thumb|240px|św. Anna, patronka parafii z Maryją i Jezusem w ołtarzu głównym kościoła Parafia św. Anny w Białej Podlaskiej – parafia rzymskokatolicka w Białej Podlaskiej.
Zasięg parafii Do parafii należy około 5354 wiernych z Białej Podlaskiej mieszkających przy ulicach: Abramowicza, Akademickiej (numery parzyste), Bartoszewicza, Bocznej, Brzechwy, Bema, Budkiewicza, Chłodnej, Chrobrego, Chodkiewicza, Czajki, Czarneckiego, Ćwiklińskiej, Dalekiej, Dobrej, Droga Wojskowa, Folwarcznej, Gromadzkiej, Jagodowej, Jaracza, Kilińskiego, Kleeberga, Klonowej, Kołychawa, Kopernika, Kraszewskiego, Kusocińskiego, Krętej, Krzywej, Koncertowej, Literackiej, Łomaskiej, Narutowicza (połowa), Niemcewicza, Norwida, Nałkowskiej, Pięknej, Podłącznej, Pogodnej, Pokoju, Przyjaźni, Reformackiej (numery parzyste), Rogińskiego, Reymonta, Sidorskiej (część), Słowackiego, Spółdzielczej, Stodolnej (połowa), Szczytowej, Środkowej, Piłsudskiego (numery parzyste), Targowej, Tęczowej, Tuwima, Plac Trzech Krzyży, Twardej, Warszawskiej, Witoroskiej, Droga Wojskowa, Wolskiej, Wyspiańskiego, Zacisznej, Zelwerowicza, Zapolskiej, Zamkowej, Ziemowita, Żurawiej i Żwirowej oraz z miejscowości: Janówka (180–12 km), Jaźwiny (200–11 km), Lisy (70–8 km), Michałówka (370–10 km), Porosiuki (245–7 km), Wólka Plebańska (350–7 km).
W roku 2004 część wiernych z parafii została włączona do nowo utworzonej parafii św. Michała Archanioła.
Przy parafii działa Katolickie Stowarzyszenie Młodzieży. W Janówce i Jaźwinach znajdują się kaplice dojazdowe. Cmentarz znajduje się w odległości 1 km od kościoła (przy ul. Janowskiej).
Kościół parafialny
We wnętrzu kościoła znajdują się ołtarze główny barokowy, murowany i marmoryzowany, typowy przykład ołtarza barokowego, potrydenckiego z drugiej połowy XVII wieku, z obrazami „Ofiarowanie w świątyni” oraz „Św. Anna Samotrzecia” (1771) oraz ołtarze boczne z pierwszej połowy XVIII wieku z obrazami „Przemienienie Pańskie” i „Św. Józef”.
W kaplicy Wołłowiczów znajduje się otoczony wotami XVII-wieczny obraz Matki Boskiej Różańcowej z Dzieciątkiem”, w kaplicy Radziwiłłowskiej obraz „Opłakiwanie” (kopia według Jana Reisnera), obraz „Jan Kanty” autorstwa Wiśniewskiego z 1911 roku, XVII-wieczna rzeźba Św. Sebastiana. Interesujący jest również zespół XVIII-wiecznych rzeźb stanowiących pozostałość po dawnym wyposażeniu kaplicy Różańcowej, XVIII-wieczne konfesjonały, portale, ambona z początku XVIII wieku, prospekt organowy z początku XVIII wieku, kamienna kropielnica z 1648 roku, XVIII-wieczne relikwiarze, tablice pamiątkowe poświęcone żołnierzom Armii Krajowej, dr. Czesławowi Wroczyńskiemu (1900), ks. Tomaszowi Halyburtonowi de Stuart (1813), ks. Bartłomiejowi Radziszewskiemu (1855), Kotowskiej (1847) i innym. Podczas uroczystych procesji można obejrzeć monstrancję w kształcie orła Radziwiłłowskiego, wykonaną przez Karola Malcza w 1857 roku oraz ornaty z XVIII i XIX wieku.
Poza cmentarzem kościelnym zachowała się wybudowana w 1750 roku plebania, którą około 1803 roku obudowano cegłą i otynkowano. Obok niej stoi drewniana wikarówka.
Obrazu zespołu kościelnego dopełniają: mur cmentarny i włączona w jego bieg, wzniesiona w 1762 roku dzwonnica oraz wprowadzone weń bramy - główna na wprost ul. Kraszewskiego i boczna na osi plebanii. Cały ten wzniesiony w jednym czasie zespół przeszedł gruntowny remont w latach 1898 - 1899. Ozdobne kraty bramne są dziełem wybitnie uzdolnionej bialskiej rzemieślniczej rodziny Krassuskich. W dzwonnicy i bramie głównej wykonane zostały w latach trzydziestych XX wieku a w bramce zachodniej w 1944 roku. Stojącą obok niej kamienną grotę ku czci Matki Bożej z Lourdes zbudował ks. kan Jan Godlewski w 1945.
