Czerwończyk fioletek (Lycaena helle) – gatunek motyla z rodziny modraszkowatych. Występuje w Eurazji. Zasiedla wilgotne łąki i polany, często o charakterze półnaturalnym. Gąsienice żerują na rdeście wężowniku i rdeście żyworodnym. Europejska populacja ma charakter spadkowy i gatunek uznawany jest za bliski zagrożenia wyginięciem przez IUCN. W Polsce uznawany za narażony na wyginięcie i objęty ścisłą ochroną gatunkową. W kilku krajach Europy lokalnie wymarły. Umieszczony w załącznikach konwencji berneńskiej i dyrektywie siedliskowej.
Opis Motyl ten osiąga od 20 do 28 mm rozpiętości skrzydeł przy 12–14 mm długości skrzydła przedniego. Spód skrzydeł przednich barwy żółtopomarańczowej lub pomarańczowej, opatrzony czarnymi, jasno obwiedzionymi plamkami. Spód tylnych skrzydeł pomarańczowoszary lub szarobrązowy z pomarańczową przepaską brzegową oraz czarnymi plamkami. Część plamek zachodząca na przepaskę ma kształt klinowaty i białe obwódki. Wierzch przednich skrzydeł wykazuje u niego dymorfizm sezonowy i płciowy. Ten drugi wyraźniej zaznaczony u pokolenia wiosennego. Samice tej generacji mają pomarańczową przepaskę przy krawędzi zewnętrznej owych skrzydeł, a samce silniejszy fioletowy połysk. Obie płcie generacji wiosennej mają pomarańczowe przejaśnienia i intensywniejszy fiołkowy odcień wierzchu przednich skrzydeł. Wierzch skrzydeł pokolenia letniego jest mniej jaskrawy, z burnatnofioletowym odcieniem, u samic zwykle bez wspomnianej pomarańczowej przepaski.
Jaja są okrągłe, spłaszczone, białawej barwy. Gąsienice mają ciała spłaszczone grzbieto-brzusznie, początkowo białozielone, z czasem jaskrawieją. Poczwarki białawe do brunatnofioletowych, zwykle z rzędami czarnych plamek.
Biologia i ekologia Gatunek osiadły, tworzący zamknięte populacje. Zasiedla wilgotniejsze polany i łąki np. na obrzeżach torfowisk niskich i w dolinach rzecznych. Rośliną żywicielską gąsienic jest rdest wężownik, a na północy zasięgu też rdest żyworodny. Osobniki dorosłe żywią się nektarem takich roślin jak rdest wężownik, wierzby, jaskry, gęsiówki i niezapominajki, odwiedzając również padlinę.
Motyle latają nisko przy ziemi – samice na większe odległości, natomiast samce są niezwykle terytorialne i bronią rewiru atakując również owady z innych gatunków. Samica składa jaja pojedynczo lub po kilka na spodzie liści rośliny żywicelskiej. Gąsienice początkowe żerują na spodniej stronie blaszki liściowej, później zjadają całe liście, ale wciąż preferują przebywanie na spodzie. Ich rozwój trwa od 2,5 do 4 tygodni. Przepoczwarczenie następuje na roślinie lub na gruncie w jej pobliżu.
Rozprzestrzenienie Owad eurosyberyjski, borealno-górski. Występuje od Europy Środkowej i Północnej przez Kaukaz, Syberię, Zabajkale, Mongolię i północne Chiny po Rosyjski Daleki Wschód. Na Kaukazie wyróżnia się podgatunek L. h. schurovi Gorbunov, 2001, zaś podgatunek L. h. phintonis (Fruhstorfer, 1910) zasiedla Przyamurze.
W Europie gatunek rozsiedlony jest wyspowo we Francji, Belgii, Niemczech, Szwecji, Finlandii, Polsce, Białorusi, Ukrainie i Rosji. Wyginął w Czechach, Węgrzech, Łotwie, Słowacji i Włoszech. W Europie Środkowej i Wschodniej występuje na wyżynach i nizinach, zaś dalej na zachód na niższych położeniach górskich. W Polsce znany z rozproszonych stanowisk na niżu, o często bardzo niewielkiej powierzchniJ. Buszko, J. Masłowski, Atlas motyli Polski, część I. Motyle dzienne (Rhopalocera), Warszawa 1993..
Zagrożenia i ochrona Siedliska czerwończyka fioletka mają zwykle charakter półnaturalny i wymagają ochrony czynnej np. w formie ekstensywnego użytkowania rolniczego. Zagrażają im zarówno naturalna sukcesja, jak i intensyfikacja użytkowania (np. w formie częstszego koszenia, koszenia całych powierzchni, nadmiernego wypasu) oraz całkowita likwidacja (np. pod zabudowę czy przez zalanie).
Gatunek ten umieszczony jest w załącznikach II i IV dyrektywy siedliskowej i załączniku II konwencji berneńskiej. Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody ocenia trend populacji europejskiej jako spadkowy i umieszcza gatunek w Czerwonej księdze gatunków zagrożonych jako bliski zagrożenia wyginięciem. Ze statusem zagrożonego wyginięciem został on wpisany w 1999 na Czerwoną listę motyli Europy. W Polsce objęty jest ścisłą ochroną gatunkowąRozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt ().. Na Czerwonej liście zwierząt zagrożonych w Polsce oraz w Polskiej czerwonej księdze zwierząt umieszczony został jako gatunek narażony na wyginięcie.
Przypisy
Kategoria:Modraszkowate Kategoria:Motyle Europy Kategoria:Motyle Azji Kategoria:Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 1775 roku Kategoria:Fauna Austrii Kategoria:Fauna Białorusi Kategoria:Fauna Belgii Kategoria:Fauna Bułgarii Kategoria:Fauna Czech Kategoria:Fauna Francji Kategoria:Fauna Niemiec Kategoria:Fauna Litwy Kategoria:Fauna Norwegii Kategoria:Fauna Polski Kategoria:Fauna Rumunii Kategoria:Fauna Rosji Kategoria:Fauna Serbii Kategoria:Fauna Hiszpanii Kategoria:Fauna Szwecji Kategoria:Fauna Szwajcarii Kategoria:Fauna Ukrainy Kategoria:Taksony opisane przez Michaela Denisa