mały|Adam Poniński na obrazie Rejtan Jana Matejki Adam Poniński książę herbu Łodzia (ur. 1732, zm. 23 lipca 1798 w Warszawie) – książę od 1774, jeden z przywódców konfederacji radomskiej w 1767, marszałek sejmu rozbiorowego 1773–1775, oraz podskarbi wielki koronny od 1775, kuchmistrz wielki koronny, konsyliarz Rady Nieustającej od 1776 rokuVolumina Legum, t. VIII, Petersburg 1860, s. 536., przeor przeoratu polskiego Zakonu Kawalerów Maltańskich, marszałek konfederacji 1773 roku, która umożliwiła dojście do skutku Sejmu RozbiorowegoWojciech Stanek, Konfederacje generalne koronne w XVIII wieku, Toruń 1991, s. 20, starosta ryczywolski i babimojski.
Życiorys Pochodził z rodziny szlacheckiej pieczętującej się herbem Łodzia. Brat Kaliksta i Apolonii.
Był posłem na sejm 1760 roku z województwa rawskiego. Marszałek sejmiku generalnego wielkopolskiego w 1764 roku.
7 maja 1764 roku jako poseł poznański podpisał manifest, uznający odbywający się w obecności wojsk rosyjskich sejm konwokacyjny za nielegalnyMateriały do dziejów bezkrólewia po śmierci Augusta III i pierwszych lat dziesięciu panowania Stanisława Augusta Poniatowskiego, t. I Lwów 1857, s. 45–49.. Konsyliarz konfederacji Czartoryskich w 1764 rokuKonfederacya Generalna Koronna Po doszłym Seymie Convocationis Zaczęta w Warszawie Dnia 23. Czerwca Roku Pańskiego 1764. Ręką J. O. Xcia Jmci Prymasa Korony Polskiey [...] Stwierdzona, s. 5, tu mylnie jako Antoni Poniński..
Jako poseł województwa poznańskiego na sejm elekcyjny 1764 roku, był elektorem Stanisława Augusta Poniatowskiego z województwa poznańskiegoAkt elekcyi Roku Tysiąć Siedemset Sześćdziesiątego Czwartego, Miesiąca Sierpnia, Dnia dwudziestego siódmego, s. 35.. Poseł województwa kaliskiego na sejm koronacyjny 1764 roku. W 1766 roku był posłem na Sejm Czaplica z województwa poznańskiegoDyaryusz seymu walnego ordynaryinego odprawionego w Warszawie roku 1766 ..., brak paginacji. Komisarz z rycerstwa w Komisji Wojskowej Koronnej w latach 1765–1770Antoni Sozański, Imienne spisy osób duchownych, świeckich i wojskowych, które w pierwszych ośmiu latach panowania króla Stanisława Poniatowskiego od 1764-1772 r. w rządzie lub przy administracyi Rzeczypospolitéj udział brały [...]. Cz. 1, Tablice i rejestr, Kraków 1866, s. 10..
W 1767 roku zorganizował w Wielkopolsce konfederację radomską i czerpał krociowe zyski z ogłaszanych w jej imieniu nieuczciwych wyroków sądowych. Jako poseł kaliski 23 października 1767 roku wszedł w skład delegacji Sejmu, wyłonionej pod naciskiem posła rosyjskiego Nikołaja Repnina, powołanej w celu określenia ustroju RzeczypospolitejVolumina Legum t. VII, Sankt Petersburg 1860, s. 244–248.. Był posłem ziemi liwskiej na Sejm Rozbiorowy 1773–1775Actum in Curia Regia Varsaviensi Feria Tertia post Dominicam Conductus Paschae videlicet, die vigesima Mensis Aprilis Anno Domini Millesimo Septingentesimo Septuagesimo Tertio. [Inc. tekst pol.:] My Posłowie na Seym blisko następuiący [...], b.n.s., mandat uzyskał na sejmiku liwskim, otoczonym przez wojska rosyjskie. 18 września 1773 roku podpisał traktaty cesji przez Rzeczpospolitą Obojga Narodów ziem zagarniętych przez Rosję, Prusy i Austrię w I rozbiorze PolskiVolumina Legum t. VIII, Petersburg 1860, s. 20–48..
Jako jeden z najbardziej zaufanych współpracowników ambasadora rosyjskiego Kaspra von Salderna pobrał w 1772 roku półroczny jurgielt z kasy ambasady rosyjskiej w wysokości 1200 dukatów. Później do 1789 roku był stale opłacany przez ambasadora rosyjskiego Ottona Magnusa von Stackelberga pensją roczną 2400 dukatów. Członek konfederacji Andrzeja Mokronowskiego w 1776 rokuVolumina Legum, t. VIII, Petersburg 1860, s. 527..
W czasie przeprowadzania I rozbioru Polski, trzy państwa rozbiorcze przyznały mu ze wspólnej kasy, przeznaczonej na korumpowanie posłów na Sejm Rozbiorowy 1773–1775 46 tys. czerwonych złotych na utrzymanieDorota Dukwicz, Sekretne wydatki rosyjskiej ambasady w Warszawie w latach 1772–1790, w: Gospodarka, społeczeństwo, kultura w dziejach nowożytnych, red. A. Karpiński, E. Opaliński, T. Wiślicz, Warszawa 2010, s. 453–454, 461–462, Gazeta Rządowa nr 53, 23 sierpnia 1794, s. 212..
