alt=|mały|Państwa świata, które miały lub mają własną wersję programu (stan na luty 2020 roku) Who Wants to Be a Millionaire? – międzynarodowy teleturniejowy format telewizyjny, powstały w 1998 roku, autorstwa Davida Briggsa oraz Stevena Knighta i Mike'a Whitehilla. Program w oryginale nadawany jest w Wielkiej Brytanii przez ITV. Teleturniej odniósł znaczną popularność, a lokalne wersje były emitowane w ponad 100 krajach. Polska wersja programu Milionerzy emitowana jest od 1999 rokuZ przerwą w latach 2003–2008 i 2010–2017..

We wszystkich wersjach lokalnych zadaniem uczestnika jest udzielenie poprawnych odpowiedzi na kilkanaście pytań (w większości na 15, w niektórych na 12 lub 16). Gracz wybiera odpowiedź spośród czterech zaproponowanych wariantów. Czas na podjęcie decyzji w większości edycji jest nieograniczony. W oryginalnej brytyjskiej edycji główna nagroda wynosi 1 000 000 funtów, natomiast w większości pozostałych wersji najwyższa możliwa wygrana to milion jednostek lokalnej waluty.

Historia powstania programu thumb|Chris Tarrant – były prowadzący brytyjskiej wersji teleturnieju Program Who Wants to Be a Millionaire? powstał w Wielkiej Brytanii, gdzie zadebiutował 4 września 1998 roku. Prowadzącym teleturnieju w latach 1998–2014 był Chris Tarrant, którego w 2018 roku zastąpił Jeremy Clarkson. Pomysłodawcą formatu był David Briggs oraz Steven Knight i Mike Whitehill, którzy początkowo przygotowywali szereg działań promocyjnych radia Capital FM. Nazwa robocza teleturnieju brzmiała Cash Mountain. Inspiracją do ostatecznej nazwy była piosenka o tym samym tytule do filmu High Society napisana przez Cole’a Portera.

Pierwszym właścicielem licencji i jednocześnie producentem wykonawczym była firma Celador. W 2006 roku format przejęła holenderska firma 2waytraffic.

Zasady gry Pierwotny schemat gry Celem gry w teleturnieju jest udzielenie poprawnych odpowiedzi na 15 pytań z rzęduOd 2007 roku w edycji brytyjskiej oraz 5 innych edycjach należy odpowiedzieć na 12 pytań (więcej: Gra z 12 pytaniami). i zdobycie głównej nagrody (w oryginalnej brytyjskiej wersji wynosi 1 000 000 funtów). Teleturniej dzieli się na dwa etapy: eliminacje i właściwą grę.

Eliminacje

Przed rozpoczęciem zasadniczej rozgrywki, odbywa się runda eliminacyjnaW 5 krajach eliminacje w studiu nie są rozgrywane (więcej: Gra bez eliminacji w studiu). zwana Fastest Finger First (w polskiej wersji – kto pierwszy, ten lepszy). Wygląda ona następująco: Prowadzący zadaje zawodnikom biorącym udział w programie pytanie oraz 4 odpowiedzi, które należy ułożyć w odpowiedniej kolejności (np. uszeregować chronologicznie, alfabetycznie, od najmniejszego do największego itp.). Ta osoba, która jako pierwsza zrobi to poprawnie, kwalifikuje się do dalszej gry. W każdym odcinku do tej konkurencji przystępuje 10 nowych uczestnikówW niektórych edycjach do eliminacji może przystępować mniej niż 10 osób.. Gdy jeden z zakwalifikowanych spośród wszystkich przystępujących do gry w jednym odcinku zakończy już swój udział w programie, to w eliminacjach uczestniczą pozostali zawodnicy, którym wcześniej nie udało się zakwalifikować do finałowego etapu. W pilotażowych odcinkach brytyjskiej wersji, a także w wersji australijskiej do 2003 roku, eliminacje polegały na udzieleniu jednej poprawnej odpowiedzi na zadane pytanie w jak najszybszym tempie – pozostałe reguły rundy Fastest Finger First były takie same.

