Zamek w Niemodlinie () – zamek w Niemodlinie, w powiecie opolskim, wpisany do rejestru zabytków województwa opolskiego. Zabytkowa, późnorenesansowa budowla z elementami barokowymi oraz gotyckimi reliktami; rezydencja książąt opolskich, niemodlińskich i strzeleckich.
Powstał w 1313 roku z inicjatywy księcia Bolesława Pierworodnego (1293–1365) na miejscu wcześniejszego kasztelu. Zamek wielokrotnie przebudowywano, co pozostawiło ślady różnych stylów architektonicznych i elementów wystroju. Po II wojnie światowej pełnił funkcje administracyjne i edukacyjne, a w XXI wieku przeszedł prace zabezpieczające i renowacyjne, które pozwoliły udostępnić go dla zwiedzających.
Zwiedzającym udostępnione są krużganki, neogotycka kaplica, średniowieczny system ogrzewania hypokaustum, sale ekspozycyjne, biblioteka, a także podziemia z izbą tortur, galerią ikon i symbolicznym Kamieniem Mocy. Wokół rozciąga się park krajobrazowy ze starodrzewem, pomnikami przyrody i Europejskim Parkiem Rzeźby, gdzie prezentowane są dzieła artystów z Polski i zagranicy. Spotkać tam można również żyjące na wolności daniele. W odrestaurowanej powozowni na dziedzińcu zamku działa Restauracja „1313".
Historia W 1313 roku książę Bolesław Pierworodny, syn księcia opolskiego Bolka I, wzniósł nizinny, murowany zamek na miejscu XIII-wiecznego kasztelu, na wschodnim krańcu miasta, na lewym brzegu Ścinawy. Pierwotna, niewielka budowla średniowieczna wtopiła się całkowicie w późniejsze, nowożytne mury. Pozostałości gotyckiej zendrówki oraz fragmenty kamieniarki zauważalne są w południowo-zachodnim skrzydle zamku. Następnie zamkiem władali synowie Bolesława Pierworodnego (Niemodlińskiego, 1293–1365): Bolesława II, Wacława i Henryka. Po śmierci Henryka (1345–1382) panami na zamku byli synowie Bolka III (1330–1382): Jan Kropidło, Bolko IV, Henryk II niemodliński oraz brat ojca Władysław Opolczyk, a od 1399 czwarty syn – Bernard niemodliński. W 1428 r. zamek został zniszczony przez najazd husytów. Po śmierci Jana Dobrego (1460–1532) dobra przeszły do Habsburgów. Następnie Ferdynand I Habsburg zostawił je Izabeli Jagiellonce (Zapolya). W imieniu władców dobrami zarządzali starostowie Valetnin Prószkowski z Prószkowa i Wenzel Pückler z Szydłowca. Po katastrofalnym pożarze z 1552 r., obiekt został przejęty w zastaw przez hrabiego Mateusza von Logau (zm. 1567), który następnie sprzedał go wraz z całym Niemodlinem Kasparowi von Pücklerowi (zm. 1584), synowi Baltazara. W 1643 zamek ucierpiał w efekcie wojny trzydziestoletniej (1618–1648). W tym czasie dziedzicem był małoletni Seyfried von Promnitz (zm. 1650), którego matką była Polixena Pückler, córka Baltazara. Po śmierci Seyfrieda dobra otrzymał jego cioteczny brat Bernard von Zierotin. Następnie w 1655 jego syn Siegfried Erdmann (zm. 1708); potem jego syn Franz Ludwig (zm. 1731), a w 1748 Michael Zierotin (zm. 1779) do swojej bezpotomnej śmierci. Pod koniec XVIII w. zamkiem władała rodzina Praschma, skoligacona ze Zierotinami: Jan Nepomucen II (1757–1822), z którego inicjatywy jako nowego właściciela, w zamku zmieniono wystrój wnętrz i dokonano licznych przeróbek na poszczególnych kondygnacjach. Kolejnym właścicielem był jego syn Fryderyk Wilhelm I (1786–1860), następnie kolejni potomkowie: Fryderyk Wilhelm II (1833–1909), jego syn Hans (1867–1935). Ostatnim przedstawicielem rodu Praschma, którego własnością był zamek w Niemodlinie, był do 1945 hrabia Fryderyk III Leopold, syn Hansa.
