Maurycy Bornsztajn, Maurycy Bornstein (ur. 11 lutego 1874 w Warszawie, zm. 5 marca 1952 w Łodzi) – polski lekarz neurolog i psychiatra, jeden z pierwszych polskich psychoanalityków, ordynator oddziału psychiatrycznego Szpitala Starozakonnych na Czystem, profesor psychopatologii Uniwersytetu Łódzkiego.
Życiorys Syn Markusa i HelenyKatarzyna Prot-Klinger: Maurycy Bornstein (Bornsztajn) – psychoanalityczne rozumienie psychoz. W: Paweł Dybel (red.): Przywracanie pamięci. Polscy psychiatrzy XX wieku orientacji psychoanalitycznej. Kraków: Universitas, 2017 s. 255–296. Uczęszczał do III Gimnazjum w Warszawie, ukończył je w 1893 rokuW gimnazyach warszawskich. Słowo R.12, nr 142 (24.6.1893) s. 2. Podjął wtedy studia medyczne na Cesarskim Uniwersytecie Warszawskim. Na studiach należał do żydowskiego kółka narodowców polskich Józefa KwiatkaStanisław Koszutski: Walka młodzieży polskiej o wielkie ideały: wspomnienia z czasów gimnazjalnych i uniwersyteckich – Siedlce, Kielce, Warszawa, Kijów, Berlin, Paryż (1881–1900). Warszawa, 1928 s. 74. Podczas studiów za udział w manifestacji 17 kwietnia 1894 roku został aresztowany i przez trzy tygodnie więziony na Pawiaku. Po roku przerwy podjął studia, w listopadzie 1899 roku uzyskał dyplom doktora medycyny. Nadal zajmował się działalnością polityczną i w styczniu 1907 roku gazety donosiły o rewizji w mieszkaniu i aresztowaniu lekarzaAresztowania w Warszawie. Dziennik Poznański (25 stycznia 1907) s. 4.
W 1899 roku wyjechał do Niemiec gdzie uzupełniał studia w dziedzinie neurologii i psychiatrii u Emanuela Mendla i Hermanna Oppenheima w Berlinie i u Emila Kraepelina w Monachium. Po powrocie do Warszawy w 1901 roku został współpracownikiem Edwarda Flataua w jego pracowni neurologicznej, a po mianowaniu Flataua ordynatorem oddziału neurologii Szpitala na Czystem, został jego pierwszym asystentem.
W 1908 został ordynatorem etatowym oddziału psychiatrycznego w Szpitalu Starozakonnych w WarszawieOsobiste. Izraelita nr 23 (2.6.1908) s. 227; na tym stanowisku pozostał przez 31 lat. Prowadził praktykę prywatną; przyjmował pod adresem Czackiego 8Kurjer Warszawski R.87, nr 32 (1.2.1907).
W marcu 1925 roku wygłosił cykl sześciu wykładów poświęconych psychoanalizie, zorganizowanych przez Wolną Wszechnicę Polską. Wykłady te zostały później wydane drukiem. Uczestniczył w 8. Międzynarodowym Kongresie Psychoanalitycznym w Salzburgu w 1924 rokuKarikaturen vom achten Internationalen Psychoanalytischen Kongress Salzburg Ostern 1924. Wien-Leipzig-Zürich: Internationaler Psychoanalytischer Verlag, 1924.
W grudniu 1939 roku formalnie przeszedł na emeryturę, nadal prowadził praktykę prywatną. W listopadzie 1940 został przesiedlony do getta warszawskiego, zarekwirowano mu narzędzia lekarskie. Ukrywał się przez jakiś czas w mieszkaniu Popowej na ul. OboźnejZofia Lewinówna: Ten jest z ojczyzny mojej: Polacy z pomocą Żydom, 1939–1945. Znak, 1969 s. 163, potem w Milanówku razem z bratem Benedyktem, u rodziny Dryńskich. Posługiwał się nazwiskiem Podobalski.
