Rodion Konstantinowicz Szczedrin (; ur. 16 grudnia 1932 w Moskwie, zm. 29 sierpnia 2025 w Monachium) – radziecki i rosyjski kompozytor, pianista, przewodniczący Związku Kompozytorów ZSRR (1973–1990), Ludowy Artysta ZSRR (1981), deputowany do Rady Najwyższej ZSRR 12. kadencji (1989–1991).
Życiorys W latach 1950–1955 studiował w Konserwatorium Moskiewskim. W 1958 poślubił primabalerinę Teatru Bolszoj Maję Plisiecką, dla której w następnych latach skomponował kilka baletów. Najsławniejszym była Carmen, adaptacja opery Georges’a Bizeta. Ostatni (Dama z pieskiem) był prezentem, jaki ofiarował żonie na 60. urodziny. W latach 60. XX w. Rodion Szczedrin był ważną postacią w radzieckim życiu muzycznym; w latach 1973–1990 był przewodniczącym Związku Kompozytorów Rosyjskich. W 1989 został deputowanym do Rady Najwyższej ZSRR, gdzie przystąpił do grupy osób działających na rzecz wsparcia „pieriestrojki”. W 1992 przeprowadził się do Monachium, gdzie mieszkał do końca życia.
Muzyka Szczedrina uważana jest za bardzo typową kontynuację rosyjskiej tradycji. Kompozytor pisał głównie do librett według literatury rosyjskiej i do rosyjskiej poezji, również muzykę filmową (A jeśli to miłość?, Niezłomny) W utworze Poetorija (1968), zainspirowanym poetycką recytacją Andrieja Wozniesienskiego, stworzył nowy gatunek – „koncert dla poety”. Utwór ten, obwołany „rosyjską pasją”, wywołał nieprzychylne dla kompozytora reakcje władz. Muzyka Szczedrina, bardzo ekspresyjna, wyraźnie nawiązywała do tradycji Dmitrija Szostakowicza. Kompozytor często sięgał do rosyjskiej muzyki ludowej i cerkiewnej (jego dziadek był popem). Ale równocześnie jako pierwszy kompozytor w Rosji wprowadził do muzyki collage – w finale II Koncertu fortepianowego.
Początkowo ważne miejsce w jego twórczości zajmowały utwory sceniczne – wynik współpracy z Teatrem Bolszoj. Po wyjeździe z Rosji komponował przede wszystkim muzykę instrumentalną. W Polsce wystawiano jego balety Carmen i Anna Karenina oraz wykonywano niektóre utwory instrumentalne – przede wszystkim podczas Międzynarodowych Festiwali Muzyki Współczesnej „Warszawska Jesień”.
19 listopada 2008 z rąk ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego Bogdana Zdrojewskiego odebrał Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”.
Twórczość opery: Nie tylko miłość (1961), Martwe dusze (1977), Lolita (1994), balety: Konik Garbusek (1960), Carmen-suita (1960; premiera polska – Gdynia 1977), Anna Karenina (1972; premiera polska – Bydgoszcz, Opera i Operetka, 25 VI 1979), Mewa (1979), Dama z pieskiem (1985) Symfonie: nr 1 (1958), 25 preludiów (1965), Twarze rosyjskich bajek (2000), Koncerty na orkiestrę: Ozornyje czastuszki (1963), Dzwony (1968), Dawna muzyka rosyjskich cyrków prowincjalnych (1989), Korowody (1989), Cztery pieśni rosyjskie (1997) liczne koncerty na instrument solowy z orkiestrą, w tym 6 koncertów fortepianowych
Wybrana muzyka filmowa 1957: Niezłomny 1961: A jeśli to miłość? 1967: Anna Karenina
Odznaczenia Order „Za zasługi dla Ojczyzny” II klasy (2007) Order „Za zasługi dla Ojczyzny” III klasy (2002) Ludowy Artysta ZSRR (1981) Nagroda Państwowa Federacji Rosyjskiej (1992) Nagroda Leninowska (1984) Nagroda Państwowa ZSRR (1972) Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” (2008, Polska)
Przypisy
Bibliografia Maja Plisiecka – Ja, Maja, Warszawa 1999 Wielka Encyklopedia Radziecka, t. 29, s. 530, Moskwa 1969–1978
Linki zewnętrzne Fundacja Plisieckiej-Szczedrina
Kategoria:Absolwenci Konserwatorium Moskiewskiego Kategoria:Artyści związani z Monachium Kategoria:Członkowie Związku Kompozytorów ZSRR Kategoria:Deputowani do Rady Najwyższej ZSRR Kategoria:Laureaci Nagrody Leninowskiej Kategoria:Laureaci Nagrody Państwowej ZSRR Kategoria:Libreciści baletowi Kategoria:Ludowi Artyści ZSRR Kategoria:Odznaczeni Orderem „Za zasługi dla Ojczyzny” Kategoria:Laureaci Nagrody Państwowej Federacji Rosyjskiej Kategoria:Ludzie urodzeni w Moskwie Kategoria:Odznaczeni Złotym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” Kategoria:Radzieccy kompozytorzy Kategoria:Rosyjscy kompozytorzy Kategoria:Rosyjscy pianiści Kategoria:Urodzeni w 1932 Kategoria:Zmarli w 2025