Akademia Francuska () – towarzystwo naukowe założone w 1635 roku w Paryżu. Pierwsza tego typu instytucja w nowożytnej Europie, później przekształcona w instytucję państwową.
Najstarsza z pięciu akademii zgrupowanych w Instytucie Francuskim (fr. ).
Akademia Francuska została powołana za panowania króla Ludwika XIII przez kardynała Richelieu. Członków Akademii jest maksymalnie 40, kadencje są dożywotnie. Po śmierci jednego z akademików zostaje zwolniony „fotel”, a wtedy nowego członka wybierają pozostali. Do tej pory najmniej członków zajmowało fotel 26 (trzynastu), najczęściej zaś zmieniali się zasiadający na fotelu nr 4 (dwudziestu czterech).
Zadania Akademii Francuskiej Akademia Francuska odgrywa podwójną rolę:
Regulacja języka francuskiego Jest to pierwotna misja, powierzona jej statutowo w chwili powołania Akademii. W przeszłości w celu wypełnienia tej misji Akademia pracowała nad zachowaniem niezmienionego kształtu języka, tak aby stał się on wspólnym dziedzictwem Francuzów i wszystkich tych, którzy używają języka francuskiego.
Obecnie Akademia działa w celu utrzymania wysokiego poziomu języka używanego powszechnie, podejmuje się także śledzenia jego koniecznej ewolucji. Ustala normy języka francuskiego, czego owocem jest publikacja Dictionnaire de l'Académie française (Słownik Akademii Francuskiej), w której publikuje się normy i zalecenia w zakresie używania języka. Ponadto członkowie Akademii biorą udział w licznych komisjach pracujących nad opracowywaniem terminologii specjalistycznej.
Mecenat Druga misja – mecenat – nieprzewidziana początkowo, stała się możliwa dzięki dotacjom i zapisom testamentowym na rzecz Akademii. Akademia przyznaje każdego roku około 60 nagród literackich.
Szczególną rangę ma grand prix de la Francophonie (wielka nagroda w dziedzinie języka francuskiego), przyznawana corocznie od 1986. Jest ona wyrazem stałej dbałości Akademii o to, by język francuski odgrywał rolę kulturotwórczą w skali świata.
Akademia przyznaje subwencje stowarzyszeniom literackim i naukowym, organizacjom charytatywnym oraz środki celowe: na pomoc rodzinom wielodzietnym, wdowom, osobom pokrzywdzonym, lub takim które wyróżniły się poświęceniem jakiejś sprawie lub osobie. Istnieją także stypendia Akademii (noszą nazwy: Zellidja, Neveux, Corblin, Damade).
Historia Akademii Académie française, czyli Akademię Francuską, założył w 1635 roku kardynał Richelieu.
Statut i regulamin zaproponowane przez kardynała (wraz z licencją podpisaną przez króla Ludwika XIII i zarejestrowaną przez sąd, zwany parlamentem, w 1637) przyznawały charakter oficjalny stowarzyszeniu literatów, którzy już wcześniej spotykali się w sposób nieformalny.
Pierwotna misja stanowiła, że celem Akademii jest ustalenie trwałych zasad języka francuskiego oraz uczynienie go czystym i zrozumiałym dla wszystkich. W tym duchu miała działać ta nowa instytucja, a zacząć od stworzenia słownika.
Pierwsze wydanie słownika ukazało się w 1694 roku, następne w latach: 1718, 1740, 1762, 1798, 1835, 1878, 1932–1935. Dziewiąte wydanie zostało wydane w 4 tomach w latach 1992–2024.
Początkowo Akademia odbywała posiedzenia u poszczególnych jej członków, później u kanclerza Séguiera, od 1672 w Luwrze i w końcu w budynku zbudowanym naprzeciw Luwru – Collège des Quatre-Nations (Kolegium Czterech Narodów) – do którego w 1805 wprowadził się Instytut Francuski.
W ciągu trzech i pół wieku swego istnienia Akademia umiała utrzymać swoje instytucje, które funkcjonowały regularnie, z wyjątkiem lat 1793–1803.
Tradycja otaczania Akademii szczególną troską przez najwyższe władze Francji została zapoczątkowana już przez jej fundatorów i trwa do dziś.