W 1946 roku został pierwszym profesorem zwyczajnym katedry psychopatologii na Uniwersytecie Łódzkim. W 1949 roku obchodził pięćdziesięciolecie pracy naukowejJubileusz Prof. dra med. Maurycego Bornsztajna. Rocznik Psychiatryczny 37 (2/3), ss. 333-335, 1949. Pod koniec życia działalność dydaktyczną utrudniała mu silna głuchota.
Współpracował z tygodnikami „Głos” i „Prawda”Edmund Jankowski (oprac.). Słownik pseudonimów pisarzy polskich XV w. - 1970 r. T. 2, J-Q. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich , 1995 s. 614Ludwika Zawadowska (red.). Głos: bibliografia zawartości. Cz. 2, 1900-1905. Wrocław: Zakład im. Ossolińskich, Wydawnictwo PAN, 1954. Należał do powstałego przy redakcji czasopisma „Ogniwo” Towarzystwa Abolicjonistów, mającego na celu walkę z chorobami przenoszonymi drogą płciową i prostytucją. Wszedł do komitetu organizacyjnego Walnego Zjazdu Zjednoczenia Polaków Wyznania Mojżeszowego Wszystkich Ziem Polskich, który odbył się w maju 1919 roku w WarszawiePamiętnik Pierwszego Walnego Zjazdu Zjednoczenia Polaków Wyznania Mojżeszowego Wszystkich Ziem Polskich. Warszawa: Nakładem Zjednoczenia, 1919 s. 10. Był członkiem założycielem Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego, założycielem Polskiego Towarzystwa Medycyny Społecznej, członkiem zarządu Towarzystwa Opieki nad Ubogimi, Nerwowo i Umysłowo Chorymi ŻydamiSprawozdanie z Działalności T-wa Opieki nad Chorymi Nerwowo i Umysłowo Ubogimi Żydami za Rok 1917. Warszawa, 1917, członkiem czynnym Łódzkiego Towarzystwa Naukowego, członkiem Société Médico-Psychologique. Należał do komitetu redakcyjnego „Rocznika Psychiatrycznego”, „Warszawskiego Czasopisma Lekarskiego” i „Kwartalnika Klinicznego Szpitala Starozakonnych”.
Brat Benedykta Bornsteina (1880–1948). Ożenił się 1 stycznia 1900 roku w Krakowie z Melanią z Bergsonów (1874–1962)Gazeta Lwowska nr 297 (31.12.1899) s. 3. Mieli syna Tadeusza (1900–1967)Polski Słownik Biograficzny tom 18 ss. 592–593. Rozwiedli się, jego drugą żoną była Felicja z domu Waffel (zm. 1962). Wiadomo, że w 1921 roku ochrzcił się i był wyznania rzymskokatolickiego. Syn z drugiego małżeństwa, Stanisław (1920–1944), student medycyny Uniwersytetu Warszawskiego, zginął w Powstaniu Warszawskim. Maurycy Bornsztajn był blisko spokrewniony ze Stanisławem Posnerem. thumb|Grób Maurycego Bornsztajna na cmentarzu Powązkowskim Maurycy Bornsztajn zmarł 5 marca 1952 roku w Łodzi w wieku 78 lat. Pochowany został na cmentarzu Powązkowskim (kwatera 257c, rząd 3, miejsce 26).
Dorobek naukowy Bornsztajn opublikował ponad 60 prac. Opisał zaburzenie psychiczne które nazwał schizotymią reaktywną (schizothymia reactiva). Wyodrębnił też schizofrenię somatopsychiczną, podobną do schizofrenii cenestopatycznej (cenestetycznej) opisywanej przez innych autorów.
W drugim wydaniu swojego podręcznika psychiatrii Bornsztajn sformułował dwa prawa, które nazwał psychiatrozoficznymiBornsztajn M. Wstęp do psychiatrii klinicznej dla lekarzy, psychologów i studentów. Wydanie drugie, uzupełnione. Łódź: Księgarnia Ludowa, 1948 s. 254: I prawo: „obrazy kliniczne w psychiatrii z wyłączeniem psychoz par excellence organicznych) wbrew temu, co się dzieje w klinice somatycznej, podlegają ciągłym zmianom: znikają jedne, powstają inne lub dawne przekształcają się przez wchłanianie pierwiastków obcych, własnej istocie przeciwnych” II prawo: „zmiany te zależne są od zmian psychicznych, zachodzących w intelektualnej i emocjonalnej sferze psychiki ludzkiej w ogóle, od ducha danej epoki”.
