Leszczyna pospolita, orzech laskowy (Corylus avellana L.) – gatunek krzewów z rodziny brzozowatych (we współczesnych systemach APG, w niektórych ujęciach w rodzinie leszczynowatych). Występuje w stanie dzikim w całej Europie, w Azji Mniejszej i na Kaukazie. Jako introdukowany także w zachodniej Syberii. W Polsce gatunek pospolity zarówno na niżu, jak i w górach do ok. 1300 m n.p.m.

Morfologia 180px|thumb|left|Kotki męskie 180px|thumb|left|Kwiat żeński 180px|thumb|left|Dojrzewające owoce Pokrój Wielopienny krzew do 5–8 m wysokości. Gałęzie prosto wzniesione, tworzące szeroką, gęstą koronę. Pień O gładkiej, szarobrunatnej korze z poziomymi, żółtopomarańczowymi przetchlinkami. Młode pędy szczeciniasto owłosione. Pąki Siedzące i spłaszczone, łuski zielonkawobrunatne, z białawymi włoskami. Liście Opadające na zimę, skrętoległe, pojedyncze. Ogonek liściowy do 1–2 cm długości, owłosiony. Przylistki wcześnie opadające. Blaszka liściowa szeroko owalna do okrągłej o długości do 13 cm, szerokości do 10 cm, podwójnie piłkowana, na szczycie zaostrzona, u nasady lekko sercowata. Młode liście obustronnie owłosione, potem z wierzchu łysiejące. Jesienią przebarwiają się na kolor żółty lub żółtobrązowy. Kwiaty Roślina jednopienna o kwiatach męskich zebranych w kotki zgrupowane po 3-4, długości do 5 cm. Kwiaty żeńskie rozwijają się na krótkopędach w pąkach, tak, że w czasie kwitnienia na zewnątrz widoczne są tylko czerwone znamiona. Rozwijają się w kątach szarożółtych przysadek skupione po 2–4. Owoce Jednonasienne, bezbielmowe orzechy, zwane orzechami laskowymi, o jajowatym, ale dość zmiennym kształcie, długości do 2,5 cm. Rozwijają się otoczone okrywą powstałą ze zrośnięcia trzech podkwiatków. Zdrewniała owocnia (potocznie "skorupka") ma jasnobrązowy kolor i kształt zależny od odmiany. Owocnia zrośnięta jest podstawą z okrywą nasienną, po oderwaniu której pozostaje blizna nazywana tarczką. Okrywy do połowy podzielone są na nieregularne klapy, bardzo zmienne.

Biologia Krzew zakwitający w lutym i marcu.

Liczba chromosomów 2n = 22. Ekologia W widnych lasach liściastych stanowi najwyższą część podszytu, występuje również w zaroślach śródpolnych, zarówno w miejscach suchych jak i wilgotnych. Preferuje gleby świeże, żyzne, o dużej zawartości węglanu wapnia. W klasyfikacji zbiorowisk roślinnych gatunek charakterystyczny dla Cl. Querco-Fagetea, Ass. Stellario-Carpinetum.

Niektóre szlachetne odmiany uprawne są bardziej wymagające, wymagają gleb wapiennych, głębokich i ciepłych stanowisk.

Grzybowe choroby leszczyny pospolitej wywołują m.in. Piggotia coryli, Cryptosporiopsis coryli i Cryptosporiopsis tarraconensis.

Zmienność W uprawie spotyka się szereg odmian i mieszańców uprawnych, zarówno ozdobnych jak i sadowniczych. Formy sadownicze otrzymano głównie z podgatunku leszczyna pontyjska (Corylus avellana var. pontica Winkl.), która w porównaniu z gatunkiem rodzimym charakteryzuje się większą siłą wzrostu i bardziej wzniesionym pokrojem, rodzi większe owoce o trójkątnej tarczce. W średniowieczu sprowadzono ten podgatunek z Azji Mniejszej do klasztoru w Zell, skąd szereg odmian rozpowszechniło się w Europie pod nazwą Zellerówek. thumb|Leszczyna pospolita 'Contorta' Odmiany uprawne 'Aurea' – zarówno liście jak i pędy o zabarwieniu jasnym, żółtawym przez cały sezon. Krzewy osiągają około 4 metry wysokości (roczny przyrost w granicach 20 cm). Odmiana stosunkowo tolerancyjna jeśli chodzi o glebę (wymaga wilgotnej). Stanowiska słoneczne do półcienistych. 'Barceloński' – odmiana bardzo plenna, regularnie owocująca. Jest dość odporna na niskie temperatury. Krzew rośnie dość silnie tworząc rozłożysta koronę. Dorasta do około 5 metrów wysokości. Posiada duże i smaczne orzechyLeszczyna pospolita 'Barceloński'. 'Contorta' – mały krzew o poskręcanych korkociągowato pędach i pofalowanych oraz pozwijanych liściach, mniejszych niż u typu. Doskonały, karłowy krzew do skalniaków. Dwudziestoletnie okazy mają ok. 1–1,5 m (maksymalnie do 3 m). Kwitnie w okresie lutego i marca, owocuje niezbyt obficie. 'Fusco-rubra' – odmiana rdzawolistna. Młode liście ciemnopurpurowe, później ciemnozielone (często mylona z C. maxima Mill. 'Purpurea', która ma liście ciemnopurpurowe przez cały sezon). 'Heterophylla' (var. lacinata Kirch.) – odmiana strzępolistna. Liście pierzaste, ostro klapowane. Bardzo rzadka, chyba tylko w kolekcjach dendrologicznych. 'Olbrzymi z Halle' – odmiana obcopylna. Krzew rośnie silnie, dorasta do około 5–6 metrów, tworząc rozłożystą i średnio zwartą koronę. Posiada bardzo duże orzechy. 'Trapezuński' – bardzo plenna odmiana o podłużnych owocach. Charakteryzuje się małą tendencją do wysychania ziaren owocu. Jest bardzo dobrym zapylaczem dla innych odmian leszczyny. Dojrzałość zbiorcza przypada na drugą dekadę września. Jest mało wrażliwa na moniliozę.

Zastosowanie

thumb|Orzechy laskowe Roślina uprawna – jako roślina sadownicza w Polsce bez znaczenia, głównie uprawy amatorskie oraz doświadczalne. Na świecie szlachetne odmiany leszczyn (głównie jednak pochodzące od leszczyny południowej i odmiany pontyjskiej leszczyny pospolitej) uprawia się przede wszystkim w basenie Morza Śródziemnego (cieplejszy klimat, co zdecydowanie zwiększa plonowanie). Największym producentem na świecie jest Turcja, poza tym duże hodowle w Hiszpanii, Włoszech, w regionie Kaukazu oraz w Stanach Zjednoczonych (przede wszystkim Kalifornia). Często wykorzystywane są niektóre odmiany ozdobne w architekturze zieleni. Drewno jest miękkie i nietrwałe, używane jako węgiel rysunkowy. Leszczynowe pręty ze względu na giętkość używane były na wędki, bicze, laski oraz faszynę. Z owoców uzyskuje się olej, który znajduje zastosowanie w przemyśle spożywczym, farmaceutycznym, farbiarskim oraz kosmetycznym.

Przypisy

Kategoria:Brzozowate Kategoria:Rośliny owocowe