Właściwa gra Prowadzący zadaje graczowiW niektórych specjalnych wydaniach teleturnieju może to być kilku graczy. pytania oraz do każdego z nich przedstawia 4 warianty odpowiedzi (oznaczone literami A, B, C i D), z których tylko jeden jest prawidłowy. Teoretycznie poziom trudności pytań powinien wzrastać z każdym kolejnym pytaniem tak, aby wyższe sumy pieniężne było trudniej zdobyć. Czas na odpowiedź na każde pytanie jest nieograniczonyZ wyjątkiem edycji, w których stosowana jest gra na czas (więcej: Gra na czas)., dlatego zawodnik może zastanawiać się nad prawidłową odpowiedzią tak długo, jak tylko zechce. W momencie gdy zawodnik zdecyduje się na udzielenie odpowiedzi, komputer zaznacza wybór gracza (więcej informacji o zaznaczaniu odpowiedzi na pytania w sekcji Specyfika formatu), po czym prowadzący oznajmia mu, czy jest ona prawidłowa. Po zaznaczeniu któregoś z wariantów, nie ma już możliwości zmiany decyzji. Gracz nie musi wiedzieć, która odpowiedź na pytanie jest prawidłowa, by zdecydować się na zaznaczenie którejś z nich (wybór losowej odpowiedzi bez żadnego uzasadnienia to potocznie „strzał”). Jeśli odpowiedź jest poprawna, to wygrywa sumę pieniędzy wyznaczoną za pytanie, na które z kolei odpowiedział poprawnie. Sekwencja nagród przyznawanych za poszczególne pytania (w wersji brytyjskiej) – tzw. „drzewo pieniędzy” (ang. money tree) – jest następująca: {| class="wikitable" |- !Lp. !KwotaLata 1998–2007, 2018-W 2007 roku kwoty za poszczególne pytania zostały zmienione (więcej: Gra z 12 pytaniami). |- |1 |100 £ |- |2 |200 £ |- |3 |300 £ |- |4 |500 £ |- |5 |1000 £ |- |6 |2000 £ |- |7 |4000 £ |- |8 |8000 £ |- |9 |16 000 £ |- |10 |32 000 £ |- |11 |64 000 £ |- |12 |125 000 £ |- |13 |250 000 £ |- |14 |500 000 £ |- |15 |1 000 000 £ |} Wygrane nie kumulują się, co oznacza, że na konto gracza wpływa suma pieniędzy ustalona za liczbę pytań, na które dotychczas udzielił poprawnych odpowiedzi. Na przykład jeżeli odpowie poprawnie na 3 pytania z rzędu, to wygrywa 300 £, a nie 100£+200£+300£=600£. Jeśli zawodnik udzieli błędnej odpowiedzi na któreś z pytań, to następuje koniec gry i traci wszystkie zdobyte dotychczas pieniądze, oprócz sumy gwarantowanej (wyróżnione w tabeli tłustą czcionką), którą zachowuje nawet po udzieleniu złej odpowiedzi – jeżeli jednak nie zdobył w czasie swojej gry żadnej sumy gwarantowanej, to wówczas kończy rozgrywkę bez żadnej wygranej. W każdym momencie gry zawodnik może wycofać się z dalszej gry, nawet gdy prowadzący zadał już uczestnikowi pytanie. Wtedy zabiera ze studia dotychczasowo wygraną kwotę i kończy swoją grę. Gracz ma do dyspozycji od początku gry tzw. koła ratunkowe (ang. lifelines) – formy podpowiedzi do pytań przydatne w przypadku, gdy zawodnik nie zna odpowiedzi lub nie jest na tyle pewien, by się na nią zdecydować. Opis znajduje się w sekcji Koła ratunkowe. Jeżeli gracz nie zdąży ukończyć swojej gry w ciągu jednego odcinka z powodu braku dalszego czasu antenowego, to kontynuuje on swoją grę w kolejnym odcinku od tego samego momentu, w którym gra została przerwana. Odcinek teleturnieju nie może się zakończyć w momencie, gdy gracz jest w trakcie zastawiania się nad udzieleniem odpowiedzi na pytanie oraz w trakcie oczekiwania na oznajmienie prowadzącego, czy odpowiedź, którą zaznaczył jest poprawna.

Nowe formuły teleturnieju Gra bez eliminacji w studiu Pierwszą lokalną wersją, do której wprowadzono grę bez eliminacji, była wersja amerykańska – nastąpiło to w 2002 roku, wraz z przeniesieniem teleturnieju z prime time’u do pasma tygodniowego (broadcast syndication) i pojawieniem się nowej prowadzącej programu. Zawodnicy, którzy mają brać udział w finałowej rozgrywce, są wyłaniani poza anteną. Oprócz edycji amerykańskiej, nie obowiązuje lub nie obowiązywała też m.in. w Australii (w wersji nadawanej w latach 2007–2009), od sierpnia 2010 roku do lutego 2014 w Wielkiej Brytanii oraz od września 2025 roku w Polsce.

Gra z 12 pytaniami Ten rodzaj formuły został zapoczątkowany w edycji brytyjskiej w 2007 roku. Różnicą w stosunku do standardowej gry jest zmniejszenie liczby pytań z 15 do 12. Sumy gwarantowane następują po 2. i 7. pytaniu. Gracz ma teraz do wygrania w brytyjskiej edycji następujące kwoty: Lp.Kwotalata 2007-20141500 £21000 £32000 £45000 £510 000 £620 000 £750 000 £875 000 £9150 000 £10250 000 £11500 000 £121 000 000 £ Gra z 12 pytaniami obowiązuje też m.in. w wersjach: bułgarskiej, francuskiej i polskiej.

