Człowiek zwany Ciszą (wł. Il grande silenzio) – włoski rewizjonistyczny western z 1968. Według krytyków, jeden z najlepszych filmów Sergia Corbucciego – uznany za kultowy tytuł spaghetti westernu. Na uwagę zasługuje pojedynek aktorski, jaki stoczyli Jean-Louis Trintignant, grający tytułowego bohatera, oraz znany z filmów Wernera Herzoga Klaus Kinski.
Fabuła Akcja filmu toczy się w mroźnej i śnieżnej scenerii amerykańskiej prowincji stanu Utah w 1898 roku. Tigrero (w innej wersji: Loco) (Klaus Kinski) jest amoralnym łowcą nagród, który dla wygody zabija przestępców, za którymi wystawiono listy gończe, zamiast dostarczać ich żywych. Zabija między innymi męża czarnoskórej Pauline (Vonetta McGee), który dopuścił się kradzieży z głodu, i za głowę którego skorumpowany bankier i sędzia pokoju Pollycut wyznaczył z przyczyn osobistych nagrodę. Pauline szuka zemsty i ściąga do miasta tajemniczego niemego rewolwerowca zwanego Silenzio – Cisza (Jean-Louis Trintignant), który mistrzowsko posługuje się będącym nowością na Dzikim Zachodzie pistoletem Mauser C96 zamiast rewolweru. Cisza mści się na łowcach nagród za okaleczenie go w dzieciństwie i zabicie jego rodziców, prowokując przeciwników do sięgnięcia po broń i zabijając ich w samoobronie. Do miasta przybywa także szeryf Burnett (Frank Wolff), przeciwny łowcom nagród. Wokół miasta zaś grasuje banda wyrzutków, rabujących z głodu. Ciszy udaje się sprowokować do walki i zabić kilku kompanów Tigrera, ale nie jego samego; sam przy tym zostaje ranny. Między Pauline a Ciszą rodzi się uczucie. Dochodzi do finałowej dramatycznej konfrontacji między osamotnionym, nie w pełni sprawnym Ciszą a Tigrero i jego bandą, którzy grożą zamordowaniem pojmanych wyrzutków. Pełne przemocy zakończenie łamie zasady klasycznego westernu.
Film nie jest typową historią o walce dobra ze złem – Człowiek zwany Ciszą ukazuje brutalny, mroczny i bezwzględny świat, w którym bohaterowie nie zawsze odnoszą zwycięstwo, a moralność bywa płynna. Silenzio zmierza ku nieuniknionej konfrontacji, która prowadzi do tragicznych wydarzeń.
Obsada Jean-Louis Trintignant – Człowiek Zwany Ciszą/Silenzio Loris Loddi – Silenzio jako dziecko Klaus Kinski – Tigrero/Loco Giancarlo Maestri – Tigrero/Loco (głos) Frank Wolff – Szeryf Burnett Michele Malaspina – Szeryf Burnett (głos) Luigi Pistilli – Hnery Pollycut Luciano Melani – Henry Pollicut (głos) Vonetta McGee – Pauline Middleton Gabriella Genta – Pauline Middleton (głos) Mario Brega – Martin, asystent Pollycuta Gianni Bertoncin – Martin, aystent Pollycuta (głos) Carlo D’Angelo – gubernator Utah Marisa Merlini – Regina Raf Baldassarre – Sanchez Diego Michelotti – Sanchez (głos) Spartaco Conversi – Walter, przywódca banitów Emilio Cigoli – Walter, przywódca banitów (głos) Remo De Angelis – Szeryf w retrospekcji Jacques Dorfmann – Miguel Pier Angelo Civera – Miguel (głos) Bruno Corazzari – Charlie Giuseppe Fortis – Charlie (głos) Produkcja Zdjęcia plenerowe rozpoczęły się pod koniec 1967 w Cortina d'Ampezzo i San Cassiano we Włoszech. Kilka scen w Snow Hill nakręcono na specjalnie zbudowanym planie, z chatami z bali i alpejskimi dachami. Wiele otaczających wzgórz wykorzystano do różnych scenografii, w tym kryjówki gangu Loco, stacji kolejowej, trasy dyliżansów i cmentarza Snow Hill.
Zgodnie z autobiografią Klausa Kinskiego Kinski Uncut, aktor miał romans z aktorką Sherene Miller podczas zdjęć w Cortinie, gdy jego żona Brigitte i córka Nastassja spędzały czas, jeżdżąc na sankach po śniegu. Następnie produkcja przeniosła się do południowych Włoch. Retrospekcja Silenzio do jego dzieciństwa została nakręcona nad jeziorem Bracciano, w pobliżu Manziana. Miasteczko filmowe Elios w Rzymie, które Corbucci wykorzystał wcześniej w Django (1966), pojawiło się w kilku scenach, w tym w scenie ostatecznego pojedynku.
Większość scen w Snow Hill, kręconych w studiu Elios, realizowano nocą, aby sztuczny „śnieg” wyglądał bardziej realistycznie. Użyto 26 ton kremu do golenia, by nadać ulicom wygląd zasypanych śniegiem. W scenach dziennych plan zdjęciowy w Elios był spowity mgłą, co miało na celu ukrycie faktu, że okoliczna wieś nie była pokryta śniegiem. Czasami stosowano także prześwietlenie kamery, aby ustrzec się błędów w ciągłości.
Kostiumy do filmu zaprojektował Enrico Job (mąż reżyserki Liny Wertmüller), inspirowane modą hipisowską – obejmowały szaliki, szale oraz stroje z futra i skóry. Choć Corbucci wprowadził do filmu elementy tej mody, był znany z silnego sprzeciwu wobec subkultury hipisowskiej.
Podobnie jak w innych spaghetti westernach, film nakręcono bez dźwięku, aby umożliwić postprodukcyjne dubbingowanie w wielu językach. W celu jeszcze lepszego dopasowania Corbucci twierdził, że często kazał aktorom grać w „numerologicznej dykcji” – technice stosowanej również przez Federico Felliniego. Polegała ona na tym, że aktorzy odliczali liczby w swoim ojczystym języku, zamiast odgrywać kwestie w tradycyjny sposób.
Styl i tematyka Człowiek zwany Ciszą jest jednym z bardziej ponurych spaghetti westernów, pełnym pesymizmu, brutalności i nihilizmu. Choć Silenzio jest głównym bohaterem, jego walka wydaje się niemal beznadziejna, a film nie daje widzowi poczucia, że dobro zwycięży nad złem. Charakterystyczny dla reżysera Sergio Corbucciego styl, pełen zwrotów akcji, napięcia i moralnych dylematów, sprawia, że produkcja wyróżnia się na tle innych westernów tej ery.
Muzyka autorstwa Ennio Morricone dodatkowo wzmacnia melancholijny i dramatyczny klimat filmu, a zimowe krajobrazy wprowadzają dodatkową warstwę symboliki, podkreślając izolację i tragizm bohaterów.
Przypisy
Linki zewnętrzne
Kategoria:Włoskie spaghetti westerny Kategoria:Włoskie filmy z 1968 roku Kategoria:Filmy kręcone w Cortinie d’Ampezzo Kategoria:Filmy kręcone w prowincji Lecce Kategoria:Filmy kręcone w prowincji Rzym Kategoria:Filmy w reżyserii Sergia Corbucciego Kategoria:Filmy, których akcja toczy się w Utah