Bazylika św. Katarzyny Aleksandryjskiej w Braniewie – bazylika mniejsza w Braniewie. Jej patronką jest św. Katarzyna Aleksandryjska z Egiptu.
Historia mały|lewo|Świątynia na widokówce z 1908 roku mały|lewo|Bogate wyposażenie przed wojną mały|lewo|Wygląd świątyni po II wojnie światowej (1966) lewo|mały|W trakcie odbudowy, 1981 mały|lewo|Wnętrze bazyliki, 2010 lewo|mały|Prezbiterium współcześnie, 2018 Kościół wybudowany został w miejscu wcześniejszego, drewnianego kościoła. Prace nad prezbiterium rozpoczęto w 1343 lub 1346, a w 1350 roku przystąpiono do budowy nawy. Początkowo kościół miał mieć kształt pseudobazyliki, jednak w 1367 roku koncepcję tę zmieniono na rzecz układu halowego. W roku 1381 kościół był już przykryty dachem i miał przeszklone okna. Wieżę wybudowano po 1420 roku, a w 1425 pojawił się zegar na wieży. Sklepienie rozpięto w 1442 roku. Pożar z 1480 roku spowodował niewielkie zniszczenia usuwane do końca stulecia, gdy zmieniono szczyt korpusu. W 1536 roku podwyższona została wieża, a prace wykonał mistrz Mikołaj z Ornety. Budowniczym kościoła halowego był Heinrich Penkune, a po nim Godiko Hamm, a po 1381 roku mistrzowie Berndt i Jan. Zbudowany wtedy kościół ma sporo cech wskazujących na związek z kościołem św. Bartłomieja w Demmin na Pomorzu.
W 1500 roku z fundacji biskupa Łukasza Watzenrodego obok prezbiterium zbudowano murowaną emporę muzyczną. Nagrobna płyta biskupa Pawła Legendorfa (zm. 1467) ufundowana została w 1494 roku również przez biskupa Watzenrodego, Po zniszczeniach wojennych płytę nagrobną biskupa Legendorfa udało się zabezpieczyć przez Muzeum Warmii i Mazur w Olsztynie i po konserwacji znalazła godne miejsce w refektarzu w zamku w Lidzbarku Warmińskim.
W kaplicy Ostatniej Wieczerzy znajdował się późnogotycki poliptyk w typie ołtarzy antwerpskich. Z kolei w kaplicy Matki Boskiej znajdował się malowany tryptyk z 1485 roku, ufundowany przez kanonika Tomasza Wernera.
Kościół został przebudowany w stylu neogotyckim w latach 1855–1859, gdy m.in. dodano schodkowy szczyt. Na początku 1945 roku gotycka wieża kościelna została wysadzona w powietrze przez wojska niemieckie, w wyniku czego zniszczeniu uległa większość kościoła wraz ze sklepieniami. Ocalała tylko strona południowa i połowa strony północnej, chór wschodni i jeden filar (z dziesięciu).
Po 1945 roku Kościół pozostawał w ruinie aż do roku 1979. Wtedy to, dzięki nowemu proboszczowi ks. Tadeuszowi Brandysowi, rozpoczęła się odbudowa z ruin zabytkowego kościoła. Pierwszą mszę św. w murach odbudowanego kościoła ks. Brandys odprawił podczas pasterki w stanie wojennym, w 1981 roku. Konsekracja kościoła nastąpiła w 1986. W kwietniu 1998 roku abp Edmund Piszcz ustanowił w kościele Sanktuarium Matki Boskiej Fatimskiej oraz poświęcił figurę MB Fatimskiej przywiezioną z Fatimy. 4 marca 1993 podczas narady nad aranżacją wystroju prezbiterium świątyni, przyjęto projekt Włodzimierza Jaroszewskiego i zgodnie z nim zostało ono następnie zaaranżowane. W miejscu przedwojennej nastawy ołtarzowej, został umieszczony, wykonany z jasnego marmuru obwód krzyża, z umieszczoną wewnątrz figurą Chrystusa odlaną z mosiądzu. Ołtarz główny został również wykonany z białego marmuru i umieszczony w prezbiterium zgodnie już z obowiązującym od lat rytem posoborowym. Pomiędzy wspornikami ołtarza znajdują się wolne przestrzenie, w któych umieszczone zostały w późniejszym okresie relikwie bł. Reginy Protmann. Skromne współczesne wyposażenie prezbiterium dopełniają 2 obrazy polskiego malarza współrzesnego z Lublina Zbigniewa Kotyłły – na lewej ścianie prezbiterium świętej Katarzyny Aleksandryjskiej, patronki kościoła, na prawej zaś błogosławionej Reginy Protmann, założycielki Zgromadzenia Sióstr Świętej KatarzynyZbigniew Czernik Aranżacje wnętrz zabytkowych kościołów diecezji warmińskiej po II wojnie światowej, Warmińsko-Mazurski Biuletyn Konserwatorski 11/2019, s. 172–173.