Gra z ryzykiem Od jesieni 2007 roku w edycji niemieckiej gracz może wybrać drugą ścieżkę gry. Wtedy uzyskuje dodatkowe koło ratunkowe kosztem drugiego progu gwarantowanego. Gra z ryzykiem obowiązuje także m.in. w wersji austriackiej natomiast w 2010 roku gra z ryzykiem obowiązywała w wersji polskiej.

Gra na czas W 2008 roku w wersji amerykańskiej wprowadzono ograniczenie czasowe w trakcie odpowiedzi na pytania (clock – pol. zegar). Gracz ma teraz w tygodniowych wydaniach na odpowiedź: od 1. do 5. pytania – 15 sekund, od 6. do 10. pytania – 30 sekund, od 11. do 14. pytania – 45 sekund, przy ostatnim pytaniu – 45 sekund + suma niewykorzystanego czasu przy poprzednich pytaniach. Przy wykorzystywaniu koła ratunkowego zegar jest zatrzymywany. Gdy czas na odpowiedź dobiegnie końca, zawodnik kończy grę i zabiera ze sobą kwotę dotychczas wygraną – tak jak w przypadku dobrowolnej rezygnacji z gry. Jeżeli jednak użył do pytania koła podwójna odpowiedź i czas na odpowiedź się skończy, to tak jak w przypadku udzielenia błędnej odpowiedzi kończy grę i traci to, co dotychczas wygrał, prócz ewentualnie zdobytej sumy gwarantowanej.

Od 3 sierpnia 2010 roku format używany był również w wersji brytyjskiej. Do momentu zdobycia 1. sumy gwarantowanej gracz miał 15 sekund na odpowiedź, a do 2. progu gwarantowanego na każde pytanie zawodnik miał do dyspozycji 30 sekund. Po zdobyciu 2. kwoty gwarantowanej czas na odpowiedź był już nieograniczony. W 2018 roku po reaktywacji tego programu w Wielkiej Brytanii ograniczenie czasowe zostało zlikwidowane i wrócono do standardowej wersji gry.

Hot Seat Ten format został użyty po raz pierwszy w edycji norweskiej (choć prototypu użyto w wersji włoskiej). W grze bierze udział 6 graczy. Tak jak w oryginalnej formule, aby wygrać główną nagrodę należy udzielić poprawnych odpowiedzi na 15 pytań. Dostępna jest tylko jedna suma gwarantowana – po 5. pytaniu. Zawodnicy odpowiadają na pytania z limitem czasowym. Czas na odpowiedź wynosi przy pytaniach 1-5 – 15 sekund, przy pytaniach 5-10 – 30 sekund, a przy pytaniach 11-15 – 45 sekund. W czasie gry dostępne jest tylko jedno koło ratunkowe – pas (opis w sekcji Koła ratunkowe). W momencie gdy gracz odpowie błędnie na któreś z pytań lub wyczerpie się czas na odpowiedź, uczestnik kończy grę z kwotą gwarantowaną lub z niczym, jeśli dotychczas żaden gracz nie udzielił odpowiedzi na co najmniej 5 pytań. Wtedy do gry wchodzi następny w kolejności gracz i wówczas zmniejsza się maksymalna nagroda o jedną pozycję na „drzewie pieniędzy”. Gracz, który dołącza do gry, nie zaczyna od początku, lecz od momentu, w którym poprzedni uczestnik zakończył rozgrywkę. Uczestnicy nie mogą dobrowolnie zrezygnować z udziału w dalszej grze i wycofać z dotychczas zdobytą kwotą. Cała rozgrywka kończy się w chwili, kiedy ostatni gracz odpada z gry lub gdy któryś z zawodników odpowiada poprawnie na ostatnie pytanie.

Oprócz wersji norweskiej, formuła Hot Seat nadal jest stosowana w wersji australijskiej (jako spin-off pt. Millionaire Hot Seat). Dawniej obowiązywała też w wersji włoskiej (przez 5 miesięcy nadawania programu jako specjalna wersja).

Gra z 14 pytaniami W amerykańskiej wersji zmniejszono liczbę pytań z 15 do 14, po raz pierwszy wprowadzono sumowanie się kwot oraz dodano nowe koła ratunkowe: Przeskocz pytanie (ang. Jump the Question), później +1 (ang. Plus One). Zmiany obowiązywały od 13 września 2010 do czerwca 2015 roku. W następnym sezonie – po letniej przerwie – powrócono do klasycznej formy i przywrócono koło Pół na pół.

Koła ratunkowe Domyślnie w większości lokalnych wersji programu dostępne są trzy koła ratunkowe: 50:50 (pół na pół, ang. Fifty-Fifty) – komputer odrzuca dwie błędne odpowiedzi, pozostawiając jedną złą i jedną dobrą. Po zastosowaniu tego koła gracz ma matematyczną szansę 50% udzielenia prawidłowej odpowiedzi (przed użyciem koła szansa wynosi 25%). Od 2008 do 2015 roku 50:50 nie było używane w tygodniowej wersji amerykańskiej.