Stanisław Kociołek (ur. 3 maja 1933 w Warszawie, zm. 1 października 2015 tamże) – polski działacz komunistyczny i polityk, członek Biura Politycznego Komitetu Centralnego Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej (1968–1971), wiceprezes Rady Ministrów, poseł na Sejm Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej IV i V kadencji, ambasador Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej w Belgii, Luksemburgu, Tunezji i Związku Radzieckim.

Życiorys thumb|240px|Grób na cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie w dniu pogrzebu Syn Jana (kolejarza sympatyzującego z Komunistyczną Partią Polski) i Marianny. Po wojnie wraz z rodziną zamieszkał na Ziemiach Odzyskanych. Ukończył szkołę powszechną i liceum ogólnokształcące w Iławie. W klasie maturalnej zrobił dodatkową specjalność nauczycielską i po zdaniu w 1951 egzaminu dojrzałości został kierownikiem szkoły podstawowej w Piotrkowie. Funkcję tę pełnił do 1952. W latach 1948–1955 należał do Związku Młodzieży Polskiej, a w 1953 wstąpił do Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej. Z wykształcenia socjolog, absolwent Uniwersytetu Warszawskiego (1957). W latach 1956–1958 I sekretarz Komitetu Uczelnianego PZPR na UW. Profesor Julian Hochfeld proponował mu, jako wyróżniającemu się studentowi, podjęcie pracy naukowej w jego katedrze. Kociołek zdecydował się jednak na karierę politycznąJerzy Waszczuk, Biografia niezlustrowana – zapamiętywanie czasu nieutraconego, Wydawnictwo Studio EMKA 2007, . W latach 1960–1963 sekretarz Komitetu Centralnego Związku Młodzieży Socjalistycznej. W latach 1963–1964 I sekretarz Komitetu Dzielnicowego PZPR Warszawa-Śródmieście. Od 1964 we władzach centralnych PZPR, od 24 lipca 1964 do grudnia 1967 był I sekretarzem Komitetu Warszawskiego PZPREncyklopedia Warszawy, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa, 1975, s. 501, 502., a od grudnia 1967 do lipca 1970 pełnił funkcję I sekretarza Komitetu Wojewódzkiego PZPR w Gdańsku. Uchodził za reformatora dążącego do „odmłodzenia” partii. Od czerwca do grudnia 1970 był wicepremierem. Poseł na Sejm PRL IV i V kadencji (od maja 1965 do lutego 1972). W okresie od listopada 1968 do lutego 1971 członek Biura Politycznego KC PZPR – był najmłodszym członkiem tego kierowniczego gremium partii komunistycznej. Był w tym czasie łączony z frakcją Mieczysława Moczara i cieszył się osobistym poparciem I sekretarza Władysława Gomułki.

Grudzień 1970 Podczas wydarzeń grudniowych 1970 na Wybrzeżu początkowo (w opozycji do Zenona Kliszki) przygotowywał kadry partyjne do rozmów ze strajkującymi załogami, ale stał się współodpowiedzialny za krwawe stłumienie protestów – według Klemensa Gniecha miał wydać zgodę na strzelanie do robotnikówKlemens Gniech, były dyrektor Stoczni Gdańskiej, a w 1970 członek komitetu strajkowego, zeznał w 2005 na procesie dotyczącym wydarzeń grudniowych 1970, iż Stanisław Kociołek miał wydać polecenie bądź udzielić zgody na strzelanie do robotników. Wątpliwości budził fakt, iż Gniech złożył te zeznania w 15 lat po rozpoczęciu śledztwa i 10 lat procesu w tej sprawie (twierdził, iż wcześniej nie mógł tego dokonać z uwagi na to, że w czasach PRL nie można było o tym rozmawiać, a gdy komunizm upadł, mieszkał już za granicą). Stanisław Kociołek jednak zaprzeczył tym zarzutom i oświadczył, iż nie wydał takiego rozkazu, wskazując Zenona Kliszkę (zmarłego w 1989) jako tego, który uzgadniał zasady użycia broni z generałem WP Grzegorzem Korczyńskim. Oznajmił jednocześnie, że dostarczy dokumenty potwierdzające jego wersję, czego jednak ostatecznie nie zrobił ().. Były dyrektor Stoczni Gdańskiej Stanisław Żaczek, w 1970 członek komitetu strajkowego, zeznał przed sądem, że słyszał, jak dowodzący wojskami gen. Grzegorz Korczyński przekazuje wicepremierowi Stanisławowi Kociołkowi „dyspozycje z centrali” co do warunków użycia broni wobec demonstrujących stoczniowców. Powiedział: „Pierwszy strzał w górę, drugi pod nogi, trzeci na wprost”. Stanisław Kociołek odparł: „Proszę wykonać”.

