Monodia (gr. μονωδία – solowy śpiew) to: solowa melorecytacja w dramacie greckim, w szczególności monolog o charakterze lamentacyjnym, gatunek muzyczny wyróżniający się jednolitą linią melodyczną i akompaniamentem.
Chociaż tego rodzaju muzyka jest spotykana w wielu kulturach w całej ich historii, termin ten jest generalnie stosowany do włoskiej pieśni powstałej w XVI w., stanowiącej swoiste przeciwieństwo polifonii, w której każda część jest jednakowo ważna, i homofonii, w której akompaniament nie jest rytmicznie niezależny. Termin jest używany zarówno w odniesieniu do całego stylu, jak i pojedynczych pieśni – powstał on jednak dopiero we współczesnej muzykologii, zaś żaden z ówczesnych kompozytorów nie używał tego terminu.
Kompozycjami o monodycznej formie były: madrygały, motety, a nawet koncerty, w ówczesnym znaczeniu concertato, czyli "z instrumentami". Kompozycje te dzielą się na utwory solowe zupełnie pozbawione elementu harmonicznego oraz na utwory przeznaczone dla głosu solowego z towarzyszeniem instrumentu (monodia akompaniowana).
Muzyczna monodia rozwinęła się jako próba przywrócenia starogreckiej idei melodeklamacji – pojedynczy głos wykonujący ornamentowaną partię melodyczną, z towarzyszeniem takich instrumentów, jak lutnia, chitarrone, teorban, klawesyn, organy, niekiedy gitara. Niektóre monodie były aranżowane specjalnie dla niewielkich zespołów. Rozwój gatunku był charakterystyczny dla wczesnego baroku, w przeciwieństwie do stylu późnego renesansu, w którym dominowała wielogłosowość. Kontrastujące pasaże w monodiach mogły być bardziej melodyczne lub bardziej deklamatorskie – style te rozwinęły się potem w arię i recytatyw, a cała forma złączyła się ok. 1635 r. z kantatą kameralną. Rozwijająca się równolegle we Francji forma solowego śpiewu z akompaniamentem nosiła nazwę air de cour.
Najważniejsi twórcy monodii Vincenzo Galilei (1520–1591) Giulio Caccini (ok. 1545–1618) Emilio de’ Cavalieri (ok. 1550–1602) Bartolomeo Barbarino (?–ok. 1617) Jacopo Peri (1561–1633) Claudio Monteverdi (1567–1643) Alessandro Grandi (ok. 1575–1630) Giovanni Pietro Berti (?—1638) Sigismondo d’India (ok. 1582–1629) Claudio Saracini (1586–ok. 1649)
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Formy muzyczne