thumb|Kobuszewski w młodości mały|Kobuszewski z żoną, Hanną Zembrzuską-Kobuszewską (2007) mały|Kobuszewski odznaczany przez B. Komorowskiego Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (2012) mały|180px|Odcisk dłoni na Promenadzie Gwiazd w Międzyzdrojach thumb|Grób Jana Kobuszewskiego na cmentarzu Powązkowskim
Jan Antoni Kobuszewski (ur. 19 kwietnia 1934 w Warszawie, zm. 28 września 2019 tamże) – polski aktor teatralny, telewizyjny i filmowy, reżyser teatralny, artysta kabaretowy oraz satyryk.
Związany był z ZAKR oraz kabaretami Dudek i Olgi Lipińskiej. Wystąpił w ok. 2 tys. programów telewizyjnych i kilkudziesięciu filmach, w tym Stanisława Barei: Poszukiwany, poszukiwana (1972), Nie ma róży bez ognia (1974) czy Brunet wieczorową porą (1976). Propozycje, które otrzymywał, obejmowały charakterystyczne, często niewielkie role. Wraz z Janem Kociniakiem był gospodarzem pierwszego cyklicznego, satyrycznego programu telewizyjnego Wielokropek (od 1963), a także odtwórcą roli tytułowej w pierwszym polskim serialu telewizyjnym Barbara i Jan. Był narratorem popularnego cyklicznego, humorystycznego programu telewizyjnego Bajka dla dorosłych. Odgrywał rolę dziadka Jacka Marii Poszepszyńskiego ze słuchowiska radiowego Rodzina Poszepszyńskich. W latach 1999–2001 na antenie telewizji Polsat współprowadził, razem z Jerzym Petersburskim jr. i Janem Kociniakiem (w latach 2000–2001), program rozrywkowy Macie, co chcecie.
Stworzył wiele kreacji teatralnych, między innymi: Lucky’ego w Czekając na Godota Samuela Becketta, Biondello w Poskromieniu złośnicy Williama Szekspira i Doktora w Dziadach Adama Mickiewicza. Reżyserował Wstrętnego egoistę Françoise Dorin i Czarującego łajdaka Pierre’a Chesnota.
W 2012 został odznaczony Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski za „wybitne zasługi dla kultury polskiej i osiągnięcia w pracy artystycznej”.
Młodość Urodził się 19 kwietnia 1934 na Nowym Bródnie w Warszawie, w rodzinie katolickiej jako syn Aliny z domu Kowalskiej i Edwarda Kobuszewskich. Był najmłodszym z trójki dzieci, miał dwie starsze siostry: Marię (ur. 1920) i Hannę (ur. 1921), matkę aktora Wiktora Zborowskiego. Ojciec pracował jako kierownik biura sejfów w Pocztowej Kasie Oszczędności. W 1935 Kobuszewscy przeprowadzili się do Śródmieścia i zamieszkali w kamienicy przy ul. Śliskiej.
Po ukończeniu stołecznego Liceum Ogólnokształcącego im. Adama Mickiewicza w 1951 zdawał egzaminy do Państwowej Wyższej Szkoły Teatralnej im. Aleksandra Zelwerowicza w Warszawie, lecz nie został przyjęty. Dopiero rok później udało mu się zdać egzaminy, gdy był już absolwentem Państwowej Szkoły Dramatycznej Teatru Lalek. Jego studenckim debiutem była Panna Maliczewska według Gabrieli Zapolskiej w reżyserii Janiny Romanówny.
Kariera W 1955 zadebiutował na ekranie niewielką rolą Francuza w dramacie wojennym Godziny nadziei Jana Rybkowskiego. Po ukończeniu studiów (1956) rozpoczął współpracę z Teatrem Młodej Warszawy (1956–1957), gdzie zadebiutował rolą dyplomową Cara Dormindonta w Żołnierzu i biedzie Samuiła Marszaka. Potem przeniósł się do Teatru Klasycznego (1957–1958). Następnie występował na deskach teatrów: Polskiego (1958–1964 i 1969–1975), Wielkiego (1964–1969) i Nowego w Łodzi (1975–1976).
Zagrał role dramatyczne w sztukach klasycznych, m.in. Biondello w Poskromieniu złośnicy Szekspira (1957), Pietrowicza w Płaszczu Gogola (1960), Papkina w Zemście Fredry (1962), Oswalda w Królu Learze Szekspira (1962), Lokaja – Jana Parblichenkę w Kurce wodnej Witkacego (1964) i Doktora w Dziadach Mickiewicza (1964).