Dalsza działalność Od grudnia 1970 do lutego 1971 sekretarz Komitetu Centralnego PZPR. Na skutek tragicznych wydarzeń na Wybrzeżu w grudniu 1970 został jednak wkrótce usunięty z kierowniczych stanowisk (sekretarza KC i członka Biura Politycznego KC PZPR) i przeniesiony do pracy w służbie dyplomatycznej. Od 1971 do 1978 był ambasadorem PRL w Belgii oraz w Luksemburgu. W latach 1978–1980 był prezesem Centralnego Związku Spółdzielczości Pracy. Z kolei od czerwca do listopada 1980 przez kilka miesięcy sprawował funkcję ambasadora PRL w Tunezji. W latach 1980–1982 znów pełnił stanowisko I sekretarza Komitetu Warszawskiego PZPR (na krótko powrócił do kierownictwa politycznego PZPR – z inicjatywy Stanisława Kani). W tym okresie był zwolennikiem twardego rozprawienia się z „Solidarnością”, uchodząc za intelektualnego patrona dla wydawanego od maja 1981 tygodnika „Rzeczywistość”. Był uważany za czołowego przedstawiciela dogmatycznego, „lewego” skrzydła PZPR, występował przeciwko rewizjonizmowi, na tym tle uczestniczył podczas XI Plenum KC PZPR w czerwcu 1981 w nieudanej próbie odwołania Stanisława Kani z funkcji I sekretarza partii. Patronował założonemu w grudniu 1980 Klubowi Partyjnej Inteligencji Twórczej „Warszawa 80”, dystansując się jednak publicznie od nacjonalizmu wspieranego przez klub Zjednoczenia Patriotycznego „Grunwald”. Sprzeciwiał się rozwojowi w PZPR tzw. struktur poziomych. Przeciwko jego działalności wymierzony był list otwarty prezesa Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich Stefana Bratkowskiego z marca 1981. W okresie 1982–1985 był ambasadorem PRL w Związku Radzieckim. W 1983 wybrany w skład Krajowej Rady Towarzystwa Przyjaźni Polsko-Radzieckiej. W 1985 został odwołany ze stanowiska jako przeciwnik gen. Wojciecha Jaruzelskiego blisko związany z czynnikami radzieckimi i usunięty na margines życia politycznego. W latach 1985–1989 był redaktorem naczelnym miesięcznika „Polish Perspectives”.

W 1989 włączył się w działalność stowarzyszenia Postęp i Demokracja, zawiązanego przez byłych dogmatyków w opozycji do rozmów Okrągłego Stołu. W marcu 1990 został członkiem założycielem Stowarzyszenia Marksistów Polskich.

Odpowiedzialność karna Od 1995 zasiadał, obok m.in. gen. Wojciecha Jaruzelskiego na ławie oskarżonych w procesie o sprawstwo kierownicze masakry na Wybrzeżu w 1970. W 2013 został nieprawomocnie uniewinniony z zarzutu kierowniczego sprawstwa zabójstwa. 30 czerwca 2014 Sąd Apelacyjny w Warszawie podtrzymał decyzję sądu niższej instancji. Tym samym wyrok stał się prawomocny. 16 kwietnia 2015 Sąd Najwyższy uwzględnił kasację prokuratury w tej sprawie i uchylił wyrok, przekazując jednocześnie sprawę do ponownego rozpatrzenia.

