John Davies Cale (ur. 9 marca 1942 w Garnant w Walii) – walijski muzyk, kompozytor, piosenkarz, autor tekstów i piosenek, producent muzyczny.
W muzyce rockowej jest m.in. kojarzony jako jeden z założycieli zespołu The Velvet Underground, jednak udzielał się w różnych gatunkach i tradycjach muzycznych, w tym w muzyce poważnej koncertem na chór chłopięcy i orkiestrę symfoniczną na otwarcie parlamentu walijskiego, kompozycjami do baletu, filmu, koncertowaniem na fortepianie (z Johnem Cage’em), muzyce awangardowej (z La Monte Youngiem i zespołem mikrotonalnym Dream Syndicate), ambient (z Brianem Eno), punk rocka (z Patti Smith), rocku alternatywnym (z Lou Reedem) i nawet muzyce pop (z Nico). Według rysu biograficznego Johna Cale’a jako muzyka w opracowaniu BBC, jego wpływ na muzykę nowoczesną jest „bezsprzeczny”, co z kolei potwierdzają wypowiedzi jego wielu wielkich współpracowników. Jednak, pomimo długoletniego uznania krytycznego, jak i w zawodzie i pracy w roli producenta muzycznego dla tak różnorakich muzyków jak Happy Mondays, The Jesus Lizard, Mediæval Bæbes, Siouxsie and the Banshees czy Jennifer Warnes, medialność w głównych nurtach kultury masowej raczej nie była mu dana, BBC, Wales, Music. Link sprawdzony 2008-06-07. ..
Wczesne lata i kariera muzyczna John Cale urodził się w Garnant koło Ammanford, w przemysłowej okolicy Walii, zwanej Amman Valley. Jego ojciec pracował jako górnik. Jego ojczystym językiem jest walijski. Ponieważ wykazywał predyspozycje do gry na altówce, podjął naukę muzyki w należącym do Uniwersytetu Londyńskiego Goldsmiths College. Mieszkał w pokoju E14 w akademiku Raymont Hall w Brockley. Dzięki pomocy i wpływom kompozytora amerykańskiego Aarona Coplanda udał się po dalszą naukę do USA.
W Nowym Jorku zetknął się z szeregiem awangardowych kompozytorów. Z Johnem Cage’em i innymi muzykami wziął udział w 18-godzinnym maratonie gry na fortepianie, w którym po raz pierwszy wykonano w całości kompozycję Erika Satie pt. „Vexations”. (Po koncercie John Cale uczestniczył w popularnym programie telewizyjnym I’ve Got a Secret (Mam tajemnicę). Jego tajemnicą był udział w 18-godzinnym koncercie. Tajemnicą towarzyszącego mu uczestnika programu było to, że jako jedyna osoba z audytorium pozostał do końca tego koncertuZapis wideo cytatu z programu telewizyjnego I’ve Got a Secret z udziałem Johna Cale’a w serwisie YouTube. ..)
Cale był członkiem grającego muzykę mikrotonalną zespołu awangardowego muzyka La Monte Younga Theater of Eternal Music (zespół niekiedy znany był potem także jako the Dream Syndicate, nie mylić z brytyjskim zespołem rockowym z lat 80. o tej samej nazwie). Nasycona burczeniem, warkotem i tym podobnymi dźwiękami muzyka, którą tam grał, wywarła wpływ na jego twórczość w ramach jego następnego zespołu, The Velvet Underground.
Trzy albumy jego wczesnej muzyki eksperymentalnej zostały wydane dopiero w 2001. Przy tych nagraniach pracował wraz z nim gitarzysta The Velvet Underground, Sterling Morrison.
The Velvet Underground
Na początku 1965 założył razem z Lou Reedem zespół The Velvet Underground. Zaprosili do niego również przyjaciela Reeda z college’u – gitarzystę Sterlinga Morissona, i współlokatora Cale’a – Angusa Maclise’a, co ustanowiło pierwotny skład grupy. We wrześniu 1968, między innymi ze względu na różnice w wizjach artystycznych Cale’a i Reeda, Cale został poproszony o opuszczenie zespołu.
