Stefan Kisielewski, ps. literackie: Kisiel, Teodor Klon, Tomasz Staliński, Julia Hołyńska, dr J.E.Baka i muzyczny: Jerzy Mrugacz (ur. 7 marca 1911 w Warszawie, zm. 27 września 1991 tamże) – polski prozaik, publicysta, kompozytor, krytyk muzyczny, pedagog, poseł na Sejm PRL II i III kadencji z ramienia Znaku, członek założyciel Unii Polityki Realnej.
Życiorys Okres przedwojenny Syn Zygmunta i Salomei Janiny z domu Szapiro (1882–1967), nauczycielki, ciotki Hanki SawickiejMariusz Urbanek, Kisielewscy, Iskry, Warszawa 2006., bratanek Jana Augusta Kisielewskiego, satyryka i współzałożyciela kabaretu „Zielony Balonik”. W latach 1929–1931 studiował polonistykę i filozofię na Uniwersytecie Warszawskim, a także od 1927 w Konserwatorium Warszawskim (obecnie Uniwersytet Muzyczny Fryderyka Chopina), gdzie w latach 1934–1937 uzyskał dyplomy z teorii muzyki (1934), kompozycji w klasie Kazimierza Sikorskiego (1937) i fortepianu w klasie Jerzego Lefelda (1937). W latach 1938–1939 przebywał w Paryżu, gdzie chciał studiować kompozycję pod kierunkiem Nadii Boulanger, lecz udało mu się uczestniczyć tylko w jednej lekcji.
W okresie międzywojennym rozpoczął działalność jako kompozytor, krytyk oraz literat; w 1932 opublikował pierwsze recenzje muzyczne w dwutygodniku „Echo Tygodnia”. W latach 1935–1937 był sekretarzem redakcji „Muzyki Polskiej”, od 1935 publicystą i recenzentem muzycznych pism: „Pion”, „Bunt Młodych”, „Polityka” oraz „Zet”. Po powrocie z Paryża w kwietniu 1939 objął stanowisko kierownika muzycznego Rozgłośni „Warszawa II”.
II wojna światowa Brał udział w wojnie obronnej w 1939, będąc żołnierzem 85 Pułku Piechoty 19 Dywizji Piechoty w Nowowilejce. Po rozformowaniu wrócił pieszo do Warszawy, gdzie spędził okres okupacji niemieckiej. Dawał prywatne lekcje fortepianu, pracował jako akompaniator w szkole gimnastycznej Stefana Szelestowskiego i w kawiarni „Rio Rita” na Krakowskim Przedmieściu. Był referentem audycji muzyczno-słownych w Sekcji Polskiego Radia Delegatury Rządu na KrajWaldemar Grabowski, Polska Tajna Administracja Cywilna 1940–1945, Warszawa 2003, s. 230.. W 1942 ożenił się z Lidią Hintz. W 1943 urodził im się pierwszy syn, Wacław. Podczas powstania warszawskiego pracował w radiu. Ranny trzeciego dnia powstania został wywieziony z transportem ludności cywilnej. Z transportu zbiegł w Skierniewicach, gdzie spędził resztę wojny. Podczas powstania stracił większość dorobku kompozytorskiego.
Po wojnie Po wojnie osiedlił się w Krakowie, zamieszkał z rodziną w słynnym Domu Literatów przy ulicy Krupniczej 22. W 1945 założył pismo „Ruch Muzyczny”, którego był redaktorem naczelnym do 1948. Po zlikwidowaniu pisma z przyczyn politycznych, następnie reaktywowaniu, był w latach 1957–1959 członkiem zespołu redakcyjnego. W latach 1945–1949 wykładał przedmioty teoretyczne w Państwowej Wyższej Szkole Muzycznej (obecnie Akademia Muzyczna w Krakowie). Usunięty z uczelni przez władze komunistyczne w 1949 uczył prywatnie kompozycji (do jego uczniów należał m.in. Adam Walaciński). Równocześnie zajmował się pracą kompozytorską, literacką oraz dziennikarską.
W latach 1945–1989 (z przerwami w latach 1953–1956, kiedy wydawanie pisma zawieszono, w latach 1968–1971 w związku z cenzurą dotyczącą zakazu publikacji Kisielewskiego, w latach 1981–1983, czyli w okresie stanu wojennego) był publicystą, felietonistą „Tygodnika Powszechnego” w cyklach Głową w ściany, Bez dogmatu, Pod włos, Łopatą do głowy, Gwoździe w mózgu i Wołanie na puszczy. Używał pseudonimu „Kisiel”. W latach 1950–1953 był redaktorem „Przewodnika koncertowego” Filharmonii Krakowskiej, w latach 1955–1957 autorem radiowych Rozmów o muzyce, w latach 1956–1961 prezesem koła Związku Kompozytorów Polskich w Krakowie. W 1961 osiedlił się w Warszawie, zamieszkał przy alei Jana Chrystiana Szucha 16.