Stanisław Kociołek nazywany był niekiedy, w związku z rolą jaką odegrał podczas wydarzeń na Wybrzeżu w grudniu 1970, „katem Trójmiasta”, określenie to stworzył Krzysztof Dowgiałło – autor piosenki Ballada o Janku Wiśniewskim, w oryginalnym wykonaniu Mieczysława Cholewy.

...Jeden raniony, drugi zabity, Krwi się zachciało słupskim bandytom. To Partia strzela do robotników. Janek Wiśniewski padł. Krwawy Kociołek to kat Trójmiasta, Przez niego giną dzieci, niewiasty, Poczekaj draniu – my cię dostaniem! Janek Wiśniewski padł...Fragment piosenki „Ballada o Janku Wiśniewskim” autorstwa Krzysztofa Dowgiałły..

Okoliczności pogrzebu Stanisław Kociołek zmarł 1 października 2015, w wieku 82 lat. Został pochowany 7 października 2015 w kolumbarium na Cmentarzu Wojskowym na warszawskich Powązkach (kwatera B29 kolumbarium-7-7). Wzbudziło to protesty wielu organizacji patriotycznych i prawicowych mediów. W protestach podkreślano współodpowiedzialność za masakrę robotniczą na wybrzeżu w grudniu 1970. Uroczystości pogrzebowej towarzyszył protest środowisk prawicowych, których przedstawiciele trzymali zdjęcia ofiar grudnia 1970 roku.

Ordery i odznaczenia

Order Sztandaru Pracy I klasy Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski Złoty Krzyż Zasługi Złota Odznaka honorowa „Za Zasługi dla Warszawy” (1964)Dziennik Urzędowy Rady Narodowej m.st. Warszawy, nr 21, 20 sierpnia 1964, s. 4.

Przypisy

Bibliografia Eisler J., Grudzień '70, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 1995.

Mołdawa T., Ludzie władzy 1944–1991, Warszawa 1991. Leksykon historii Polski, Wiedza Powszechna, Warszawa 1996. Rakowski M., Dzienniki polityczne 1984–1986, Wydawnictwo Iskry, Warszawa 2005.

Kategoria:Absolwenci Wydziału Filozofii i Socjologii Uniwersytetu Warszawskiego Kategoria:Ambasadorowie Polski w Belgii Kategoria:Ambasadorowie Polski w Tunezji Kategoria:Ambasadorowie Polski Ludowej w Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich Kategoria:Ambasadorowie PRL Kategoria:Członkowie Biura Politycznego KC PZPR Kategoria:Członkowie Związku Młodzieży Polskiej Kategoria:Działacze Towarzystwa Przyjaźni Polsko-Radzieckiej Kategoria:Działacze Związku Młodzieży Socjalistycznej Kategoria:Ludzie urodzeni w Warszawie Kategoria:Odznaczeni odznaką honorową „Za Zasługi dla Warszawy” Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Orderem Sztandaru Pracy I klasy Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (Polska Ludowa) Kategoria:Pierwsi sekretarze Komitetu Uczelnianego PZPR na Uniwersytecie Warszawskim Kategoria:Pierwsi sekretarze Komitetu Warszawskiego PZPR Kategoria:Pierwsi sekretarze Komitetu Wojewódzkiego PZPR w Gdańsku Kategoria:Pochowani na Powązkach-Cmentarzu Wojskowym w Warszawie Kategoria:Polscy marksiści Kategoria:Posłowie z okręgu Gdańsk (PRL) Kategoria:Sekretarze Komitetu Centralnego PZPR Kategoria:Uczestnicy wydarzeń Grudnia 1970 (strona rządowa) Kategoria:Warszawscy posłowie na Sejm PRL Kategoria:Wicepremierzy PRL Kategoria:Urodzeni w 1933 Kategoria:Zmarli w 2015