Po II wojnie światowej Po II wojnie światowej zamek był siedzibą: Państwowego Urzędu Repatriacyjnego, liceum, szkoły podoficerskiej. W roku 1990 zrujnowany i bezustannie dewastowany i rozkradany obiekt kupił prywatny inwestor. We wnętrzach zamku Jan Jakub Kolski nakręcił film Jasminum, który miał premierę w 2006 roku, z czego zachowały się malowane na sklejkach obramowania filmowych cel mnichów na dziedzińcu, polichromia z ucieczką do Egiptu w pomieszczeniu nad bramą wjazdową i "witraże" z kolorowej folii w krużgankach. W tym samym roku właścicielem zabytku został łódzki Instytut Postępowania Twórczego.
W 2015 roku zamek w Niemodlinie trafił w ręce nowego właściciela, spółki Centrum z Łodzi. Powołana została Fundacja na Rzecz Zamku Książęcego Niemodlin 1313. Prace remontowe doprowadziły do zabezpieczenia bryły nowymi dachami, osuszenia fundamentów, udrożnienia piwnic, dzięki czemu możliwe było otworzenie obiektu dla zwiedzających. W 2016 roku przy finansowym wsparciu Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego wymieniono na prawie 4 tys. m2 poszycie dachowe, układając „w łuskę” ok. 120 tys. dachówek..
Architektura Zamek jest czteroskrzydłowy, wokół zasadniczo prostokątnego dziedzińca. W skrzydle zachodnim zznajduje się kwadratowa wieża bramna, przechodząca w górnej części w ośmioboczną. Skrzydło wschodnie jest niższe, dwukondygnacyjne, pozostałe skrzydła są trzykondygnacyjne. W narożnikach dziedzińca częściowo wtopione w bryłę znajdują cztery wieże z klatkami schodowymi. Skrzydła północne i południowe są zwieńczone dachami mansardowymi, zaś danych nad skrzydłami wschodnim i zachodni są dwuspadowe. Prześwitowy, późnobarokowe hełm wieńczący wieżę główną ma dwie kondygnacyjne. Elewacja wieży ozdobiona jest sgrafitto. Nad prostym w wyglądzie portalem znajduje się kartusz z herbem von Praschma.
Nowożytna rezydencja budowana była w trzech etapach (1573–1577, 1589–1592, 1610). Fundatorami była rodzina Pücklerów, a od XVII w. kolejnych właścicieli zamku – Promnitzów. Czteroskrzydłowa budowla z prostokątnym dziedzińcem z arkadami, podobnie jak w nieodległych pałacach w Brzegu czy Prószkowie, inspirowana była renesansowymi założeniami krużgankowymi, w tym zamkiem na Wawelu. W tej fazie szczególnie efektowne było skrzydło kurtynowe od strony rzeki - z pomieszczeniami w przyziemiu i ażurowym krużgankiem na drugiej kondygnacji, otwierającym widok na dalsze otoczenie i rzekę poniżej zamku.