Historia parafii Parafię rzymskokatolicką pod wezwaniem Najświętszej Marii Panny i Świętej Jadwigi erygowano w 1525 roku. Jerzy Iwanowicz Ilinicz, ówczesny właściciel Białej, darował parafii plac oraz hojnie uposażył ją w dziesięciny. Zapewne tuż przed erekcją parafii staraniem Illiniczów, mieszczan bialskich oraz pierwszych proboszczów wzniesiono drewniany kościół. Kościół ten, w trakcie poświęcenia, otrzymał za patrona świętą Jadwigę, której kult rozwijał się intensywnie w owym czasie na terenie Polski. Organizacja pierwszej parafii zbiegła się w czasie z tworzeniem przyszłego miasta. Biała miała jeszcze formę osady targowej, a zainwestowanie placów miejskich było bardzo znikome. W tej sytuacji należy zakładać, że wzniesiono kościół niewielki, zbliżony formą do innych prowincjonalnych świątyń, inspirowanych architekturą małopolskich drewnianych kościołów gotyckich. Kościół ten, według niepotwierdzonych źródeł miał spłonąć w 1550 lub w 1572 roku. Jedyna pewna wzmianka o tym pożarze pochodzi z kolejnego Aktu Fundacji Kościoła w Białej, wydanego przez księcia Mikołaja Krzysztofa Radziwiłła (zwanego Sierotką) w 1596 roku. Czytamy w nim: „(...)kościół ten jak wszyscy wiedzą spalił się prawie całkowicie, ledwo po nim ślady pozostały(...)”.
W latach 1597–1602 dzięki staraniom Mikołaja Krzysztofa Radziwiłła wzniesiono zupełnie nowy kościół. Decyzja o jego budowie zapadła po przejęciu miasta przez Mikołaja Krzysztofa Radziwiłła i wydanych przez niego prawnych regulacjach. Zabezpieczały one parafię pod względem ekonomicznym, stwarzały także szansę na podjęcie większych inwestycji, do jakich niewątpliwie należała budowa kościoła.
Pierwszy akt fundacyjny, nadany przez Jerzego Iwanowicza Ilinicza 7 marca 1525 roku, nie przetrwał do czasów współczesnych. O jego wydaniu i określonych w nim zapisach na rzecz parafii w Białej dowiadujemy się z aktu fundacyjnego Mikołaja Krzysztofa Radziwiłła z 1596 roku. Jerzy Iwanowicz Ilinicz, Marszałek Wielkiego Księstwa Litewskiego, starosta brzeski i lidzki, uposażył parafię Św. Anny w wieś Grabanów i dziesięciny z ziem „Dworu bialskiego”. Zobowiązania te, w wyniku wydarzeń związanych z reformacją, wygasły w sposób naturalny. Mikołaj Krzysztof Radziwiłł postanowił uporządkować sprawy dotyczące ekonomicznego zabezpieczenia parafii i już 18 listopada 1596 roku nowym aktem fundacyjnym potwierdził kościołowi bialskiemu wcześniejsze nadania, a także znacznie je rozszerzył. Ponieważ wieś Grabanów przejęta została przez spadkobierców Mikołaja Kiszki, wojewody podlaskiego, przyznał parafii wieś Szczosnówkę (dziś Czosnówka) i wieś Wołkową Wólkę (mające razem 26 włók), las zwany Gajem (dwie włóki) oraz dwie włóki ziemi wydzielone z folwarku sławacińskiego. Utrzymał przy parafii prawo połowu ryb na rzece Klikawka (dziś Klukówka), zabronił natomiast proboszczom bialskim połowu ryb na rzece Krznie na obszarze nowych nadań. Przywrócił dziesięcinę z ziem przyznanych mieszczanom bialskim (z wyjątkiem owsa). Potwierdził sześć ogrodów położonych w samym mieście (także I fundacja). Dodał dwa budynki oraz pas łąki położony po wschodniej stronie grobli (za młynem). Przyznał dziesięcinę snopową (pobierana w snopach na polu) ze wsi Czybór (dzisiejszy Cicibór) oraz ze wsi Terebela. Jednocześnie Radziwiłłowie utrzymali przy sobie prawo kolacji oraz zobowiązywali proboszcza do utrzymania na jego koszt wikariusza.
Architektem i budowniczym kościoła był murator Andrys, współpracujący z przedsiębiorcą budowlanym Janem Samuelem Michałowskim, reprezentującym środowisko lubelskie. Materiały źródłowe wskazują także na architekta radziwiłłowskiego Lenarta, odpowiedzialnego za wykończenie budowli.
