thumb|300px|Motywy konstruktywistyczne w modernizmie polskim:J. Turzeniecki, Hala widowiskowo-sportowa Arena w Poznaniu (1974)
thumb|300px|Konstruktywizm: Dom Diego Rivery i Fridy Kahlo w Meksyku, Juan O'Gorman (1932). Oba budynki wyposażono w tarasy rekreacyjne na dachach płaskich połączonych podniebnym mostem. thumb|300px|Konstruktywizm: schody kręte i wspornikowe z żelazobetonu w Meksyku w domu Diego Rivery i Fridy Kahlo, architekt Juan O'Gorman (1932). W modernizmie same schody mogą pełnić funkcję dekoracji, która wzbogaca pozornie surową formę budynku. thumb|300px|Konstruktywizm: pracownia artystyczna Diego Rivery w Meksyku wyposażona w szklaną ścianę kurtynową, Juan O'Gorman (1932). thumb|300px|Władysław Hasior, rzadki przykład awangardowej, modernistycznej polskiej rzeźby pomnikowej w stylu konstruktywizmu wpisanej prowokacyjnie w krajobraz naturalnyPiotr Sarzyński "Uwierające organy" Polityka 29.11.2008Patrycja Cembrzyńska „Pomnik nie może upamiętniać... O dekomunizacji przestrzeni publicznej" Kraków 2016, żelazne Organy na przełęczy Snozka, 1966. Konstruktywizm – w architekturze prąd charakteryzujący się podkreślaniem cech konstrukcyjnych obiektu budowlanego, oparty na teorii mówiącej, że o estetycznej wartości obiektu decyduje logicznie zastosowana i właściwie ustalona jego konstrukcja. Jeden z głównych kierunków architektury modernistycznej, rozwijający się w latach 20. i 30. XX wieku, głównie w ZSRR oraz w innych państwach europejskich.
W szerszym znaczeniu o konstruktywizmie mówi się w odniesieniu do wszelkich dzieł architektury, które podkreślają w swej formie strukturę konstrukcyjną. Od początku XIX wieku obiekty o cechach konstruktywistycznych powstawały w związku z nowymi zadaniami, przed jakimi stanęła architektura, przede wszystkim w ramach budownictwa przemysłowego i komunikacyjnego. W tym czasie większość architektów nie zajmowała się konstrukcją, pozostawiając to zadanie nowo powstałemu zawodowi inżyniera budownictwa. W XX wieku ścisła współpraca między architektem a konstruktorem nabrała większego znaczenia – dzięki temu mogły powstać obiekty, których konstrukcja i estetyka nie stoją w sprzeczności do siebie.
Historia
Konstruktywizm w architekturze zainspirowany został przez szersze zjawisko konstruktywizmu w sztuce, rozwijającego się w Rosji już od 1914. Za pierwsze dzieło architektoniczne konstruktywizmu uchodzi niezrealizowany projekt pomnika III Międzynarodówki Władimira Tatlina w postaci spiralnej kratownicowej wieży o wysokości ponad 400 m, w którą wplecione były pomieszczenia użytkowe w kształcie brył elementarnych. W początku lat 20. XX w. konstruktywizm stał się najistotniejszym kierunkiem w nowoczesnej architekturze ZSRR.
Dzięki działalności Lissitzkiego, od około 1922, konstruktywizm stał się zjawiskiem międzynarodowym, występując przede wszystkim w Szwajcarii, Holandii i Niemczech. Z grupą konstruktywistów, skupionych wpierw wokół czasopism Wieszcz. Gegenstand. Objet i G, a następnie ABC – Beiträge zum Bauen, związana była przejściowo grupa de Stijl.
W 1928 konstruktywiści wywarli znaczny wpływ na początkowe założenia CIAM. Na skutek wielkiego kryzysu, a także opanowania w Niemczech samorządów przez partie prawicowe i nazistowskie, większość konstruktywistów wycofała się w początkach lat 30. z życia zawodowego, niektórzy odeszli od radykalnego stylu, a część kontynuowała działalność w ZSRR.
