Linia kolejowa nr 30 Łuków – Lublin Północny – pierwszorzędna, jednotorowa, niezelektryfikowana linia kolejowa we wschodniej Polsce w województwie lubelskim o długości .
Przebieg linii Linia kolejowa nr 30 rozpoczyna się w Łukowie, gdzie odgałęzia się tuż przed przystankiem Łuków Zapowiednik w prawo od linii nr 2. Prowadząc w kierunku południowo-wschodnim dociera do Aleksandrowa i biegnąc prosto przez , mija Jaski, stację Radzyń Podlaski w Bedlnie Radzyńskim, Ustrzesz oraz przystanek i stację techniczną w Bezwoli. Za stacją po kilkuset metrach skręcając łagodnym łukiem w prawo linia zmienia przebieg na południkowy. Przez następne 16 km nie zmieniając kierunku, przechodzi przez Milanów i Parczew, gdzie osiąga przystanek i stację.
Odtąd przez linia biegnie prosto w kierunku południowo-zachodnim i mija Laski oraz Gródek Szlachecki. Zaraz potem skręca w lewo, a po w prawo. Na kolejnych nie zmieniając południowo-zachodniego kierunku przechodzi przez Zabiele oraz Brzeźnicę Bychawską, w której zlokalizowane są przystanek i jedyna mijanka na trasie. Po począwszy od Berejowa, przez Tarło i Pałecznicę, aż do mostu nad Wieprzem tory biegną serią łagodnych łuków wymuszających lokalne ograniczenia prędkości.
Za mostem w Szczekarkowie linia osiąga Lubartów. Przechodzi pod wiaduktem z ulicą Słowackiego, mija przystanek, po czym łagodnie skręca w lewo i wraca do południowo-wschodniego przebiegu. Po minięciu przystanku w centrum oraz stacji na południu miasta, biegnąc nadal prosto szlak dociera do Wandzina. Następnie wiaduktem przechodzi nad drogą krajową nr 19 i osiąga Niemce. Skręcając w prawo biegnie w kierunku południowo-zachodnim i mija Bystrzycę oraz Ciecierzyn. Po przekroczeniu mostu na rzece Ciemięga tory skręcają w lewo i prowadzą wysokim nasypem, przechodząc przed Łagiewnikami w płytki wykop. Prowadząc w kierunku południowo-wschodnim po 1 km znów skręcając w prawo linia dociera do Lublina. Na terenie miasta, za przystankiem Rudnik szlak biegnie pod wiaduktem obwodnicy Lublina, skręca w lewo i mija przystanek Lublin Ponikwoda, most nad Bystrzycą i Lublin Zadębie. Za przejazdem kolejowo-drogowym na ulicy Turystycznej, szlak odbija w prawo, następnie przechodząc wiaduktem nad ulicą Mełgiewską po kilkuset metrach łączy się z linią nr 7.
Linia przebiega przez powiaty: łukowski, radzyński, parczewski, lubartowski, lubelski oraz miasto Lublin. Podział na odcinkiOdcinek Odcinek liniiDługość[km]Udział% kmpoczątkowy kmkońcowyA: Łuków – Radzyń Podlaski 1,570 21,29619,72618,6B: Radzyń Podlaski – Bezwola 21,296 34,12012,82412,1C: Bezwola – Bystrzyca koło Lublina34,12094,47160,33156,9D: Bystrzyca koło Lublina – Lublin Północny94,471107,60613,13512,4
Charakterystyka techniczna Linia ma klasę D3 i dopuszczalny nacisk osi na tor . Jest wyposażona w elektromagnesy samoczynnego hamowania pociągów SHP.
Jest dostosowana do parametrów dla pociągów pasażerskich i dla pociągów towarowych. Według stanu z 22 października 2024 roku na 90,7% trasy obowiązywała prędkość szlakowa . Na pozostałych odcinkach występowały lokalne ograniczenia spowodowane geometrią toru. Wykaz maksymalnych prędkości Odcinek linii Pociągipasażerskie [km/h] Pociągitowarowe [km/h] kmpoczątkowy kmkońcowy 1,570 70,646 120 80 70,646 72,792 10072,79274,39412074,39477,27210077,27279,00012079,00080,74711080,74782,45512082,45582,66511082,65592,84512092,84593,39110093,39198,47412098,47498,9438098,943101,378120101,378101,99080101,990106,401120 106,401 107,723 100120 km/h90,7% -110 km/h1,9%100 km/h6,4%80 km/h1,0%100%
Historia Geneza Powstała w latach 1894–1898 jako szerokotorowa linia rokadowa. Głównym jej zadaniem był transport wojsk rosyjskich wzdłuż frontu na wypadek wojny. Jej przebieg w wielu miejscach został wytyczony z dala od siedzib ludzkich.
Lata 1898–1945 W okresie 1912–1915 linia była dwutorowa na całej długości, natomiast w latach 1944–1945 tylko na części.