Poseł na Sejm PRL W latach 1957–1965 był posłem na Sejm PRL, razem m.in. z Tadeuszem Mazowieckim, w ramach grupy Znak. W 1957Obwieszczenie Państwowej Komisji Wyborczej z dnia 22 stycznia 1957 r. o wynikach wyborów do Sejmu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej przeprowadzonych dnia 20 stycznia 1957 r., . i w 1961 roku wybrany z listy Frontu Jedności NaroduObwieszczenie Państwowej Komisji Wyborczej z dnia 18 kwietnia 1961 r. o wynikach wyborów do Sejmu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej przeprowadzonych dnia 16 kwietnia 1961 r., .. W 1964 był jednym z sygnatariuszy Listu 34. W latach 1965–1968 piastował stanowisko redaktora naczelnego wydawnictwa muzycznego „Synkopa”, w latach 1971–1974 prezesa sekcji muzycznej ZAiKSu; czterokrotnie był członkiem zarządu głównego Związku Kompozytorów Polskich, był także członkiem Związku Literatów Polskich. W 1968 za krytykę cenzury (użył wtedy na zebraniu Związku Literatów Polskich słynnego określenia „dyktatura ciemniaków”, jednak – według jego własnej interpretacji zamieszczonej w Dziennikach – nie wobec władzy, a właśnie cenzorów) zabroniono mu publikacji na trzy lata. 11 marca w zaułku przy ulicy Kanonii został także pobity przez „nieznanych sprawców”. W grudniu 1975 był sygnatariuszem protestu przeciwko zmianom w Konstytucji Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (List 59)Kultura 1976/01/340 – 02/341 Paryż 1976, s. 236.. W 1976 podpisał list 14 przeciwko represjonowaniu uczestników radomskiego czerwca. 23 sierpnia 1980 dołączył do apelu 64 uczonych, pisarzy i publicystów do władz komunistycznych o podjęcie dialogu ze strajkującymi robotnikamiApel (dokument KSS KOR, Archiwum Opozycji IV/04.05.43 [b.n.s.]).. W 1984 opublikował w „Tygodniku Powszechnym” tzw. „Moje typy” („listę kanalii”), pozbawioną komentarza listę nazwisk osób, które szczególnie aktywnie zajmowały się propagandą w PRL.
Twórczość publicystyczna Kisielewskiego nacechowana była duchem pragmatyzmu i liberalizmu, a jednocześnie – biorąc pod uwagę czasy w jakich przyszło mu żyć – była wybitnie niepokorna. Mariusz Urbanek stwierdził, iż był on „najchętniej czytanym, choć najmniej słuchanym dziennikarzem PRL-u. Komuniści nie chcieli go słuchać, bo mówił, że jest ich wrogiem. W wolnej Rzeczypospolitej nie słuchali go przyjaciele, bo mówił, że się z nimi kompletnie nie zgadza”. Kisielewski znany był też ze swojego przewrotnego charakteru – kiedy Leopold Tyrmand sprawił sobie nowy samochód, Kisiel wziął cegłę i na karoserii wydrapał mu wielkimi literami wyraz „dupa” (po tym incydencie panowie nie odzywali się do siebie przez rok).
Po 1989 roku W kwestiach polityczno-społecznych reprezentował poglądy konserwatywno-liberalne. Był jednym z założycieli Ruchu Polityki Realnej w 1987 oraz Unii Polityki Realnej w 1989. Sympatyzował też z Porozumieniem CentrumTestament Kisiela, Prószyński Media, Warszawa 2011, s. 274..
Po 1989 po nieporozumieniach z redakcją „Tygodnika Powszechnego”, która zaczęła cenzurować jego felietony, odmówił dalszego publikowania swoich tekstów w tym tygodniku i przeniósł się na łamy „Wprost”, gdzie zgodził się na udzielanie krótkich wywiadów, komentując aktualne wydarzenia. Równocześnie, od marca 1988 do 2 września 1991 nagrywał cotygodniowe felietony Kisiel prosto z Warszawy dla polonijnej audycji radiowej w rozgłośni WPNA w Chicago, których stenogramy były bieżąco przedrukowywane w lokalnym „Dzienniku Związkowym” i które w całości zostały opublikowane w Polsce w 2016. W 1990 ustanowił doroczną Nagrodę Kisiela, przyznawaną najpierw przez niego samego, a po jego śmierci przez kapitułę złożoną z jego syna Jerzego i laureatów z lat poprzednich.
W latach 1968–1980 pisał osobisty dziennik, który objął kilka brulionów. Dziennik został wydany po jego śmierci, pod nazwą Dzienniki.
Stefan Kisielewski skomponował wiele utworów muzycznych, utrzymanych w stylu XX-wiecznego neoklasycyzmu, za które był wielokrotnie nagradzany w kraju i za granicą. Był również autorem szeregu powieści, książek o muzyce (m.in. Gwiazdozbioru muzycznego), a także setek felietonów i publikacji politycznych, między innymi w czasopiśmie Res Publica Nowa. Autor terminu socrealizm liturgiczny.
Życie prywatne mały|Grób Stefana, Wacława i Lidii Kisielewskich na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie Jego syn Wacław był współtwórcą duetu fortepianowego Marek i Wacek, a córka, Krystyna Kisielewska-Sławińska, została romanistką i tłumaczką. Młodszy syn, Jerzy, został dziennikarzem radiowym i telewizyjnym.
