Jakow (Jakub) Michajłowicz Jurowski właściwie Jankiel Chaimowicz Jurowski (ur. w Tomsku, zm. przed 2 sierpnia 1938 w Moskwie) – działacz bolszewicki, przewodniczący komisji śledczej przy Trybunale Rewolucyjnym Czeka.
Życiorys Pochodził z ubogiej, wielodzietnej rodziny rosyjskich Żydów, dziadek Izaak był rabinem w Połtawie, ojciec Chaim został zesłany na Syberię za złodziejstwo. W młodości uczęszczał do szkoły przy synagodze w Tomsku nie kończąc roku nauki, potem w Tobolsku zajmował się wieloma zawodami (był krawcem, zegarmistrzem, jubilerem, fotografem, a nawet felczerem). Dwaj jego bracia w 1904 r. wyemigrowali do USA, Jakow po ślubie przeniósł się do Jekaterynburga.
Od 1905 działał w konspiracyjnej partii bolszewickiej, gdzie zaprzyjaźnił się z pochodzącym z tych samych kręgów Jakowem Swierdłowem. Wyjechał do Berlina, gdzie przeszedł na luteranizm i zmienił nazwisko. W 1907 r. wyjechał również do Ameryki, w 1910 r. wrócił do Tomska. W 1912 aresztowany został przez władze carskie, jednak z braku dostatecznych dowodów niebawem wypuszczony, deportowany do Jekaterynburga, gdzie otworzył zakład fotograficzny. W 1915 powołany do wojska, jednak zwolniony ze służby frontowej, pracował jako felczer w szpitalu jekaterynburskim na oddziale chirurgicznym.
W lutym 1917 wybrany do Rady Uralu, od października 1917 zastępca komisarza sprawiedliwości w Rządzie Uralu, od 1918 w Czeka jako przewodniczący komisji śledczej przy Trybunale Rewolucyjnym. Był głównym organizatorem zabójstwa Mikołaja II Romanowa i jego rodziny w domu Ipatiewa w Jekaterynburgu w nocy z 16 na 17 lipca 1918 roku. Osobiście zastrzelił cara i carewicza Aleksego (którego, podobnie jak w. księżną Tatianę dobił strzałem w głowę).
Po rosyjskiej wojnie domowej Jurowski prowadził dochodzenie w sprawie Fanny Kapłan, potem od 1921 pracował jako szef sowieckiego skarbca państwowego (GosHran), gdzie zdobył dobrą opinię dzięki zwalczaniu korupcji i kradzieży, następnie od 1928 jako dyrektor muzeum techniki.
Zmarł na chorobę wrzodową w kremlowskim szpitalu w Moskwie.
Dwaj synowie Jurowskiego byli oficerami marynarki wojennej – Aleksander (1904-1986), admirał został w 1952 r. aresztowany i do śmierci Stalina był więziony w Butyrkach, potem przeniesiony do rezerwy i Ewgenij (1909-1991), kapitan II rangi (komandor porucznik), który posiadał prywatny protokół okoliczności mordu na rodzinie carskiej sporządzony przez swojego ojca.
Bibliografia J. Buranow, W. Chrustalow, Zagłada dynastii Romanowów, Warszawa 1995 E. Radziński, Jak naprawdę zginął car Mikołaj II, Warszawa 1994 M. Ruszczyc, Jak zginął Mikołaj II?, Warszawa 1991 Robert A. Wilton, Ostatnie dni Romanowów, Warszawa 1925
Linki zewnętrzne , W rzeczywistości autorstwa M.N. Pokrowskiego
Kategoria:Bolszewicy Kategoria:Funkcjonariusze Czeki Kategoria:Konwertyci na protestantyzm Kategoria:Rosyjscy komuniści Kategoria:Rosyjscy Żydzi Kategoria:Zegarmistrzowie Kategoria:Królobójcy Kategoria:Urodzeni w 1878 Kategoria:Więźniowie Butyrek Kategoria:Zmarli w 1938 Kategoria:Żydowscy funkcjonariusze rosyjskich i radzieckich służb specjalnych Kategoria:Ludzie urodzeni w Tomsku