Lista prac O wpływie układu nerwowego na ostre procesy zapalne, 1898 (w języku rosyjskim) O porażeniach i zanikach mięśniowych przy wiądzie rdzenia. „Pamiętnik Towarzystwa Lekarskiego Warszawskiego” 97 (2), s. 349–350, 1901 O porażeniach i zanikach mięśniowych przy wiądzie rdzenia. „Kronika Lekarska” 22 (10, 11, 12), s. 415–420, 562–567, 614–624, 1901 Bezdomni. „Głos” nr 40 s. 622, 1901 Rudolf Virchow. „Głos” nr 43 s. 672, 1901 W obronie etyki lekarskiej. „Głos” nr 28 s. 422, 1901 Prace sekcji gruźliczej IX-go Zjazdu Przyrodników i Lekarzy Polskich w Krakowie w roku 1900. „Głos” nr 43, s. 673, 1901 Rozpoznanie różniczkowe neurastenii i pierwszych okresów bezwładu postępującego. „Kronika Lekarska”, 1902 Samobójstwa nieletnich. „Głos” nr 43, ss. 44–45, 1902 Rudolf Virchow (Wspomnienie). „Głos” nr 37 s. 575, 1902 Anatomia patologiczna stwardnienia wieloogniskowego (sclerose en plaques). „Gazeta Lekarska” 39 (13, 14), s. 291–294, 328–330, 1904 W sprawie organizacji prasy lekarskiej polskiej. Krytyka Lekarska 8 (10), ss. 256–257, 1904 Asthenia paroxysmalis. „Medycyna” 32 (31, 32, 33, 34), s. 646–649, 667–673, 692–698, 716–720, 1904 Zwyrodnienie w świetle nauki współczesnej. Warszawa: M. Arct, 1904 Istota gienjuszu. „Ogniwo” 2 (19) s. 435-437, 1904 Medycyna i społeczeństwo. „Krytyka Lekarska” 9 (2), s. 29–30, 1905 (tłum.) Wilhelm Bölsche: Miłość w przyrodzie. Warszawa: G. Centnerszwer, 1906 O tak zwanej psychozie Korsakowa. „Gazeta Lekarska” 42 (33, 34), s. 781–794, 818–821, 1907 Jeszcze przyczynek do migraine ophthalmoplégique. „Gazeta Lekarska” 43 (39), s. 871–874, 1908 Monachijska klinika psychiatryczna. „Medycyna i Kronika Lekarska” 43 (1, 2, 4), s. 19-22, 42-46, 98–100, 1908 „Über die periodische Lähmung” W: Gerard Anton Marie van Wayenburg (ed.): Compte rendu des travaux du 1er Congrès International de Psychiatrie, de Neurologie, de Psychologie et de l'Assistance des aliénés tenu à Amsterdam du 2 à 7 septembre 1907. Amsterdam: J. H. De Bussy, 1908 s. 485–489 O t. zw.porażeniu okresowem (próba teoryi). „Gazeta Lekarska” 29 (4, 5, 6), s. 73–85, 109–113, 130–135, 1909 „O apraksyi”. W: Prace I-go Zjazdu neurologów, psychiatrów i psychologów polskich. Warszawa, 1910 ss. 468-489 „O rozpoznaniu różnicowem pomiędzy otępieniem wczesnem a psychozą maniakalno-depresyjną”. W: Prace I-go Zjazdu neurologów, psychiatrów i psychologów polskich. Warszawa, 1910 ss. 577-604 Bornstein M, Sterling W. O kostniakach kręgosłupa, powodujących ucisk rdzenia. „Neurologja Polska” 1 (1), 29–47, 1910 O zaburzeniach psychicznych u zwyrodniałych. „Neurologja Polska” 2 (1), s. 28–48, 168–185, 1911
Przyczynek do kwestji psychoz skombinowanych i anatomji patologicznej porażenia Landry′ego. „Neurologja Polska” 2 (9), s. 995–1010, 1912