W Teatrze Narodowym zagrał w spektaklach Kazimierza Dejmka, m.in. wcielił się w Mefistofelesa w Kordianie Słowackiego (1965) i Pelikana w Dziadach (1967) z Gustawem Holoubkiem w roli Gustawa-Konrada. O jego kreacji Oberona ze Snu nocy letniej Szekspira (1968) pisano, że Kobuszewski grał „z finezją i ironią”, o roli Diabła z Na szkle malowane Brylla (1970), że „z rozmachem i fantazją”.
Po jego tytułowej roli w dramacie Jan Maciej Karol Wścieklica (1966) Witkacego w reżyserii Wandy Laskowskiej w Narodowym Roman Szydłowski na łamach „Trybuny Ludu” nr 81/1966 napisał:
Od 1976 do końca kariery scenicznej w 2013 był związany z Teatrem Kwadrat w Warszawie, w którym zagrał m.in. Rotmistrza w Damach i huzarach Fredry (1977), tytułowego Wstrętnego egoistę Francoise Dorin (1977) w jego reżyserii, Człowieka ze sztuki w Czy zna pan Mleczną Drogę Karla Wittlingera (1979) czy tytułowego Czarującego łajdaka Pierre’a Chesnota (1985) we własnej reżyserii.
Wystąpił ponad 2000 razy w telewizyjnych programach rozrywkowych, w tym w programach cyklicznych, jak Wielokropek (od 1963), w którym z Janem Kociniakiem tworzył duet według schematu „duży i chudy z małym i korpulentnym”, czy Muzyka lekka, łatwa i przyjemna. W latach 70. XX w. był narratorem Bajek dla dorosłych.
Był odtwórcą roli tytułowej Jana Buszewskiego, reportera w redakcji „Echa”, w serialu telewizyjnym Hieronima Przybyła i Jerzego Ziarnika Barbara i Jan (1964). Stał się znany z ról w popularnych serialach telewizyjnych Jerzego Gruzy: szefa hydraulików w Wojnie domowej (1966) czy jako Jasio, bufetowy w klubie sportowym, człowiek po przejściach – były lekkoatleta, który po latach sukcesów popadł w alkoholizm i zmarnował sobie karierę, w Czterdziestolatku (1974).
Krzysztof Demidowicz na łamach czasopisma „Film” napisał: Stanisław Bareja obsadził go w rolach – hydraulika w Poszukiwany, poszukiwana (1972), listonosza w willi w Nie ma róży bez ognia (1974), kierowcy MPO przewożącego śnieg w Brunecie wieczorową porą (1976), kombinatora mieszkaniowego w Alternatywy 4 (1983) i złodzieja „Ksywy” w Zmiennikach (1986). W filmie muzycznym Hallo Szpicbródka, czyli ostatni występ króla kasiarzy (1978) Janusza Rzeszewskiego i Mieczysława Jahody zagrał tajniaka Mańkowskiego. Krzysztof Gradowski namawiał go do przyjęcia roli pana Kleksa w Akademii pana Kleksa, ale się nie zdecydował i ostatecznie zagrał Piotr Fronczewski.
Agnieszka Osiecka w Fotonostalgii napisała:
W radiowym słuchowisku Macieja Zembatego i Jacka Janczarskiego Rodzina Poszepszyńskich grał postać dziadka Jacka Marii Poszepszyńskiego. W latach 1999–2001 na antenie Polsatu współprowadził z Jerzym Petersburskim jr. program rozrywkowy Macie, co chcecie.
Występował w Kabarecie Dudek i Kabarecie Olgi Lipińskiej oraz w Kabarecie Starszych Panów.
W Teatrze Kwadrat współpracował m.in. z Marcinem Sławińskim, u którego zagrał Elwooda Dowda w przedstawieniu Mój przyjaciel Harvey (1995, 2006) Mary Chase i Anioła Stróża w Przyjaznych duszach Pam Valentine (2008). W Złodzieju Erica Chappella w reż. Janusza Majewskiego (2001) wcielił się w postać Spriggsa. W 2003 powrócił do repertuaru klasycznego i wystąpił w Kwadracie w roli Pantalona w Słudze dwóch panów Carla Goldoniego w inscenizacji Waldemara Matuszewskiego.
Życie prywatne W 1956 zawarł związek małżeński z Hanną Zembrzuską, z którą miał córkę, Marynę. Był wujem Wiktora Zborowskiego.
Zmarł 28 września 2019. Został pochowany w grobie rodzinnym na cmentarzu na Starych Powązkach w Warszawie (kwatera 284a-3-13).