Zajmował się też grabieżą majątku rozwiązanego zakonu jezuitów przeznaczonego na działanie Komisji Edukacji Narodowej. Na Sejmie Rozbiorowym 1773–1775 został członkiem Komisji Rozdawniczej Koronnej, ustanowionej dla likwidacji majątku skasowanego w Rzeczypospolitej zakonu jezuitówStanisław Załęski, Historya zniesienia jezuitów w Polsce i ich zachowanie na Białej Rusi, t. II, Lwów, 1875, s. 1–68.. Podskarbiostwo wielkie koronne kupił od Teodora Wessla. W 1778 roku był członkiem Departamentu Skarbowego Rady NieustającejKolęda warszawska na rok 1778, Warszawa 1778, [b.n.s]. Pomimo sprawowania przez Ponińskiego popłatnego urzędu, namiętność do gry w karty w błyskawicznym tempie przyczyniła się do wzrostu jego długów (w 1785 roku ogłoszono jego bankructwo) i spowodowała gotowość sprzedania swoich usług jako polityka każdemu, kto tylko był gotów zapłacić. Był członkiem konfederacji Sejmu Czteroletniego w 1788 rokuDyaryusz Seymu Ordynaryinego Pod Związkiem Konfederacyi Generalney Oboyga Narodów W Warszawie Rozpoczętego Roku Pańskiego 1788. T. 1 cz. 1, [b.n.s]. Ostatecznie został płatnym agentem ambasady rosyjskiej, ściśle współpracując z przedstawicielami dyplomatycznymi Rosji – Nikołajem Repninem i Otto Magnusem von Stackelbergiem, za co 1 września 1790 roku został skazany przez Sejm Czteroletni na wygnanie i pozbawienie wszystkich tytułów. Wyrok został uchylony 13 maja 1793 roku przez konfederację targowicką. W 1777 roku został wolnomularzem stopnia Chevalier de l'Orient et du Bouclier d'Or w loży Parfait Silence.
Ordery i odznaczenia Order Orła Białego (1763). W 1790 został mu odebrany. Order Świętego Stanisława (1773). W 1790 został mu odebrany.
Zobacz też Most Ponińskiego
Przypisy
Kategoria:Członkowie delegacji sejmu nadzwyczajnego (1767–1768) do pertraktowania z posłem rosyjskim Kategoria:Członkowie dworu Augusta III Sasa Kategoria:Członkowie dworu Stanisława Augusta Poniatowskiego Kategoria:Członkowie Komisji Rozdawniczych Koronnej i Litewskiej Kategoria:Członkowie konfederacji Andrzeja Mokronowskiego 1776 Kategoria:Członkowie konfederacji Sejmu Czteroletniego Kategoria:Członkowie stanu rycerskiego I Rzeczypospolitej Kategoria:Elektorzy Stanisława Augusta Poniatowskiego Kategoria:Elektorzy władców Polski (województwo poznańskie) Kategoria:Kawalerowie maltańscy (I Rzeczpospolita) Kategoria:Komisarze Komisji Wojskowej Koronnej (stan rycerski) Kategoria:Konsyliarze Departamentu Skarbowego Rady Nieustającej Kategoria:Konsyliarze konfederacji Czartoryskich (1764) Kategoria:Konfederaci radomscy Kategoria:Kuchmistrze wielcy koronni Kategoria:Marszałkowie konfederacji generalnych I Rzeczypospolitej Kategoria:Marszałkowie sejmikowi (Korona) Kategoria:Marszałkowie Sejmu I Rzeczypospolitej Kategoria:Odznaczeni Orderem Orła Białego (I Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Orderem Świętego Stanisława (I Rzeczpospolita) Kategoria:Pobierający pensję z kasy ambasady rosyjskiej w I Rzeczypospolitej Kategoria:Pochowani na cmentarzu Świętokrzyskim w Warszawie Kategoria:Podskarbiowie wielcy koronni Kategoria:Polscy wolnomularze (I Rzeczpospolita) Adam Poniński (zm. 1798) Kategoria:Posłowie na sejm elekcyjny 1764 Kategoria:Posłowie na sejm konwokacyjny 1764 Kategoria:Posłowie na sejm koronacyjny 1764 Kategoria:Posłowie na sejm zwyczajny 1766 Kategoria:Posłowie na sejm nadzwyczajny delegacyjny (1767–1768) Kategoria:Posłowie na Sejm Rozbiorowy (1773–1775) Kategoria:Posłowie na Sejm I Rzeczypospolitej (województwo kaliskie) Kategoria:Posłowie na Sejm I Rzeczypospolitej (województwo poznańskie) Kategoria:Posłowie na Sejm I Rzeczypospolitej (ziemia liwska) Kategoria:Senatorowie na Sejmie Czteroletnim Kategoria:Senatorowie świeccy I Rzeczypospolitej Kategoria:Senatorowie za panowania Stanisława Augusta Poniatowskiego Kategoria:Starostowie babimojscy Kategoria:Starostowie ryczywolscy Kategoria:Sygnatariusze manifestu uznającego sejm konwokacyjny 1764 za nielegalny Kategoria:Sygnatariusze traktatu polsko-austriackiego I rozbioru Polski Kategoria:Sygnatariusze traktatu polsko-pruskiego I rozbioru Polski Kategoria:Sygnatariusze traktatu polsko-rosyjskiego I rozbioru Polski Kategoria:Urodzeni w 1732 Kategoria:Zmarli w 1798