1898–1915 28 marca 1898 roku odprawiono pierwszy towarowo-osobowy „towos”. Planowy ruch przewidujący jedną parę takich pociągów na dobę uruchomiono 30 sierpnia 1898 roku. Tak zestawione składy funkcjonowały w rozkładzie jazdy do 1909 roku.
I wojna światowa W wyniku działań wojennych linia uległa poważnym zniszczeniom, szczególnie w obrębie mostów i przepustów. W 1915 roku po rozebraniu i wywiezieniu drugiego toru przez wycofujące się wojska rosyjskie, została przebudowana na normalnotorową przez wojska niemieckie. Obiekty inżynierskie naprawiono doraźnie.
Od chwili uruchomienia do września 1915 roku znajdowała się pod zarządem Kolei Nadwiślańskich.
1918–1939 9 listopada 1918 roku, tuż przed formalnym odzyskaniem niepodległości przez Polskę, zarząd linii został przejęty przez dwie Dyrekcje Kolei Państwowych: w Warszawie (odcinek Łuków – km 1,500) i Radomiu (odcinek km 1,500 – Lublin). Podział ten utrzymały w latach 1926–1939 Polskie Koleje Państwowe.
Niemal przez cały okres dwudziestolecia międzywojennego usuwano skutki zniszczeń powstałych w czasie I wojny światowej.
II wojna światowa Po wybuchu II wojny światowej Niemcy realizowali rabunkową eksploatację linii, a polski tabor był wywożony w głąb III Rzeszy. Zmiana podejścia okupacyjnej Dyrekcji Kolei Wschodniej (Gedob) nastąpiła w 1943 roku, wraz z odbudową zrabowanego prawie 30 lat wcześniej drugiego toru. Ze względu na sytuację na froncie, odbyło się to jedynie na odcinku Bystrzyca – Lublin.
W 1944 roku drugi tor został rozebrany przez wkraczającą Armię Czerwoną i wywieziony wraz z pozostałym taborem w głąb ZSRR. Linia została ponownie przejęta przez państwo polskie, po wyzwoleniu 23 czerwca Lubelskiego Węzła Kolejowego oraz Łukowskiego Węzła Kolejowego w dniu 31 lipca 1944 roku.
Lata 1945–2000 Po wojnie, wychodząc naprzeciw rosnącym potrzebom przewozowym wybudowano nowe stacje i przystanki osobowe w Jaskach, Lisiowólce, Szczekarkowie, Wandzinie i Ciecierzynie.
1945–50 Decyzją władz kolejowych siedzibę reaktywowanej Dyrekcji Okręgowej Kolei Państwowych (DOKP) przeniesiono z Radomia do Lublina. Utrzymano podział linii w km 1,500, na przedwojennej granicy administracyjnej z okręgiem kolejowym DOKP Warszawa.
Maksymalna prędkość pociągów w tym okresie wynosiła 30-40 km/h.
Lata 50. Obsługa linii prowadzona była wyłącznie przez parowozy. Pasażerów przewoziło pięć par pociągów na dobę. Ruch towarowy zapewniały dwa razy dziennie pociągi zbiorowe oraz dodatkowe pociągi wahadłowe organizowane dla dużych klientów.
2 czerwca 1957 roku na linii zainaugurowano dalekobieżny pociąg osobowy z Olsztyna do Lublina. W kolejnych dwóch latach jego trasę przedłużono z Gdańska, a następnie z Gdyni. Ze względu na kilkunastogodzinny czas przejazdu 604-klimetrowej trasy oraz 3-krotną zmianę kierunku, pociąg ten kursujący do 31 maja 1986 roku zwany był „Włóczęgą Północy”.
Lata 60. Ruch pasażersko-towarowy obsługiwany był przez trakcję parową. W 1960 roku uruchomiono pociąg dalekobieżny relacji Siedlce – Lublin, a w 1963 roku Białystok – Lublin. Od 1962 roku w pracy manewrowej na bocznicach i stacjach rozpoczęto użytkowanie pierwszych lokomotyw spalinowych serii SM03. Podniesiono prędkość szlakową dla liniowego ruchu pasażerskiego do , a dla towarowego do .
W końcówce dekady zapoczątkowano modernizację urządzeń sterowania ruchem, między innymi poprzez wymianę kształtowych tarcz ostrzegawczych na świetlne.
Lata 70. Cały ruch liniowy nadal zapewniała trakcja parowa. Funkcjonujące zakłady przemysłowe: garbarnia w Chlewiskach, magazyny materiałów budowlanych oraz paliw w Niemcach, huta szkła oraz wytwórnia octu i musztardy w Parczewie, wytwórnia pasz w Radzyniu Podlaskim i wiele mniejszych korzystających z usług kolei, powodowały że natężenie ruchu towarowego w szczytowych okresach przekraczało trzydzieści pociągów na dobę.
W latach 1972–1973 zabudowana została półsamoczynna blokada liniowa.
W 1975 roku po wprowadzeniu nowego podziału administracyjnego Polski, ustanowiono na linii nową granicę między kolejowymi okręgami Wschodnim i Centralnym w km 63,650 w okolicy miejscowości Gródek Szlachecki.
