Książę Andriej Kiriłłowicz Razumowski (ros. Андрей Кириллович Разумовский; ur. 2 listopada 1752 w Głuchowie, zm. 23 września 1836 w Wiedniu) – dyplomata rosyjski, ambasador rosyjski w Austrii, uczestnik kongresu wiedeńskiego, syn Cyryla Razumowskiego.
Początki kariery Andriej Razumowski urodził się w 1752 roku, w ukraińskim Głuchowie, gdzie rezydował wówczas jego ojciec, Cyryl Razumowski, hetman lewobrzeżnej Ukrainy. Jego matką była Jekatierina Naryszkina. W młodości otrzymał wszechstronne wykształcenie, był uczniem m.in. Augusta Ludwiga von Schlözera. Młodość spędził w Petersburgu, a po 1764 roku kontynuował swą edukację poza granicami Imperium Rosyjskiego, studiując na Uniwersytecie w Strasburgu.
W 1769 roku rozpoczął służbę we Marynarce Wojennej Imperium Rosyjskiego, gdzie otrzymał stopień lejtienanta. W czasie wojny rosyjsko-tureckiej (1768–1774) odznaczył się w bitwie morskiej pod Czesmą. W czynnej służbie, podczas której dosłużył się szlifów generalskich, pozostał do 1775 roku, kiedy to wstąpił do służb rosyjskiego korpusu dyplomatycznego. Już kilka lat wcześniej, bo około 1773 roku, zaprzyjaźnił się z Wielkim księciem Pawłem Piotrowiczem, późniejszym cesarzem. Razumowski dowodził okrętem, który przywiózł do Rosji narzeczoną następcy tronu, Wilhelminę Luizę z Hesji-Darmstadt, która po konwersji na prawosławie znana była jako Natalia Aleksiejewna. Wkrótce Razumowski miał wdać się w romans z małżonką przyjaciela. Natalia Aleksiejewna zmarła w 1776 roku przy porodzie, ku rozpaczy zarówno następcy tronu Pawła Piotrowicza, jak i Andrieja Razumowskuego. Ten ostatni, według raportów francuskiego ambasadora, miał być wyraźnie przygnębiony jej śmiercią. Wziął udział w jej pogrzebie oraz płakał nad jej grobem w petersburskiej ławrze Aleksandra Newskiego. Wkrótce Katarzyna II ujawniła kompromitujące listy miłosne, które Razumowski i wielka księżna pisywali do siebie. Wywołało to skandal na dworze petersburskim. Paweł znienawidził młodego Razumowskiego. Nawet w kilka lat później, gdy spotkali się w Neapolu, przyszły cesarz nieomal doprowadził do rozlewu krwi, atakując byłego przyjaciela. Andriej Razumowski popadł w niełaskę i musiał opuścić dwór. Udał się najpierw do Rewla, a następnie do ukraińskich dóbr ojca. W styczniu 1777 roku został mianowany posłem w Królestwie Neapolu. Dzięki jego staraniom flota rosyjska mogła stacjonować na Sycylii. Przyczynił się też do zawartego w 1787 roku, rosyjsko-neapolitańskiego porozumienia handlowego. Wdał się też w romans z królową Marią Karoliną Habsburżanką. W 1784 roku, mimo protestów królowej i ku jej wielkiemu niezadowoleniu, został odwołany ze swego stanowiska i wezwany do Rosji.
Poseł w Kopenhadze i w Sztokholmie W 1784 roku Andriej Razumowski został mianowany rosyjskim posłem w Kopenhadze, przy duńskim dworze królewskim. Niewiele wiadomo na temat jego życia w stolicy Danii. W 1786 roku mianowany został posłem w Sztokholmie. Wedle instrukcji otrzymanych z Petersburga, miał on za zadanie wywołać stan napięcia w Szwecji, a wobec innych mocarstw europejskich ukazywać kraj ten jako barbarzyński i gotowy do wojny. Jego dom w stolicy Szwecji stał się więc szybko siedzibą konspiracji przeciw umocnieniu władzy królewskiej, czego dokonać próbował król szwedzki Gustaw III. Dnia 4 stycznia 1788 roku ambasador francuski Jean-Pierre-François de Gaussen meldował do Wersalu i ministra Montmorina:
13 czerwca 1788 roku Razumowski przekazał Gustawowi III notę swojego rządu, w której zawarte było niezręczne sformułowanie o sprzeczności interesów obu państw. Dało to władcy szwedzkiemu pretekst do wystosowaniu 23 czerwca ultimatum, w celu rozpętania wojny rosyjsko-szwedzkiej.