Zmarł w Warszawie, pochowany został na cmentarzu Powązkowskim (kwatera 172-6-23).
Kompozycje
muzyka do filmów: Zemsta (1956, reż. Antoni Bohdziewicz, Bohdan Korzeniewski) Kalosze szczęścia (1958, reż. Antoni Bohdziewicz) Dziś w nocy umrze miasto (1961, reż. Jan Rybkowski) Jadą goście jadą... (1962, reż. Romuald Drobaczyński, Jan Rutkiewicz, Gerard Zalewski)
muzyka do wierszy dla dzieci Jaś i Małgosia (nagr. 1965, druk 1967, sł. Jan Brzechwa) Piosenki na głos i fortepian ze sztuki Niezwykła przygoda pana Kleksa (1968, sł. Jan Brzechwa)
Publikacje Powieści Sprzysiężenie (1946) Zbrodnia w dzielnicy Północnej (1948) Miałem tylko jedno życie (1958) – pod pseudonimem Teodor Klon Kobiety i telefon (1960) – pod pseudonimem Teodor Klon Zanim nadejdzie śmierć (1995) – niedokończona, wydana pośmiertnie
Powieści polityczne, pierwotnie wydane w Paryżu, pod pseudonimem Tomasz Staliński: Widziane z góry (1967) Cienie w pieczarze (1971) Romans zimowy (1972) Śledztwo (1974) Ludzie w akwarium (1976) Przygoda w Warszawie (1977)
Szkice muzyczne Gwiazdozbiór muzyczny (1958) Z muzycznej międzyepoki (1966) Muzyka i mózg (1974)
Zbiory szkiców i felietonów Polityka i sztuka (1949) Rzeczy małe (1956) Opowiadania i podróże (1959) Z literackiego lamusa (1979) 100 razy głową w ścianę (Paryż 1972) Materii pomieszanie (Londyn 1973) Moje dzwony trzydziestolecia (Chicago 1978) Lata pozłacane, lata szare (Kraków 1989) Publicystyka przedwojenna (2001) Dzienniki okresu transformacji (2016)
Inne publikacje Na czym polega socjalizm? Stosunki Kościół-Państwo w PRL (1990, wydanie II) Abecadło Kisiela (1990) . Wszystko inaczej (1991, wydanie IV) Testament Kisiela (1992) Dzienniki (1996) Wołanie na puszczy (1997) Felietony zdjęte przez cenzurę (1998) Rzeczy małe (1998) 100 razy głową w ściany (1997) Polityka i Sztuka Kodeks człowieka pobłażliwego Historie żydowskie (1960) Reakcjonista. Autobiografia intelektualna, Wyd. Ośrodek KARTA, Warszawa 2021 thumb|Skwer Kisiela w Warszawie
Nagrody i odznaczenia Nagroda Ministra Kultury i Sztuki (1955)Kto jest kim w Polsce, Interpress 1984. II nagroda na Festiwalu Muzyki Polskiej za Koncert na orkiestrę kameralną (1955) I nagroda na konkursie na pieśń Mickiewiczowską za Bakczysaraj w nocy (1955) Nagroda muzyczna Miasta Krakowa (1956) Nagroda Fundacji im. Alfreda Jurzykowskiego w Nowym Jorku (1973) Nagroda im. Andrzeja Struga w Warszawie (1979) Nagroda Związku Kompozytorów Polskich (1982) Nagroda Fundacji Schmidheinystiftung w St. Gallen za całokształt twórczości (1983) Nagroda publicystyczna im. Adolfa Bocheńskiego (1988) Odznaka honorowa ZAiKS-u (1988) Krzyż Wielki Orderu Odrodzenia Polski (pośmiertnie, 1991)
Upamiętnienie Od 1990 przyznawana jest Nagroda Kisiela. W 2015 została powołana Fundacja im. Stefana Kisielewskiego. W 2000 CXI Liceum Ogólnokształcące w Warszawie otrzymało imię Stefana Kisielewskiego (od 2003 Zespół Szkół nr 5 im. Stefana Kisielewskiego). Ulica Stefana Kisielewskiego znajduje się na osiedlu Centrum w Białymstoku Ulica Stefana Kisielewskiego w Białymstoku w Targeo oraz w Krakowie Ulica Stefana Kisielewskiego w Krakowire w Targeo. Skwer Stefana Kisielewskiego znajduje się w Warszawie i w Piasecznie. W 2011 z okazji setnej rocznicy urodzin Stefana Kisielewskiego Poczta Polska wyemitowała w łącznym nakładzie 420 tys. sztuk upamiętniający go znaczek pocztowy w dwóch wariantach i nominale 1,95 zł.
Prace o Stefanie Kisielewskim Jerzy Waldorff, Słowo o Kisielu, Warszawa 1995 Mariusz Urbanek, Kisiel, Wrocław 1997 Kisiel, wywiady Joanny Pruszyńskiej, Warszawa 1997 Iwona Hofman, Dwugłos o Peerelu, Dzienniki Stefana Kisielewskiego i Mariana Brandysa, Lublin 2000