Lata 80. Rozpoczął się proces stopniowego wprowadzania do ruchu liniowego trakcji spalinowej. W 1980 roku w transporcie pasażerskim rozpoczęto eksploatację lokomotyw serii SP42 i SP45, a w 1981 roku w towarowym – lokomotyw serii ST44.
Obowiązujący od połowy poprzedniej dekady podział administracyjny wpłynął na odmienne podejście wobec utrzymania linii. Ważny dla Wschodniej Dyrekcji odcinek Gródek Szlachecki – Lublin w połowie lat 80. został w całości wyremontowany. Natomiast na peryferyjnym dla Centralnej Dyrekcji odcinku Łuków – Gródek Szlachecki nie przeprowadzono żadnych prac.
W 1988 roku po wycofaniu ostatnich parowozów serii Pt47 i Ty2 zakończono 90-letni okres użytkowania trakcji parowej.
Lata 90. Ze względu na malejące zapotrzebowanie na przewozy towarowe związane z sytuacją ekonomiczną w Polsce, nastąpiła likwidacja towarowych pociągów zbiorowych. Dodatkowo pogarszający się stan nieremontowanego odcinka Łuków – Gródek Szlachecki wpłynął na ruch pasażerski. W 1992 roku wycofano pociągi dalekobieżne z Białegostoku i Siedlec, a następnie systematycznie ograniczano ofertę połączeń lokalnych.
W drugiej połowie dekady kursowała jedna para pociągów osobowych z Łukowa do Lublina i dwie pary z Parczewa. W czerwcu 1996 roku po ponad 80-letniej przerwie na linii reaktywowano towarowo-osobowego „towosa”. Pociąg ten codziennie, raz na dobę, przez cztery kolejne lata prowadził wagony pasażerskie z Parczewa, a towarowe z Radzynia Podlaskiego, Bezwoli i Parczewa do Lublina. Linia była ostatnią w XX wieku w Polsce, na której rozkładowo eksploatowano takie pociągi.
Po roku 2000 2 kwietnia 2000 roku, po 102 latach i 5 dniach funkcjonowania na linii zawieszono ruch pasażerski. Ostatni rozkładowy towarowo-osobowy „towos” prowadzony lokomotywą SU45-212 odjechał o godzinie 19:45 z Lublina do Parczewa.
Przez następne 13 lat na linii nieregularnie kursowały jedynie pociągi towarowe na odcinku Radzyń Podlaski – Lublin oraz w latach 2002–2010 w każdą ostatnią niedzielę sierpnia pasażerski pociąg promocyjno-turystyczny Lublin – Łuków – Lublin, organizowany przez lubartowskie Stowarzyszenie ITK.
Lata 10. Pod koniec pierwszej dekady XXI wieku wrócono do planów wznowienia ruchu pasażerskiego. W pierwszej kolejności opracowano projekt wprowadzenia szynobusów na dwudziestopięciokilometrowym odcinku Lubartów – Lublinhttp://www.rynek-kolejowy.pl/13543/Przetarg+na+modernizacj%EA+linii+kolejowej+do+Lubartowa.htm Rynek Kolejowy (Przetarg na modernizację linii kolejowej do Lubartowa). W 2011 roku kosztem ponad rozpoczęto modernizację torów oraz wymianę zdegradowanych ponad stuletnich mostów i obiektów inżynierskich. 2 kwietnia 2013 roku o godz. 6:36 na trasę wyruszył pierwszy szynobus SA 103-007 z Lubartowa do Lublina. Utworzono 3 nowe przystanki: Niemce, Lublin Ponikwoda, Lublin Zadębie, wybudowano nowe perony w Lubartowie, Bystrzycy i Rudniku, a peron w Wandzinie przeniesiono o bliżej zabudowań. Ruch zapewniało 5 par pociągów dziennie.
17 kwietnia 2013 roku siedemdziesięciodwukilometrowy odcinek Bezwola – Lublin Północny stanowiący 2/3 długości linii, został wpisany przez Radę Ministrów na listę linii kolejowych o znaczeniu państwowym.
Mimo krążącego nad linią widma zamknięcia, 30 września 2013 roku regionalna relacja pasażerska została wydłużona o kolejne dwadzieścia siedem kilometrówDziennik Wschodni (Nowe przystanki kolejowe w Lubartowie i połączenie do Parczewa). Stało się to po uruchomieniu wybudowanego bliżej centrum Parczewa przystanku Parczew Kolejowa. Aby zachęcić miejscową społeczność do korzystania z transportu kolejowego, na całej trasie wprowadzono „bilet lubartowski” z obniżoną taryfą. Istniejąca pomiędzy stacjami w Parczewie i Lubartowie siatka trzech przystanków została rozszerzona o cztery kolejne, tymczasowo zabudowane z materiałów staroużytecznych: Zabiele, Pałecznica, Lubartów Słowackiego i Lubartów Lipowa. Tym samym regionalny ruch pasażerski objął 51% długości linii.