Badania doświadczalne i anatomopatologiczne nad uciskiem rdzenia. „Sprawozdania z Posiedzeń Towarzystwa Naukowego Warszawskiego. Wydział Nauk Matematycznych i Przyrodniczych” 5 (9), 678–697, 1912 W sprawie Asthenia paroxysmalis. „Neurologja Polska” 3 (2), s. 131–144, 1913 Alojzy Alzheimer (Wspomnienie pośmiertne). „Gazeta Lekarska” 50 (5), s. 76, 1916 O odrębnym typie rozszczepienia psychicznego (Schizothymia reactiva circumscripta). Warszawa: Wyd. Kasy Mianowskiego, 1916 Stefan Rosental (Wspomnienie pozgonne). „Gazeta Lekarska” 52 (2), s. 15-16, 1918 O psychologicznej podstawie klasyfikacji psychjatrycznej. „Kwartalnik Kliniczny Szpitala Starozakonnych” 1 (1), s. 40–46, 1922 Nerwica natręctwa a schizofrenia. „Neurologja Polska” 6, s. 115-121, 1922 Zarys psychjatrji klinicznej. Dla lekarzy i uczących się. Kraków, Lwów, Warszawa: Spółka Wydawnicza Lekarska 1922 Zur Frage: „Die Spinne als Traumsymbol”. „Internationale Zeitschrift für Psychoanalyse” 9 (2), s. 215–216, 1923 VIII Międzynarodowy Zjazd Psychoanalityczny. „Warszawskie Czasopismo Lekarskie” 1 (7), s. 294, 1924 Bornsztajn M., Zandowa N. Przypadek hiperkinezy po zapaleniu nagminnem mózgu. „Neurologja Polska” s. 220, 1924 Schizophrene Symptome im Lichte der Psychoanalyse. „Internationale Zeitschrift für Psychoanalyse” 12 (1), s. 95–100, 1926 Przemówienie z powodu jubileuszu Zygmunta Freuda. „Rocznik Psychjatryczny” 4, s. 119–121, 1926 Zygmunt Freud (z powodu 70-letniej rocznicy urodzin). „Warszawskie Czasopismo Lekarskie” 3 (6), s. 288–291, 1926 La valeur clinique de la notion de schizophrénie et une nouvelle théorie de cette affection. XII. Congrès des médecins et naturalistes polonais. „Annales Médico-psychologiques” 84, 173, 1926 „Stanowisko kliniczne schizofrenji.” W: Księga pamiątkowa XII Zjazdu Lekarzy i Przyrodników Polskich w roku 1925. T. 2. Warszawa: Kom. Red. XII Zjazdu Lekarzy i Przyrodników Polskich, 1926. s. 149 Stanowisko kliniczne schizofrenji i nowa teorja jej patogenezy. „Rocznik Psychjatryczny” 5, s. 79–92, 1927 Hipochondryczna (somatopsychiczna) postać schizofrenji. „Rocznik Psychjatryczny” 5, s. 93–94, 1927 Nowy przyczynek do t. zw. schizothymia reactiva. „Rocznik Psychjatryczny” 6, s. 191–196, 1927 Emil Kraepelin. „Warszawskie Czasopismo Lekarskie” 4 (1), s. 43–44, 1927 Adam Wizel (życiorys). „Kwartalnik Kliniczny Szpitala Starozakonnych” 7 (4), s. 313–317, 1928 Znaczenie teorji psychoanalitycznej dla psychjatrji. „Kwartalnik Kliniczny Szpitala Starozakonnych” 7 (4), s. 321–332, 1928 Życie płciowe kobiety w świetle psychoanalizy. „Warszawskie Czasopismo Lekarskie” 6 (17, 18), s. 391–394, 417–421, 1929