Herman Karol Perthées herbu własnego (, ur. 14 stycznia 1740 w Dreźnie, zm. 21 listopada 1815 w Mazuryszkach k. Wilna) – kartograf działający w Rzeczypospolitej i w zaborze rosyjskim.
Życiorys Pochodził z rodziny hugenockiej osiadłej w Niemczech. Był nieślubnym synem Hermana Karla von Keyserlinga, po którym nadano mu imiona Herman i Karol, ale używał tylko tego drugiego. Naturalny ojciec i opiekun, kurlandzki arystokrata był rosyjskim ambasadorem w Saksonii, a pod koniec życia (1763-1764) w Warszawie. Karol Perthées kształcił się najpierw w domu ambasadora, później w szkole wojskowej w Berlinie, gdzie przez pięć lat był kadetem, a przez następne trzy uczył się inżynierii wojskowej. Wraz z ojcem znalazł się w Warszawie w 1763. W 1764 został mianowany geografem nadwornym Stanisława Augusta. Jednocześnie awansował na kolejne stopnie oficerskie: porucznik artylerii koronnej (1767), kapitan (1770 lub 1771), pułkownik (1783).
Autor szeregu map województw dawnej Rzeczypospolitej w skali 1:225 000 (w Paryżu wydano mapy 5 województw), a także mapy hydrograficznej Polski (Carte hydrographique de Pologne 1809). Głównym źródłem Perthéesa były opisy parafii tworzone na rozkaz królewskiego brata, prymasa Michała Poniatowskiego, przez proboszczów wszystkich ówczesnych parafii w państwie.
Nobilitowany w 1768Jarosław Gdański, Mariusz Machynia, Czesław Srzednicki, Kamil Stepan, Wojsko Koronne. Formacje Targowicy, szkolnictwo wojskowe. Varia, Uzupełnienia, Kraków 2003, s. 105.. W 1774 lub później samowolnie uszlachcił swoje nazwisko, dodając francuską partykułę „de”.
W 1798 przeniósł się do Wilna, gdzie wykładał kartografię dla wojska rosyjskiego. Po niemal całkowitej utracie wzroku, zamieszkał w 1812 w Mazuryszkach, dzierżawionych przez męża najmłodszej córki. Został pochowany na cmentarzu ewangelickim w Wilnie.
Karol Perthées zajmował się także entomologią. Z jego zniszczonej kolekcji, obejmującej około 2700 gatunków owadów, zachowały się jego rękopiśmienne, bogato ilustrowane opisy”.
Jego spuścizna pozostała w znacznej części w Wilnie.
Z pierwszą żoną, poślubioną w 1770, córką Canaletta, Józefą Bellotto, doczekał się dzieci, z których wiek dojrzały osiągnęli Regina, Karol Edward i Karol Gustaw. Po śmierci Józefy (1789) Karol Perthées poślubił w 1792 jej najmłodszą siostrę – Teresę Bellotto, z którą miał córkę Marcellę, żonę Andrzeja Ignacego Towiańskiego, krewnego znanego mistyka.
Przypisy
Bibliografia Buczek K., Perthées Herman Karol de, Polski Słownik Biograficzny t. 25, t. 25,, s. 638, Wrocław 1980. Encyklopedia powszechna PWN, t. 3, Warszawa 1974. Karol Perthées (1739-1815) – fizjograf Pierwszej Rzeczypospolitej: życie oraz działalność kartograficzna i entomologiczna, red. J. Pawłowski, Warszawa 2003. Sirko, M., Zarys historii kartografii, Lublin1999.
Linki zewnętrzne Karol de Perthées – mapy w bibliotece Polona
Kategoria:Kartografowie I Rzeczypospolitej Kategoria:Ludzie urodzeni w Dreźnie Kategoria:Ludzie związani z Wilnem (Imperium Rosyjskie) Kategoria:Nobilitowani przez Stanisława Augusta Poniatowskiego Kategoria:Pochowani na cmentarzu ewangelickim w Wilnie Kategoria:Polscy entomolodzy Kategoria:Pułkownicy armii koronnej Kategoria:Urodzeni w 1740 Kategoria:Zmarli w 1815