Kolejne prace, w XIX w., doprowadziły m.in. do zamurowania arkad krużganków i przebudowy kaplicy. Zachowały się elementy wyposażenia i dekoracji z różnych faz budowy: eklektyczne stiuki, klasycystyczny kominek w sali południowego skrzydła, ornamenty kolebkowego sklepienia, polichromowane kasetony stropów, neostylowe malowidła w kaplicy. Nad dawną fosą istnieje kamienny most ozdobiony rzeźbami świętych (Wendelina, Floriana, Antoniego Padewskiego, Jana Nepomucena). Zwiedzanie W zamku można zobaczyć: izbę tortur, galerię ikon i rzeźb, kopię Bursztynowej Komnaty a na zewnątrz stado danieli zamieszkujących park. W listopadzie 2017 roku zamek zdobył Certyfikat Internautów – Najlepszy Produkt Turystyczny 2017 Polskiej Organizacji Turystycznej., a wcześniej – we wrześniu – zajął I miejsce w głosowaniu Top Zamki i Pałace w Polsce. W 2025 istniiały dwie trasy turystyczne, z przewodnikiem i bez. Trasa turystyczna z przewodnikiem obemuje:
wejście na tereny parkowe z Europejskim Parkiem Rzeźby, Pomnikami Przyrody i możliwością spaceru z danielami most z figurami czterech świętych renesansowy dziedziniec wewnętrzny zamku neogotycką kaplicę piwnice zamkowe: krypty, galerię ikon, zbrojownię, wystawę alchemiczną, salę tortur, wystawę ceramiczną, winiarnię Tunel z Kamieniem Mocy (możliwość pobrania energetycznej ziemi) ekspozycję artystów współczesnych hypokaustum (średniowieczny system grzewczy) salę muzyczną bibliotekę (z oryginalnymi zamkowymi meblami) sypialnię
Przy wejściu do lochów zamkowych znajduje się kamień, który według legendy opublikowanej w książce Ewy Kassali miał być świadkiem rzekomego spotkania wiedźmy Ragany z Mieszkiem I, który po tym spotkaniu miał podjąć decyzję o przyjęciu chrztu. Ponadto, wg Anny Majsterek kamień ma moc czakramu.
W odrestaurowanej powozowni na dziedzińcu zamku mieści się Restauracja 1313, gdzie można zjeść posiłek w jednym z czterech oryginalnych boksów stajennych.
Działalność w ramach Europejskiego Parku Rzeźby Europejski Park Rzeźby A&A to inicjatywa artystyczna, która narodziła się w 2011 roku w Pabianicach. W maju 2011 roku odbył się inauguracyjny plener rzeźbiarski z udziałem artystów z Mołdawii, Szwecji, Meksyku, Włoch i Polski. Na przestrzeni lat kolejne rzeźby wzbogacały park. Pod koniec 2022 roku narodziła się koncepcja rozszerzenia idei Europejskiego Parku Rzeźby o nową lokalizację – Zamek Książęcy Niemodlin. Otaczający go park, zaaranżowany w stylu angielskim w XVIII wieku, zawiera wiele pomnikowych drzew – niektóre liczą sobie ponad 100 lat. Wraz z pobliskim arboretum w Lipnie, tworzy spójną przestrzeń przyrodniczo-historyczną.
W dniach 31 lipca – 15 sierpnia odbywa się wydarzenie plenerowe Międzynarodowy Plener Rzeźbiarski na Zamku Książęcym Niemodlin, gromadzące wybranych twórców z Polski i zagranicy, którzy na miejscu realizują swoje autorskie projekty. W pierwszej edycji pleneru w 2023 roku wzięli udział artyści z Polski, Korei Południowej i Wielkiej Brytanii, a ich prace pozostały jako stała wystawa tworząc Europejski Parku Rzeźby A&A w Niemodlinie. W drugiej edycji do rzeźb dołączyły takie dzieła jak „One who cannot live in the present", "Przepływ", "Szyszka" czy "Marzyciel". W 2025 r odbyła się trzecia edycja tego wydarzenia.
Galeria zdjęć
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Zamki w województwie opolskim Kategoria:Śląskie zamki w Polsce Kategoria:Pałace w województwie opolskim Kategoria:Obiekty budowlane w Niemodlinie Kategoria:Zabytki nieruchome w Niemodlinie