Kościół Andrysa był budowlą jednonawową z wyodrębnionym węższym i apsydialnie zamkniętym prezbiterium, z płytkimi kaplicami transeptowymi. Nawę główną oszkarpowano od południa i północy, od zachodu narożniki nawy urozmaicono i zabezpieczono skośnymi narożnymi szkarpami. Prezbiterium ujęto od strony północnej zakrystią i skarbczykiem, front wzbogacono gankiem (portykiem) kolumnowym. Natomiast wnętrze nawy przykryto sklepieniem kolebkowym z lunetami. Zdobiło je szerokie, obiegające dookoła nawę belkowanie, potwierdzające umiejętności projektanta w stosowaniu już barokowej artykulacji porządkowej w jej prostym wydaniu. Można przyjąć, że ramiona transeptu były płytkie (w zarysie wewnętrznym 170 cm), wysokie, otwierały się na nawę półkolistymi arkadami. Intrygujący jest fakt umieszczenia przy wschodnich załomach nawy kolistych podstaw wież. Brak jest naukowych przesłanek pozwalających jednoznacznie stwierdzić jaką pełnić miały one funkcję i jaką miały mieć formę.
W latach 1638–1639 Aleksander Ludwik Radziwiłł, wypełniając wolę swej zmarłej żony, Tekli z Wołłowiczów Radziwiłłowej, stolnikowej litewskiej, wybudował kaplicę pod wezwaniem Matki Bożej Różańcowej, przekształcając w tym celu południowe ramię transeptu. Do krypty pod kaplicą, w której pochowano Teklę Wołłowiczównę, prowadziło wejście od strony zachodniej. Podobny otwór wejściowy odsłonięto także w południowych fundamentach nawy. Niestety nie przetrwał do czasów współczesnych wystrój wewnętrzny kaplicy. Ściany i wsparta na trompach kopuła nie zachowały żadnych podziałów ani dekoracji, pozostały po nich tylko ścięte narożniki, flankowane pilastrami podtrzymującymi odcinkowe belkowania. Między pilastrami umieszczono wysmukłe, konchowe nisze – charakterystyczny architektoniczny element znany z lubelskiego mauzoleum Firlejów. Stojące w nich figury przynależą do dawnego wyposażenia kościoła, natomiast same ołtarze pochodzą już z okresu międzywojennego i są wierną kopią ołtarzy z kaplicy pw. św. Jana Kantego (tzw. kaplicy Radziwiłłowskiej).
Inicjatorką i realizatorką kolejnej kaplicy (zwanej Radziwiłłowską) była Katarzyna z Sobieskich Radziwiłłowa, synowa Aleksandra Ludwika Radziwiłła, małżonka Michała Kazimierza Radziwiłła. Przyozdobiła ją także freskami.
Wiek XVIII przyniósł kościołowi nowe wyposażenie oraz generalny remont dachu, wnętrz i elewacji. Dzięki Annie z Sanguszków Radziwiłłowej wzbogacił się o dwa ołtarze boczne przytęczowe oraz ołtarze kaplicy Św. Jana Kantego i Wołłowiczów. Osobiste zaangażowanie Anny z Sanguszków może wskazywać na szczególne znaczenie kaplicy Radziwiłłowskiej, ze względu na umieszczone w niej relikwie.
Przekształcono też najbliższe otoczenie kościoła. W latach sześćdziesiątych XVIII wieku wzniesiono dzwonnicę, kostnicę oraz ogrodzenie z bramkami. Także w połowie XVIII wieku wybudowano drewnianą plebanię i drewnianą kuchnię (zamieniona następnie w wikariat). Plebanię w 1803 roku obmurowano cegłą i otynkowano.
Sytuacja ekonomiczna parafii na początku XIX wieku wyglądała następująco. Przy samym kościele istniały zabudowania gospodarskie proboszcza bialskiego, zespół ten składał się z plebanii, kuchni, stajni, spichlerza, dwóch chlewów. Do probostwa należał także drewniany budynek szpitalny (ul. Lubelska), trzy budynki alteryjne i przynależne im place: Najświętszej Panny Różańcowej, św. Jana Nepomucena i św. Wiktora (wszystkie przy ul. Lubelskiej). Własnością parafii był folwark w Czosnówce (30 budynków), browar w Czosnówce, karczmy w Czosnówce i Sidorkach (zajezdna), folwark w Wólce Plebańskiej (22 budynki), młyn wodny w Wólce Plebańskiej. W samym mieście parafia dysponowała kilkoma placami i ogrodami. Z podanych nieruchomości proboszcz pobierał dziesięcinę i czynsz. Z gruntów bialskich prawie 140 ówczesnych korców ziarna lub 1884 złp. Z folwarku Cicibór 42 korce, z Worońca - 7, z Sycyny - 1, z Krzymowskich - 10, z Rogoźniczki - 10. Z placu, na którym funkcjonowała szkoła wydziałowa (Akademia Bialska) parafia otrzymywała 200 złp., z dominium hrabstwa bialskiego - 135 złp. Parafia posiadała także „kapitały niepewne” w wysokości 2000 złp. ulokowane po 1000 złp. na kahale bialskim i na mieszkańcach Białej.