W roku 2001 papież Jan Paweł II nadał kościołowi św. Katarzyny w Braniewie tytuł bazyliki mniejszej.
Architektura Monumentalna budowla trójnawowa posiada 63-metrową wieżę, której fasadę przecina dziewięć rzędów blend i okien. Fasada wschodnia posiada rozbudowany szczyt, długą latarenkę oraz wysokie, pięcioboczne prezbiterium, do którego przylegają narożne rotundy i zakrystie. Wnętrze bazyliki jest przestronne i puste, wyposażenie niemal zupełnie nowoczesne, nad nawami sklepienia gwiaździste. W prezbiterium dwie gotyckie rzeźbyPiotr Skurzyński „Warmia, Mazury, Suwalszczyzna”, Wyd. Sport i Turystyka – Muza S.A., Warszawa 2004 , s. 94–95..
Organy Historia Organy z 1951 roku wybudowane zostały przez firmę Stockmann jako instrument o 31 (według katalogu 29) głosach dla kościoła św. Klemensa w Dortmundzie. Po translokacji do Braniewa instrument został rozbudowany o kolejne 9 głosów w sekcji manuału II, na którą przygotowane było miejsce w stole gry. Montaże i rozbudowę ukończono w październiku 2017 roku, a przeprowadził je organmistrz Tomasz Szałajda.
Dyspozycja Manuał IManuał IIManuał IIIPedał1. Bordun 16'1. Rohrgedackt 8'1. Geigenprinzipal 8'1. Prinzipalbass 16'2. Prinzipal 8'2. Quintade 8'2. Flute harmonique 8'2. Subbass 16'3. Gedackt 8'3. Prinzipal 4'3. Dolce 8'3. Zartbass 16' *4. Salizional 8'4. Blockflöte 44. Schwebung 8'4. Octavbass 8'5. Oktave 4'5. Flageolett 2'5. Rohrflöte 4'5. Gedacktbass 8'6. Gemshorn 4'6. Sifflöte 1 1/3'6. Prästant 4'6. Choralbass 4'7. Rauschpfeife 2 2/3'7. Nachthorn 1'7. Nasat 2 2/3'7. Waldflöte 2'8. Mixtur 5-6fach8. Cymbel 2-3 fach8. Oktave 2'8. Hintersatz 5fach9. Fagott 16'9. Krummhorn 8'9. Hohlflöte 2'9. Posaune 16'10. Trompete 8'10. Terz 1 3/5'10. Fagott 16' (tr. I)11. Scharff 4fach11. Trompete 8'12. Dulzian 16'13. Oboe 8'
Dzwony Przed wojną w kościele wisiały 3 dzwony, w tym 4,5-tonowy – największy w Prusach Wschodnich. Współcześnie dzwon znajduje się w Kornelimünster, natomiast mniejsze dzwony wiszą do dziś w Kalkar, Kempen.
Obecnie na wieży wiszą 4 dzwony odlane w Taciszowie. +.ImięWaga (kg)Ton uderzeniowyŚrednica (cm)OdlewniaMały dzwonŚw. Jan Paweł 2~350 kgh'(-)~83 cmLudwisarnia Felczyńskich, TaciszówŚredni dzwonŚw. Katarzyna~700 kgfis'/ges'(+)~100 cmLudwisarnia Felczyńskich, TaciszówDuży dzwonBł. Regina Protmann~900 kgf'(-)~110 cmLudwisarnia Felczyńskich, TaciszówNajwiększy dzwonMaryja~1200 kge'~125 cmLudwisarnia Felczyńskich, Taciszów
Galeria zdjęć
Zobacz też
tryptyk św. Wawrzyńca w Bazylice św. Katarzyny płyta nagrobna biskupa Pawła Legendorfa świecznik maryjny w Bazylice św. Katarzyny Aleksandryjskiej ambona z kościoła św. Katarzyny Aleksandryjskiej
Przypisy
Linki zewnętrzne Bazylika Mniejsza pw. św. Katarzyny Aleksandryjskiej – strona parafii Braniewo: Bazylika św. Katarzyny na stronach Katolickiej Agencji Informacyjnej
Bazylika Mniejsza św. Katarzyny - Katharinenkirche polska-org.pl
Kategoria:Bazyliki w Polsce Katarzyny Aleksandryjskiej Kategoria:Świątynie pod wezwaniem św. Katarzyny Kategoria:Zabytkowe kościoły w Braniewie Kategoria:Architektura gotyku w województwie warmińsko-mazurskim Kategoria:Architektura I Rzeczypospolitej (Księstwo Warmińskie) Kategoria:Sanktuaria maryjne w archidiecezji warmińskiej Kategoria:Bazylika św. Katarzyny Aleksandryjskiej w Braniewie