Publikacje
Filmografia Filmy fabularne (kinowe i telewizyjne) Rok Tytuł Rola Uwagi1955Godziny nadzieiFrancuzwojenny, reżyseria: Jan Rybkowski1956Warszawska syrenarybakbaśniowy, reżyseria: Tadeusz Makarczyński, Stanisław Bareja1957Ewa chce spaćMarian, kochanek Biernackiej – mieszkanki hotelu robotniczegokomedia, reżyseria: Tadeusz Chmielewski1958Kalosze szczęściaplutonowy Franek „Ważny”fantasy, reżyseria: Antoni Bohdziewicz1959Zamachkonspirant Jurekwojenny, reżyseria: Jerzy Passendorfer 1960Szczęściarz Antoniszewc Fijałkowskikomedia, reżyseria: Halina Bielińska, Włodzimierz HaupeOstrożnie Yetiwięzień-skrzypekkomedia, reżyseria: Andrzej Czekalski 1961Anatomia morderstwaPaul Biegler (polski dubbing)kryminalny, reżyseria dubbingu: Zofia Dybowska-AleksandrowiczZłotokelnerpsychologiczny, reżyseria: Wojciech Jerzy HasKwiecieńPawełpsychologiczny, reżyseria: Witold Lesiewicz 1962Klub kawalerówNieśmiałowskikomedia, reżyseria: Jerzy ZarzyckiJadą goście jadą...Firydus, celnik kontrolujący bagażkomedia, reżyseria: Romuald Drobaczyński 1963Żona dla Australijczykadostawca z delikatesówkomedia, reżyseria: Stanisław BarejaSmarkulataksówkarzkomedia, reżyseria: Leonard BuczkowskiNaprawdę wczorajbarman na bankieciepsychologiczny, reżyseria: Jan RybkowskiByłem Montgomerymgubernator Gibraltaru (polski dubbing)wojenny, reżyseria: Maria OlejniczakTrzy światy Guliwerakról państwa Brobdingnag (polski dubbing)przygodowy, reżyseria: Jerzy Twardowski1965Zawsze w niedziele. Niedziela drugaZiobro, trener Piotrasportowy, reżyseria: Ryszard Ber 1966Piekło i nieboscenarzystakomedia fantasy, reżyseria: Stanisław RóżewiczNowy pracowniklekarz zakładowyobyczajowy, reżyseria: Jerzy Ziarnik1967Zmartwychwstanie Offlandasierżant Druekomedia, reżyseria: Jerzy Zarzycki1969Ciężkie czasy dla gangsterówPierre „Felix” Mazaud (polski dubbing)komedia, reżyseria: Maria OlejniczakNowylekarz zakładowyobyczajowy, reżyseria: Jerzy ZiarnikSiódmy rok miłościGünter Heim (polski dubbing)obyczajowy, reżyseria: Tomasz Listkiewicz1970Włoch w Argentynieinżynier Marucchelli (polski dubbing)komedia, reżyseria: Henryka BiedrzyckaZbrodnia i karaŁużyn (polski dubbing)dramat, reżyseria: Zofia Dybowska-AleksandrowiczPogoń za Adamemdystrybutor filmów w Ameryce Południowejpsychologiczny, reżyseria: Jerzy Zarzycki 1971Niebieskie jak Morze Czarnekabareciarzkomedia, reżyseria: Jerzy ZiarnikKłopotliwy gośćlekarz w PZMCkomedia, reżyseria: Jerzy Ziarnik1972Poszukiwany, poszukiwanahydraulikkomedia, reżyseria: Stanisław Bareja1974Nie ma róży bez ognialistonosz w willikomedia, reżyseria: Stanisław Bareja1976Brunet wieczorową porąkierowca MPO przewożący śniegkomedia, reżyseria: Stanisław Bareja1978Hallo Szpicbródka, czyli ostatni występ króla kasiarzytajniak Mańkowskimusical, reżyseria: Janusz Rzeszewski, Mieczysław Jahoda1979...Cóżeś ty za pani...Jan Doboszwojenny, reżyseria: Tadeusz Kijański1982Miłość ci wszystko wybaczykomik Tadeuszbiograficzny, reżyseria: Janusz Rzeszewski1983Lata dwudzieste... lata trzydzieste...Fuksmuzyczny, reżyseria: Janusz Rzeszewski1984Miłość z listy przebojówGustawmusical, reżyseria: Marek Nowicki1985MrzonkaBiałoskórnikkomediodramat, reżyseria: Janusz Majewski1992Jacek i PlacekNarrator (głos)animowany, reżyseria: Leszek Gałysz1998Złoto dezerterówojciec Haberakomedia, reżyseria: Janusz Majewski1999Przygody dobrego wojaka Szwejkafeldkurat Katzsatyryczny, reżyseria: Włodzimierz Gawroński2007RyśCiemny, człowiek „Kredy”komedia, reżyseria: Stanisław Tym2010Dr Charakter przedstawiaProfesor (głos)animowany, reżyseria: Piotr Dumała
Seriale telewizyjne