Grzeszna wieś albo Zapomniany diabeł () – sztuka teatralna czeskiego prozaika i dramaturga Jana Drdy z 1959 rokuNiektóre źródła błędnie podają jako datę wydania rok 1960..

Opis Sztuka podzielona jest na osiem scen, Akcja rozgrywa się w piekle oraz we wsi (w języku polskim nazwa miejscowości bywa tłumaczona jako Długie Kabaty). Ze wsi od dawna nie trafia do piekła żadna dusza, gdyż przebywający tam diabeł nie chciał namawiać ludzi do złego. W związku z tym Belzebub wysyła kolejnego diabła, aby zamienić wieś w grzeszne miejsce.

Streszczenie Pierwsza scena rozgrywa się w piekle, a podczas niej Solfernus skarży się Belzebubowi, iż z wioski Dalskabáty do piekła od lat nie trafiła żadna dusza. W związku z tym władca piekieł zwołuje zebranie, na którym próbuje ustalić, co się stało. Okazuje się, że namiestnik zapomniał o diable przebywającym w tamtej wiosce. Aby naprawić sytuację i zamienić Dalskabáty w grzeszne miejsce, wysyła do wsi Ichturiela.

Druga scena rozgrywa się na plebanii znajdującej się we wsi. Początkowo występują w niej dwie postacie: Mančinka, sierota pomagająca przy kościele, oraz Plajznerová. Obie sprzątają, kiedy pojawia się nowy proboszcz. Pod pretekstem nauki mieszkańców i pomocy w modlitwie, wyrzuca z plebanii figury świętych, książki i kwiaty, a także rozkazuje założyć kratę w oknie, co wykonują kowal i jego pomocnik. Następnie zbiera informacje na temat grzesznych zachowań mieszkańców wsi, w czym pomaga mu kościelny Piszkytle, a nie zgadza się pomóc Plajznerová. alt=Wykonany pastelami portret diabła. Posiada kły, czerwony nos i rogi.|mały|Rysunek diabła W trzeciej scenie pojawia się zapomniany diabeł, Trepifajksel, który żyje w opuszczonej chacie w leśnej. Najpierw przepędza z niej komika Lupina, z którym podróżują trzy kobiety Markýtka, Kačenka i Bětka. Później próbuje przepędzić Plajznerovą, która trafiła do chaty, aby ukryć się przed niepogodą. Podczas spotkania okazuje się, że Trepifajksel nie potrafi już używać diabelskich sztuczek. Diabeł chowa się, kiedy do chaty przychodzi kowal z żoną. Po ich wyjściu zwierza się Plajznerovej, że nie chce straszyć ludzi, jednak nie może wrócić do piekła, gdyż boi się, że zostanie ukarany za lata bezczynności.

W kolejnej scenie akcja znowu odbywa się na plebanii. Proboszcz informuje Honzę Mračno, że ten zostanie powołany do wojska, jeżeli nie zapłaci łapówki. Następnie zdaje raport do piekieł i wówczas okazuje się, iż jest to przebrany Ichthuriel, którego celem jest namawianie mieszkańców wsi do grzeszenia. Przez okno wchodzi komik Lupino, który zgadza się, aby odegrać rolę księcia i rekruta. Jego zadaniem ma być uwiedzenie żony kowala. Zdradza też fałszywemu proboszczowi, że w leśnej chacie spotkał diabła.

Piąta scena znowu rozgrywa się w leśnej chacie, w której początkowo przebywają Plajznerka i diabeł Trpifajksel, który przyjął imię Mates i nie chce być dłużej diabłem. Kiedy Plajznerka wychodzi do lasu, postanawia połamać swoje rogi, aby móc nosić czapkę. Kiedy do chaty przychodzi Tyburec bierze go za człowieka. Przyszedł on, aby pożalić się, że jego wikariusz twierdzi, iż podoba się jego żonie. Plajznerka odcina diabłu ogon. Do chaty przybiega Mančinka, która ostrzega, że zbliżają się do nich proboszcz z pomocnikiem, aby przepędzić diabła. Matesowi udaje się jednak ich przepędzić. Mančinka zwierza się, że Honza może zostać wcielony do wojska, przez co rozważa okradzenie młynarza, aby zapłacić łapówkę. Matas zostaje uczniem kowala, aby zdobyć zawód. Na końcu sceny Plajznerka wiąże złe wydarzenia z pojawieniem się nowego księdza.

