Hagen Kleinert (ur. 15 czerwca 1941 w Twardogórze, zm. 7 marca 2025) – profesor fizyki teoretycznej Wolnego Uniwersytetu w Berlinie (Niemcy), profesor honorowy Uniwersytetu Kirgisko–Rosyjskiego (Słowiańskiego) w Biszkeku (Kirgistan), członek honorowy Rosyjskiej Akademii Wspierania Twórczości. Laureat Medalu Maxa Borna w 2008 za wkład w rozwój fizyki cząstek elementarnych i fizyki ciała stałego.
H. Kleinert jest autorem ponad 370 publikacji naukowych dotyczących fizyki matematycznej, a także fizyki cząstek elementarnych i fizyki jądrowej, jak i fizyki ciała stałego, ciekłych kryształów, biomembran, mikroemulsji, polimerów oraz teorii rynków finansowych. Jest autorem wielu książek z dziedziny fizyki teoretycznej, z czego najbardziej uznanym tytułem jest wydana czterokrotnie od 1990 Path Integrals in Quantum Mechanics, Statistics, Polymer Physics, and Financial Markets. Pozycja ta spotkała się z entuzjastycznym przyjęciem ze strony krytykiHenry B.I., Book Review, Australian Physics 44, 110 (2007).
Życiorys W 1972 Kleinert, jako młody profesor, składał wizytę w Caltech, gdzie silne wrażenie wywarł na nim fizyk amerykański Richard Feynman. Podczas tego pobytu znalazł sposób na opisanie własności atomu wodoruDuru I.H., Kleinert H., "Solution of the path integral for the H-atom", Physics Letters B 84, 185 (1979)Duru I.H., Kleinert, H., "Quantum Mechanics of H-Atom from Path Integrals", Fortschr. Phys. 30, 401 (1982) przy użyciu sformułowania całek po trajektoriach, uprzednio podanego przez Feynmana. Odkrycie to w sposób znaczący poszerzyło zakres zastosowań tego formalizmu. W okresie późniejszym współpracowałKleinert H., "Travailler avec Feynman", Pour La Science 19, 89-95 (2004) z Feynmanem nad jedną z jego ostatnich pracFeynman R.P., Kleinert H., "Effective Classical Partition Functions", Physical Review A 34, 5080 (1986).
Dalsze badania doprowadziły Kleinerta do skonstruowania matematycznej metody umożliwiającej przekształcenie rozbieżnych szeregów potęgowych słabego sprzężenia w zbieżne szeregi silnego sprzężenia. W chwili obecnej ta tzw. metoda wariacyjna rachunku zaburzeń przewiduje wyniki, w postaci wykładników krytycznych obserwowanych blisko przejść fazowych drugiego rodzaju, które najtrafniej odzwierciedlają dane doświadczalne. Potwierdzają to dane uzyskane m.in. z eksperymentów z nadciekłym helemLipa J.A., "Specific heat of liquid helium in zero gravity very near the lambda point", Physical Review B 68, 174518 (2003).
W ramach kwantowej teorii pól kwarków odkrył pochodzenieKleinert H., "Bilocal Form Factors and Regge Couplings", Nucl. Physics B65, 77 (1973) algebry Reggea residuów, której istnienie było domniemane przez N. Cabibbo, L. Horwitza i Y. Ne'emana (strona 232 wNe'eman Y., Reddy V.T.N., "Universality in the Algebra of Vertex Strengths as Generated by Bilocal Currents", Nucl. Phys. B 84, 221-233 (1981)).
Wspólnie z K. Makim wyjaśnił strukturę fazy ikosaedralnej kwazikryształówKleinert H., Maki K., "Lattice Textures in Cholesteric Liquid Crystals", Fortschritte der Physik 29, 219 (1981).
W 1982 w dziedzinie nadprzewodnictwa przewidział istnienie punktu trójkrytycznego na diagramie fazowym między stanem nadprzewodnika I-ego a II-ego rodzajuKleinert H., "Disorder Version of the Abelian Higgs Model and the Order of the Superconductive Phase Transition", Lett. Nuovo Cimento 35, 405 (1982). Przewidywania te zostały w 2002 potwierdzone na podstawie wyników symulacji Monte CarloHove J., Mo S., Sudbo A., "Vortex interactions and thermally induced crossover from type-I to type-II superconductivity", Phys. Rev. B 66, 064524 (2002).
