zewnętrzne
Serwis Rady Osiedla Grabiszyn-Grabiszynek Grabiszyn na zdjęciach archiwalnych i współczesnych Grabiszynek na zdjęciach archiwalnych i współczesnych
*