„Nieśmiertelni” Od początku swego istnienia członkami Akademii Francuskiej zostało ponad 700 osób, jednocześnie funkcję pełni 40 członków. Akademicy są jedynymi osobami władnymi wybrać nowego członka Akademii, po zwolnieniu jednego z miejsc wskutek śmierci któregoś z nich.
W Akademii zasiadają poeci, powieściopisarze, ludzie teatru, filozofowie, lekarze, naukowcy, etnolodzy, krytycy sztuki, wojskowi, przedstawiciele Kościoła – tacy, którzy przysłużyli się szczególnie propagowaniu pięknej francuszczyzny.
Tytuł „Nieśmiertelnych” zawdzięczają akademicy nadanej przez kardynała Richelieu dewizie figurującej na ich pieczęci: „Dla nieśmiertelności” (À l’immortalité).
Członkowie Akademii Francuskiej często są proszeni o wydanie oceny prawidłowego użycia słów, tym samym o sprecyzowanie ich zakresu pojęciowego i niesionych przez nie wartości. Autorytet w dziedzinie semantyki przekłada się na autorytet moralny, ma wpływ na kulturę, obyczajowość i tradycje.
Słynny „zielony strój” akademików używany w czasie uroczystych posiedzeń został stworzony w czasach Konsulatu. Wybór do Akademii jest często uważany za najwyższą godność, jaką można uzyskać w społeczeństwie francuskim.
W dziejach Akademii zdarzały się rzadkie przypadki wykluczeń z jej grona z powodu uchybienia honorowi. Szczególnie drastyczne przypadki miały miejsce po II wojnie światowej z powodu kolaboracji z wrogiem: Charles Maurras, Abel Bonnard, Abel Hermand i najsłynniejszej, dotyczącej marszałka Philippe'a Pétaina.
Obecni członkowie Akademii Francuskiej Claude Dagens, wybrany w 2008 Dany Laferrière, wybrany w 2013 Boualem Sansal, wybrany w 2026 Jean-Luc Marion, wybrany w 2008 Andreï Makine, wybrany w 2016 Christian Jambet, wybrany w 2024 Jules Hoffmann, wybrany w 2012 Daniel Rondeau, wybrany w 2019 Patrick Grainville, wybrany w 2018 wakat (Florence Delay, wybrana w 2000, zmarła w lipcu 2025) Éric Neuhoff, wybrany w 2025 Chantal Thomas, wybrana w 2021 Maurizio Serra, wybrany w 2020 Florian Zeller, wybrany w 2025 Frédéric Vitoux, wybrany w 2001 Raphaël Gaillard, wybrany w 2024 Érik Orsenna, wybrany w 1998 wakat (Mario Vargas Llosa, wybrany w 2021, zmarł w kwietniu 2025) Sylviane Agacinski, wybrana w 2023 wakat (Angelo Rinaldi, wybrany w 2001, zmarł w maju 2025) Alain Finkielkraut, wybrany w 2014 Alain Aspect, wybrany w 2025 Pierre Rosenberg, wybrany w 1995 François Sureau, wybrany w 2020 Dominique Fernandez, wybrany w 2007 Jean-Marie Rouart, wybrany w 1997 wakat (Pierre Nora, wybrany w 2001, zmarł w czerwcu 2025) Jean-Christophe Rufin, wybrany w 2008 Amin Maalouf, wybrany w 2011 Danièle Sallenave, wybrana w 2011 Michael Edwards, wybrany w 2013 Pascal Ory, wybrany w 2021 Dominique Bona, wybrana w 2013 François Cheng, wybrany w 2002 Antoine Compagnon, wybrany w 2022 Barbara Cassin, wybrana w 2018 Michel Zink, wybrany w 2017 Marc Lambron, wybrany w 2014 Jean Clair, wybrany w 2008 Xavier Darcos, wybrany w 2013
„41. fotel” Wielu pisarzy, często sławnych, z różnych przyczyn nigdy nie przekroczyło szacownych wrót Akademii. Działo się tak bądź dlatego, że nigdy nie kandydowali, bądź ich kandydatury były odrzucone, lub też zmarli przedwcześnie. Termin „41. fotel” został stworzony w 1885 przez pisarza Arsène’a Houssaye’a dla wskazania takich właśnie autorów (np. Jules Verne).
Przypisy
Linki zewnętrzne L'Académie française (oficjalna witryna Akademii) : noty biograficzne 705 Nieśmiertelnych (Słownik Akademii Francuskiej)