Zielona Synagoga w Rzeżycy () – drewniana synagoga z 1845 roku, znajdująca się przy Krāslavas iela 5 (ul. Krasławskiej 5), na skrzyżowaniu z Izraēlas iela (ul. Izraelską) w Rzeżycy () we wschodniej części Łotwy.
Synagoga powstała w 1845 roku jako drewniany budynek. Swoją funkcję pełniła także po II wojnie światowej. W 1990 roku zamknięto ją z powodu złego stanu technicznego. W 2004 roku została wpisana na listę najbardziej zagrożonych zabytków Łotwy, a następnie w latach 2013–2015 została następnie poddana gruntownej renowacji. W trakcie prac odtworzono jej historyczne elementy, odnowiono wnętrze, uzupełniono wyposażenie liturgiczne i odkryto jedyną w krajach bałtyckich genizę ze zwojami Tory.
Obecnie działa jako muzeum i centrum dziedzictwa kulturowego, zachowując jednocześnie swoją funkcję religijną. Jest to najstarszy drewniany budynek w mieście.
Architektura Budowla została wzniesiona w 1845 roku z drewna. Jej konstrukcja opiera się na drewnianych balach, osadzonych na prostokątnej podmurówce z polnego kamienia, która niweluje pochyłość terenu. Budowla ma konstrukcję zrębową. Całą bryłę obłożono poziomymi, profilowanymi deskami i płaskim dachem.
Wnętrze podzielone jest na salę modlitewną oraz dwukondygnacyjną galerię dla kobiet (babiniec). W budynku znajduje się też przedsionek z oknami, który również pełnił funkcję babińca. Do wejścia budynku dostawiona jest niska prostokątna dobudówka.
Historia Przed wojną około 25% mieszkańców Rzeżycy stanowili Żydzi (współcześnie liczba ta wynosi około 60 osób). Synagoga została wybudowana w starej części miasta w okolicy rzeki Rzeżycy, targu, szkoły, kościoła, żydowskiego banku i sklepów, w 1845 roku. Budynek wraz z postępującym rozwojem ekonomicznym miasta był odnawiany. W 1939 roku cała synagoga została poddana rekonstrukcji. W tym okresie w mieście znajdowało się łącznie 10 domów modlitwy, z których do czasów powojennych jako jedyna przetrwała Zielona Synagoga. Budynek był domem modlitwy z funkcją szkoły religijnej. W literaturze była określana jako bet midrasz.
Obiekt funkcjonował również w okresie powojennym; w 1970 roku poddano go kapitalnemu remontowi. Nabożeństwa w rzeżyckiej synagodze odbywały się do 1990 roku, kiedy to budynek został zamknięty z powodu złego stanu technicznego oraz zagrożenia katastrofą budowlaną. Następnie utworzono księgę hipoteczną, do której jako właściciela wpisano gminę żydowską w Rzeżycy.
W 2004 roku synagoga została wpisana na listę „100 najbardziej zagrożonych zabytków kultury Łotwy”. W tym samym roku miasto zamówiło projekt rekonstrukcji obiektu, który stworzył architekt Artūrs Lapiņš. Z tego powodu gmina żydowska będąca właścicielem obiektu, podpisała z miastem umowę, w ramach której na okres 15 lat synagoga została oddana miastu w dzierżawę, której warunkiem było powstanie w jej wnętrzu muzeum i centrum turystycznego, przy jednoczesnym zachowaniu religijnej funkcji budynku. mały|Budynek w czerwcu 2015 roku podczas prac restauracyjnych.
Współcześnie W latach 2013–2015 synagoga została odrestaurowana. Na ten cel zostały przeznaczone środki z funduszy norweskich, oraz samorządu miasta. Z pięciu zrealizowanych projektów funduszy norweskich na Łotwie do momentu zakończenia prac, rewitalizacja została nominowana jako najlepsza z nich.
W ramach renowacji każdy element był poszczególnie analizowany i na tej podstawie zapadała decyzja o jego naprawie lub wymianie. Podczas realizacji projektu uwzględniono zalecenia Narodowego Zarządu Dziedzictwa Kulturowego oraz Norweskiej Dyrekcji Dziedzictwa Kulturowego.
W procesie odrestaurowania brali udział uczniowie szkół specjalizujących się w obróbce drewna, ze szkoły zawodowej „Sam Eyde” w Norwegii, rzeżyckiej Średniej Szkoły Sztuki i Wzornictwa oraz .
Podczas prac uzupełniono spróchniałe fragmenty bali, odrestaurowano elewacje, okna i drzwi, w tym niektóre wykonano od nowa na podstawie historycznych danych. We wnętrzu odtworzono historyczne tynki oraz polichromowane elementy dekoracyjne sufitu. Odbudowano także piece. Podczas malowania obiektu użyto tłoczonego na zimno oleju lnianego. Wnętrze uzupełniono o nowe aron ha-kodesz i bimę. Podczas prac stosowano tradycyjne materiały i metody rzemieślnicze. Budynek podłączono również do miejskiej sieci wodociągowej oraz kanalizacyjnej. Dostosowano go także do potrzeb osób niepełnosprawnych. W synagodze znajduje się jedyna w krajach bałtyckich geniza, którą odkryto pod podłogą podczas prac konserwatorskich. Zachowały się w niej oryginalne zwoje Tory. Miejsce okryto od góry szkłem.
Koszt renowacji obiektu wyniósł ponad 710 tys. euro. Synagoga została ponownie otwarta 22 stycznia 2015 roku. W synagodze obecnie można zdobyć wiedzę na temat judaizmu. Znajduje się w nim ekspozycja poświęcona żydowskiemu dziedzictwu kulturowemu oraz centrum dziedzictwa architektury drewnianej.
Jest to jeden z najstarszych budynków w Rzeżycy oraz najstarszy wykonany z drewna. Jest to również jedyna drewniana synagoga na Łotwie, która przetrwała do czasów współczesnych w prawie niezmienionej formie.
Przypisy
Rzeżyca Kategoria:Obiekty sakralne w Rzeżycy Kategoria:Drewniane synagogi