W szóstej scenie Mates pomaga kowalowi, podczas gdy do kuźni przybywa młynarz, szukający skrzyni, za którą zapłacił. Proboszcz krytykuje swojego podwładnego za nieudane schwytanie Matesa. Następnie sam konftrontuje się z zapomnianym diabłem, porywa go i obaj znikają. Mančinka prosi o radę kowala, następnie umawia się z Honzą. Kowal zabronił żonie pojawiać się na plebanii, co prowadzi do kłótni między nimi. Plajznerka szuka Matesa, jednak nie potrafi go znaleźć. Kiedy zauważa, że nie zjadł śniadania i zostawił czapkę, postanawia go odnaleźć, gdyż dochodzi do wniosku, że jest w to zamieszany nowy ksiądz.

Przedostatnia scena ponownie rozgrywa się w piekle, gdzie diabły wątpią, aby Ichturielowi udało się wypełnić zadanie. Kiedy jednak przyprowadza diabła, bez ogona i rogów, rozpoczyna się jego proces. Solfernus przesłuchuje go, manipulując jego odpowiedziami. Ichturiel jednak protestuje, doprowadzając do kłótni. Zapowiada, że sprowadzi do piekła cztery dusze: fałszywego księcia i jego kochanki, a także pomocnika kowala i Mančinki, którzy mają dokonać morderstwa i włamania, aby zdobyć pieniądze na łapówkę. U byłego diabła zdiagnozowano chorobę. Ostatecznie Belzebub postanawia wyrzucić Matesa z piekieł.

Finałowa scena rozpoczyna się na plebanii, gdzie Mančinka pilnuje skrzyni z pieniędzmi. Kiedy kowal ją zastępuje, biegnie ona do młyna, aby powstrzymać Honzę przed zabiciem młynarza, który nie chciał pożyczyć mu pieniędzy. Okazuje się jednak, że Honza zdecydował się udać na plebanię, aby związać rzekomego werbownika, a samemu uciec z wioski. Kowal otwiera oczy swojemu pomocnikowi, dzięki czemu ten powraca do swojej ukochanej Mančinki. Komik próbował włamać się do skrzyni, jednak powstrzymał go kowal, który następnie podstępem upił fałszywego księdza winem. Pijany Lupino twierdzi, że miał romans z kowalem, co dociera do proboszcza. Ostatecznie tożsamość komika zostaje zdradzona. Fałszywy ksiądz staje się obiektem gniewu. Ogłasza, że Mates jest diabłem, jednak nikt mu nie wierzy.

Sztuka ma szczęśliwe zakończenie: fałszywy proboszcz znika w ogniu, Mates i Plajznerka powracają do leśnej chaty, Honza i Mančinka wspólnie odchodzą ze wsi, a kowal z żoną godzą się.

Postacie Postacie występujące w dramacie można podzielić na dwie grupy: mieszkańców wioski oraz mieszkańców piekieł. Polskie nazwy na podstawie serwisu tematycznego FilmPolski.pl.

Mieszkańcy wioski Marijána Plajznerová (także jako Plajznerka) – główna bohaterka, eksentryczna i uczciwa kobieta, która zawsze jest gotowa pomagać innym. Sprzeciwia się autorytetom, przejawia postawy feministyczne, po śmierci męża wykazuje się niezależnością i pragmatyzmem. Trepifajksel – diabeł, który początkowo miał zdobywać dusze mieszkańców, zastraszając ich i namawiając do złego. Przez kilkadziesiąt lat nie wywiązywał się z zadania, więc w piekle zapomniano o jego istnieniu, przez co czuł się samotny i niepotrzebny. Plajznerka pomogła mu na nowo odnaleźć sens życia, przy okazji wpajając nowe zasady moralne i ucząc życia jako człowiek. Żyjąc wśród ludzi, przyjął imię Mates, w wersji polskiej bywa tłumaczone jako Maciej. Ondřej Tyburec – pracowity kowal, który w przeszłości był żołnierzem. Dorotka Tyburec – żona kowala. Honza Mračno – pomocnik kowala, zakochany w parafiance Mančince. Mančinka – sierota pomagająca w kościele. Kościelny Piszkytle – pomocnik proboszcza, chętnie rozsiewa plotki i oszczerstwa wobec innych mieszkańców wioski. Pučálková – bogata młynarka, wspierająca kościół, jednak przypisywana jest jej chciwość.