W 1978 podczas letniej szkoły w Erice zaproponował istnienie łamania supersymetrii w jądrze atomowymFerrara S., "The New Aspects of Subnuclear Physics", 1978 Erice Lecture publ. in Plenum Press (N.Y., Zichichi A. ed.) Vol. 40 (1980). Postulat ten został w międzyczasie potwierdzony doświadczalnieMetz A., Jolie J., Graw G., Hertenberger R., Gröger J., Günther C., Warr N., Eisermann Y., "Evidence for the Existence of Supersymmetry in Atomic Nuclei", Phys. Rev. Lett. 83, 1542 (1999).
Opracowana przez Kleinerta teoria kolektywnych pól kwantowychKleinert H., "Collective Quantum Fields", Fortschritte der Physik 36, 565 (1978), a także teoria hadronizacji kwarkówKleinert H., "On the Hadronization of Quark Theories", Lectures presented at the Erice Summer Institute 1976, in "Understanding the Fundamental Constituents of Matter", Plenum Press, New York, 1978 (Zichichi,A., ed.) p. 289-390, służą obecnie jako prototypy licznych rozwinięć w teorii fazy skondensowanej, fizyce cząstek elementarnych oraz fizyce jądrowej.
W 1986 w teorii strun jako pierwszy wprowadził pojęcie sztywnościKleinert H., "The Membrane Properties of Condensing Strings", Phys. Lett. B 174, 335 (1989) dla posiadających dotychczas jedynie naprężenie strun, tym samym w znaczny sposób poszerzając ich własności fizyczne. Jako że podobne rozszerzenie zaproponował równocześnie A. Polyakov, obiekty te nazywane są strunami Polyakova-Kleinerta.
Wspólnie z A. Chervyakovem rozwijał rozszerzenie teorii dystrybucji od przestrzeni liniowych w półgrupy poprzez jednoznaczne zdefiniowanie ich iloczynówKleinert H., Chervyakov A., "Rules for integrals over products of distributions from coordinate independence of path integrals", Europ. Phys. J. C 19, 743 (2001). Rozszerzenie to okazało się możliwe do wykazania dzięki uwzględnieniu fizycznego warunku niezmienniczości całek po trajektoriach względem zamiany współrzędnych. Własność ta jest konieczna, aby zachodziła równoważność między sformułowaniem całek po trajektoriach a teorią Schrödingera.
Jako alternatywę dla teorii strun zaproponował analogię między geometrią nieeuklidesową, a geometrią kryształów z defektami, w celu skonstruowania modelu wszechświata nazywanego kryształem Plancka-Kleinerta (World Crystal), który na odległościach rzędu długości Plancka posiada całkowicie odmienną, względem teorii strun, fizykę. W modelu tym materia odpowiada za powstawanie defektów w strukturze czasoprzestrzeni, które generują krzywiznę i wszystkie pozostałe efekty ogólnej teorii względności. Teoria ta posłużyła także jako inspiracja włoskiej artystce Laurze Pesce, która stworzyła serię rzeźb ze szkła zatytułowanych "kryształy świata".
Kleinert jest starszym członkiem międzynarodowego projektu IRAP promującego młodych naukowców w dziedzinie astrofizyki relatywistycznej. Był również zaangażowany w działalność projektu Europejskiej Fundacji Nauki – Kosmologia w Laboratorium.
Przypisy
Bibliografia Gauge Fields in Condensed Matter, Vol. I, "SUPERFLOW AND VORTEX LINES; Disorder Fields, Phase Transitions,", pp. 1–742, World Scientific (Singapur, 1989); Paperback (online) Gauge Fields in Condensed Matter, Vol. II, "STRESSES AND DEFECTS; Differential Geometry, Crystal Melting", pp. 743–1456, World Scientific (Singapur, 1989); Paperback ]) Path Integrals in Quantum Mechanics, Statistics, and Polymer Physics, World Scientific, Singapur 1990 Pfadintegrale in Quantenmechanik, Statistik und Polymerphysik. Mannheim 1993 Path Integrals in Quantum Mechanics, Statistics, and Polymer Physics, 2. Auflage, World Scientific, Singapur 1995 Critical Properties of φ4-Theories, World Scientific (Singapur, 2001); Paperback (online) Path Integrals in Quantum Mechanics, Statistics, Polymer Physics, and Financial Markets, 5. Auflage, World Scientific (Singapore, 2006) (online) Multivalued Fields in in Condensed Matter, Electrodynamics, and Gravitation, World Scientific (Singapore, 2008) (online) Particles and Quantum Fields, World Scientific (Singapore, 2016) (also available online)
Linki zewnętrzne Hagen Kleinert – strona domowa
Kategoria:Ludzie urodzeni w Twardogórze Kategoria:Niemieccy fizycy XX wieku Kategoria:Niemieccy fizycy XXI wieku Kategoria:Nauczyciele akademiccy Wolnego Uniwersytetu Berlińskiego Kategoria:Urodzeni w 1941