W Polsce z konstruktywistami utrzymywali kontakty architekci skupieni w grupie Praesens. Dzieła czystego konstruktywizmu w architekturze polskiej należą do rzadkości tak jak na przykład monumentalne, żelbetowe „Łazienki Północne” na plaży w Sopocie (1972)Dokumentacja fotograficzna Łazienek Północnych w Sopocie (Andrzej Szypowski 1984) https://fotopolska.eu/2383423,foto.html oraz „Warszawa XXX” - wielkoformatowa instalacja artystyczna w przestrzeni publicznej i wystawa osiągnięć stolicy zrealizowana przez architekta Jacka Damięckiego na placu Zwycięstwa z okazji trzydziestolecia w 1974. Na efektowną, konstruktywistyczną w stylu formę składały się otwarty dla gości biały, wojskowy, kratownicowy most saperski wiszący nad całym placem, czerwone rusztowania jak ażurowa mgła w którą most się wbijał i czarny krater gdzie ukryto ostatnie ruiny warszawskie, które podświetlono i uzupełniono muzyką. Była to największa instalacja artystyczna zrealizowana w PolsceFotografia archiwalna placu Zwycięstwa w Warszawie (1974). https://fotopolska.eu/2078030,foto.html?galeria_zdjec&user=48460Zachęta Narodowa Galeria Sztuki, Warszawa 2016 http://fundacjapsn.pl/project/makroformy/Przestrzenie Jacka Damięckiego 2018 https://architektura.muratorplus.pl/wydarzenia/przestrzenie-jacka-damieckiego_9071.html.
Cechy W klasycznym konstruktywizmie stosowane były wyszukane układy konstrukcyjne, często oparte na jednym generalnym pomyśle, co dawało pole do popisu przede wszystkim w budowlach centralnych. Chętnie korzystano z cięgien i kratownic. Konstruktywizm cechował się analizą właściwości użytych materiałów i zastosowanych układów konstrukcyjnych przez stosowanie obliczeń podpartych osiągnięciami współczesnej nauki. Zastosowana forma architektoniczna była związana z własnościami stosowanego materiału (stal, żelbet, drewno, szkło). Nierzadko kształt budynku pochodził z przeniesienia wykresu momentów zginających na realną konstrukcję, tak aby przekroje elementów konstrukcyjnych i ilość zastosowanego materiału były najmniejsze, a jednocześnie podkreślały umiejętności inżynierskie i kunszt budowlany.
W przeciwieństwie do stylu międzynarodowego konstruktywizm nie dążył do w pełni abstrakcyjnej i zdematerializowanej kompozycji, opierając się często na efektach kontrastu między elementami ciężkimi i lekkimi, sugerując przezwyciężenie grawitacji. Zakładane przez konstruktywistów zasady obejmowały początkowo anonimowość architektury i przejęcie metod przemysłowych w budownictwie, przejmując marksistowskie idee społeczne. Klasyczny konstruktywizm podkreślał też znaczenie samego procesu budowlanego, wprowadzając do architektury elementy wskazujące na możliwość kontynuacji i rozbudowy budynku, takie jak wybiegające w przestrzeń ramy, maszty, stropy.
Przedstawiciele Gerrit Rietveld Paul Artaria Iwan Leonidow El Lissitzky Hannes Meyer Konstantin Mielnikow Werner Moser grupa Praesens Mart Stam Władimir Tatlin Max Berg Buckminster Fuller Pier Luigi Nervi
Przypisy
Bibliografia Sina Ingberman, ABC. Internationale Konstruktivistische Architektur. 1922-1939, Brunszwik-Wiesbaden 1997,
Kategoria:Historia architektury współczesnej Kategoria:Style architektoniczne