Mieszkańcy piekieł Ichthuriel – na zlecenie Belzebuba udaje proboszcza wioski, dzięki czemu przenika do miejscowej społeczności i swoim autorytetem próbuje doprowadzić do tego, aby miejscowość stała się grzesznym miejscem. Belzebub – władca piekieł. W odróżnieniu od jego przedstawienia w sztuce „Igraszki z diabłem”, gdzie przedstawiony był jako śmieszny i niekompetentny przywódca piekła, w tym utworze stanowi przykład silnego i zdecydowanego władcy. Solfernus – diabeł zajmujący się w piekle prawem. Postać niezwykle przebiegła i sprytna. Belfegor – namiestnik piekieł podlegający Belzebubowi. To on zapomniał o Trepifajkslu, diable w Dalskabátach.

Pozostałe Lupino – podróżujący komediant Markýtka, Kačenka i Bětka – towarzyszki Lupina.

Powstanie sztuki Sztuka pt. Grzeszna wieś albo Zapomniany diabeł (czes. Dalskabáty, hříšná ves aneb Zapomenutý čert) stanowi rozbudowaną wersję baśni Zapomniany diabeł, która znalazła się w książce České pohádky autorstwa Jana Drdy z 1958 roku, z ilustracjami Josefa Lady. Autor twierdził, że otrzymał cztery adaptacje od amatorskich teatrów oraz prośby o udramatyzowanie sztuki. Ostatecznie, został do tego namówiony przez w 1959 roku. Jan Drda, adaptując teatralnie swoją prozę, inspirował się stylem Josefa Kajetána Tyla, którego dzieła uważał za wzór.

Miejsce akcji sztuki miało nie być przypadkowe: to prawdziwa miejscowość, znajdująca się w powiecie Przybram – w rodzinnym regionie Jana Drdy.

Adaptacje mały|Janusz Gajos (zdjęcie z 2007 roku) w 1987 roku otrzymał nagrodę Złoty ekran za kreację aktorską w polskiej ekranizacji, w której wcielił się w postać Trepifajksela Premiera dramatu odbyła się 18 grudnia 1959 roku w Teatrze Armii Czechosłowackiej w Pradze. Reżyserem spektaklu był , a za kostiumy i scenografię odpowiadał . Spektakl odegrano także w , gdzie premiera odbyła się 23 czerwca 1960 roku. Reżyserem spektaklu był . W główne role wcielili się: Anna Kratochvílová, Osvald Albín, Miloslav Holub, Josef Haukvic oraz Dagmar Veselá. W 1961 roku w czechosłowackiej telewizji zostało wyemitowane nagranie sztuki teatralnej wyreżyserowanej przez , w którym wystąpili Vlasta Chramostová, Jaroslav Moučka, Jiří Sovák, Ilja Prachař, Josef Bláha, Věra Budilová.

W 1960 roku Teatr Armii Czechosłowackiej nagrał transkrypcję radiową sztuki.

Spektakl był wielokrotnie odgrywany w różnych teatrach oraz domach kultury w Czechach oraz w Polsce, m.in. w Teatrze im. Wilama Horzycy w Toruniu (1982), Brzeszczach (2011), Třešcie (2014).

Ekranizacje – opera telewizyjna czeskiego kompozytora Zapomenutý čert – czechosłowacki film telewizyjny z 1964 roku w reżyserii – czechosłowacki film w reżyserii z 1976 roku Zapomniany diabeł – polski spektakl telewizyjny z 1985 w reżyserii Tadeusza Lisa

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Czeskie utwory dramatyczne Kategoria:Utwory literackie z 1959