thumb|Rdestnica nawodna Rdestnicowate (Potamogetonaceae Dumort.) – rodzina roślin wodnych, należąca do rzędu żabieńcowców, obejmująca 4, 5 lub 6 rodzajów ze stukilkunastoma gatunkami, z czego ok. 100 należy do rodzaju rdestnica Potamogeton. Rośliny te występują kosmopolitycznie na wszystkich kontynentach z wyjątkiem Antarktydy. Rosną w wodach słodkich (podrodzina Potamogetoneae), rzadziej także słabo zasolonych i morskich (podrodzina Zannichellieae). Kwiaty są wiatropylne, owoce rozsiewane są przez wodę i zwierzęta.

Bywają uprawiane jako ozdobne. W środowisku ogrywają istotną rolę, m.in. jako rośliny pokarmowe dla blaszkodziobych i innych zwierząt wodnych. Niektóre gatunki ze spichrzowym, zasobnym w skrobię kłączem wykorzystywane są jako źródło pożywienia.

Morfologia thumb|Rdestniczka gęsta thumb|Zamętnica błotna Pokrój Zielne rośliny wodne, korzeniące się tylko w dolnych węzłach pędu (przy czym korzenie są nierozgałęzione) lub swobodnie pływające w wodzie i niezakorzenione. U roślin zakorzenionych pęd jest zróżnicowany – w dole w formie kłącza, w górze jest cienki i unosi się w wodzie. W końcowych odcinkach pędów u wielu przedstawicieli formują się turiony (pąki zimowe). Liście Pływające na powierzchni wody i zanurzone, skrętoległe lub naprzeciwległe, czasem też w pozornych okółkach. Często równowąskie lub włosowato cienkie, z otwartą pochwą liściową. Zwłaszcza u gatunków o liściach pływających ich blaszka bywa szeroka – od lancetowatej, przez eliptyczną i jajowatą do okrągłej. Kwiaty Drobne, skupione tylko po kilka i wówczas siedzące w kątach liści lub zebrane w większej liczbie w kłosu na krótszych i dłuższych szypułkach i wówczas wynurzone nad powierzchnię. W kwiatach obupłciowych (podrodzina Potamogetoneae) okwiat jest czterokrotny, wolny, przysadkopodobny i drobno poszarpany. Pręciki 4, zrośnięte z okwiatem u nasady. Główki pręcików siedzące, dwukomorowe. Słupki (1-)4 (lub 5), wolne, o znamionach siedzących lub osadzonych na krótkich szyjkach, główkowatych lub tarczowatych. U gatunków z kwiatami jednopłciowymi (podrodzina Zannichellieae) kwiaty męskie pozbawione są okwiatu, 1- lub 2-pręcikowe. Pręciki o cienkich nitkach, z 2-pylnikowymi główkami. Kwiaty żeńskie z kubeczkowatym okwiatem, siedzące, 1–9-słupkowe, wolne. Szyjki słupków proste, smukłe, wydłużone, zakończone skośno tarczowatymi znamionami. Nasiona bez bielma. Owoce Pestkowce z mięsistym egzokarpem i zdrewniałym endokarpem. W podrodzinie Zannichellieae owoce są niełupko- lub orzeszkokształtne. W nasionach zarodek jest spiralny lub zakrzywiony, rzadko prosty. Bielmo nieobecne.

Systematyka Rośliny tu zaliczane były w przeszłości różnie klasyfikowane – od łączenia w jedną rodzinę z rozmaitymi rodzajami roślin wodnych (takimi jak: jezierza Najas, posydonia Posidonia, rupia Ruppia, Halodule) po wąskie ujmowanie rodziny, w którym włączano tu tylko rdestnicę Potamogeton i rdestniczkę Groenlandia. Rośliny o silnie zredukowanej budowie organów wegetatywnych i kwiatów (zamętnica Zannichellia, Althenia i Pseudalthenia) były w wielu systemach klasyfikacyjnych wyłączane w osobną rodzinę, m.in. w systemie Cronquista z 1981, w systemie Kubitzkiego z 1998, systemie Reveala z lat 1994–1999, systemie Takhtajana z 2009.

W systemach APG z początków XXI wieku rdestnicowate obejmują rdestnicę i zamętnicę wraz z rodzajami z nią spokrewnionymi. Wszystkie współczesne gatunki rdestnic miały ostatniego wspólnego przodka ok. 25 milionów lat temu, z kolei różnicowanie w obrębie grupy rodzajów tworzących podrodzinę Zannichellieae zaczęło się już 38 milionów lat temu. Rozdzielenie rdestnicowatych od siostrzanej rodziny zosterowatych Zosteraceae w różnych analizach datowane jest na okres ok. 47 milionów lat temu do ok. 100 milionów lat temu. Rośliny kopalne (Babiancarpus) zaliczone do przodków rdestnicowatych znalezione zostały w Patagonii w warstwach skał datowanych na 56–42 milionów lat temu.

Systematyka według Angiosperm Phylogeny Website (aktualizowany system APG IV z 2016) Rdestnicowate należą do rzędu żabieńcowców wraz z 12 innymi spokrewnionymi rodzinami. Rodzina stanowi klad siostrzany dla zosterowatych (Zosteraceae).

Wykaz rodzajów Althenia F.Petit, tu włączany jest rodzaj Lepilaena J.Drumm. ex Harv. Groenlandia J.Gay – rdestniczka – takson monotypowy z gatunkiem rdestniczka gęsta (Groenlandia densa Fourr.) Potamogeton L. – rdestnica, z włączanym lub wyodrębnianym w zależności od ujęcia rodzajem stuckenia Stuckenia Börner Zannichellia L. – zamętnica, tu włączany jest monotypowy rodzaj Pseudalthenia (Graebn.) Nakai z gatunkiem Pseudalthenia aschersoniana (Graebn.) Hartog

Przypisy

*