Poseł w Wiedniu thumb|Andriej Rasumowski około 1810 roku Ambasadorem w Wiedniu był od 6 grudnia 1790 do 4 grudnia 1799 roku. Sprawował swoje obowiązki do 1806 z przerwą w latach 1799–1801. Odegrał znaczącą rolę w uzgodnieniach dotyczących II i III rozbioru Polski i w okresie wojen napoleońskich. W 1793 został odznaczony Orderem św. Aleksandra Newskiego. Był konserwatystą i wrogiem rewolucji francuskiej, a także zwolennikiem interwencji we Francji w obronie interesów Ludwika XVI.
Podczas pobytu w austriackiej stolicy stał się jednym z najgorętszych miłośników muzyki Ludwiga van Beethovena, który poświęcił mu V i VI symfonię oraz trzy kwartety smyczkowe (Opus 59 nr 1-3). Razumowski był także zaprzyjaźniony z Josephem Haydnem i Wolfgangiem Amadeusem Mozartem.
Aktywnie uczestniczył w obradach Kongresu wiedeńskiego. Cesarz Aleksander I, doceniając jego wkład w prace tego zjazdu monarchów i książąt europejskich, w 1815 roku uroczyście mianował go księciem. Razumowski, w podzięce za otrzymany tytuł, zorganizował w swoim pałacu uroczysty bal. Jego rezydencja pękała w szwach. Część stołów trzeba było ustawić w stajni – i to właśnie tam po raz pierwszy zauważono dym. Wybuchł pożar, który doszczętnie strawił cały pałac. Z pożogi nie uratowało się nic, ani jeden mebel i ani jeden obraz ze słynnej na cały Wiedeń kolekcji. Książę nigdy nie otrząsnął się z tej tragedii – w 1816 roku rozwiązał swój kwartet smyczkowy, a do śmierci pozostawał w stanie obłąkania.
Życie prywatne thumb|Palais Rasumofsky w Wiedniu Znany z burzliwego życia miłosnego. Uwodził najpiękniejsze kobiety w Europie, w tym Wilhelminę Luizę z Hesji-Darmstadt i królową Neapolu Marię Karolinę Habsburżankę. Dwukrotnie żonaty. W 1788 roku, w Wiedniu, ożenił się z hrabianką Elżbietą von Thun und Hohenstein (1764-1806). Jego drugą żoną była hrabianka Konstancja Thürheim (1785-1867), pochodząca ze starej szwabskiej szlachty. Pod jej wpływem przeszedł na katolicyzm. W Wiedniu znajduje się ulica jego imienia.
Ordery i odznaczenia Order św. Włodzimierza 2 klasy (1776) Order św. Aleksandra Newskiego (1793) Order św. Włodzimierza 1 klasy (1795) Order św. Anny (1799) Order św. Andrzeja Apostoła Pierwszego Powołania (1799) Brylantowana odznaka Orderu św. Andrzeja Apostoła Pierwszego Powołania (1799) Krzyż Wielki Orderu św. Stefana (1815)
Przypisy
Bibliografia Zbigniew Anusik, Dyplomacja szwedzka wobec kryzysu monarchii we Francji w latach 1787–1792, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Łódź 2000, s. 181–182, 188–189, 539. Ludwig Heinrich Buchholtz, Powstanie kościuszkowskie w świetle korespondencji posła pruskiego w Warszawie, z rękopisu przełożył, wstępem i przypisami opatrzył Henryk Kocój, Warszawa 1983, s. 251. https://web.archive.org/web/20050114162932/http://rosja.osman.livenet.pl/postacie.html Elwira Watała, Miłosne igraszki rosyjskich caryc, Oficyna wydawnicza RYTM Warszawa 2006, s. 483.
Kategoria:Absolwenci i studenci Uniwersytetu w Strasburgu Kategoria:Dyplomaci Imperium Rosyjskiego Kategoria:Ambasadorowie Rosji w Austrii Kategoria:Ambasadorowie Rosji w Danii Kategoria:Ambasadorowie Rosji w Szwecji Kategoria:Odznaczeni Orderem Świętego Włodzimierza Kategoria:Odznaczeni Orderem Świętego Aleksandra Newskiego (Imperium Rosyjskie) Kategoria:Odznaczeni Orderem Świętej Anny Kategoria:Odznaczeni Orderem Świętego Andrzeja (Imperium Rosyjskie) Kategoria:Odznaczeni Orderem Świętego Stefana Kategoria:Odznaczeni Orderem Orła Czerwonego Kategoria:Konserwatyści Kategoria:Konwertyci na katolicyzm Kategoria:Ludzie urodzeni w Głuchowie Kategoria:Urodzeni w 1752 Kategoria:Zmarli w 1836