Pierwsze dostępne do nabycia nagranie The Velvet Underground, utwór instrumentalny pt. „Loop”, rozdawane z egzemplarzami czasopisma Aspen, było eksperymentem, polegającym na akustycznym sprzężeniu zwrotnym, skomponowanym i przeprowadzonym przez Cale’a. Następnie wziął udział w nagraniu pierwszych dwóch albumów The Velvet Underground: The Velvet Underground and Nico (nagrany w 1966, wydany w 1967) i White Light/White Heat (nagrany w 1967, wydany w 1968). Wystąpił na nich jako altowiolista, gitarzysta basowy i pianista, śpiewając także niektóre partie wokalne. W albumie White Light/White Heat Cale zagrał w utworze „Sister Ray” na organach, a partie wokalne wykonał w eksperymentalnym utworze „Lady Godiva's Operation”, w którym zaśpiewał także Lou Reed, i w długim, napisanym przez Reeda monologu „The Gift”. Cale współtworzył szereg utworów do tych albumów, najbardziej jednak charakterystyczne dla jego wkładu w nie jest elektrycznie wzmacniane buczenie, wykonane na altówce.
Cale, Reed i Morrison tworzyli piosenki i brali udział w nagraniu albumu debiutowego Nico (1967) Chelsea Girl. Jako autor tekstów Cale zadebiutował właśnie na tej płycie, utworami „Winter Song” i „Little Sister”.
Zagrał również na organachFricke, David: Dopiski załączone z albumem w postaci płyty kompaktowej Loaded: Fully Loaded Edition, 1997. w utworze „Ocean”, podczas nagrań wstępnych czwartego albumu The Velvet Underground pt. Loaded, blisko dwa lata po rozstaniu się z zespołem. Został zwabiony do studia przez menedżera zespołu Steve’a Sesnicka w ramach „niezbyt entuzjastycznej próby zjednoczenia starych druhów” („in a half-hearted attempt to reunite old comrades”), jak to ujął CaleFricke, David: Dopiski załączone z albumem w postaci zestawu płyt kompaktowych Peel Slowly and See, 1995.. John Cale opuścił The Velvet Underground dwa lata przed wydaniem tego albumu i jego gra nie pojawiła się w jego ostatecznej wersji (wydanej w 1970), ale wersja wydana w 1997 na dwóch płytach kompaktowych zawiera demo utworu „Ocean”. Ponadto pięć nie wydanych przedtem utworów z jego udziałem, nagranych na przełomie lat 1967/1968, zostało wydane na składankach VU (1985) i Another View (1986).
John Cale wywarł duży wpływ na styl muzyki granej przez The Velvet Underground w pierwotnej postaci tego zespołu (często między Cale’em a Lou Reedem dochodziło do poważnych spięć, dotyczących kierunku rozwoju ich współpracy). Gdy Cale odszedł, zanikła znacząca eksperymentalność tego zespołu, co można zaobserwować porównując albumy nagrane z jego udziałem do następnych bez jego udziału, w tym raczej łagodny eponimiczny The Velvet Underground. Cztery solowe płyty Johna Cale’a, nagrane po odejściu z The Velvet Underground, są jednak konwencjonalnie melodyjne. Jego skłonność ku muzyce-konfrontacji, „hałaśliwej”, ujawniła się dopiero cztery lata później.
Kariera solowa Lata 70. Po opuszczeniu The Velvet Underground, Cale pracował jako producent muzyczny przy szeregu nagrań, w tym albumów Nico The Marble Index, Desertshore i (później wydanym przez Island Records) The End, do których akompaniował głosowi Nico i jej grze na fisharmonii, na różnorakich instrumentach. Jako producent muzyczny opracował debiutancki album grupy The Stooges. Wystąpił także w drugim albumie Nicka Drake’a Bryter Layter, wykonując partie na altówce i klawesynie. Drake i Cale napisali również wspólnie utwory „Northern Sky” i „Fly” z tej płyty.
W 1970, obok kariery producenta muzycznego, Cale rozpoczął nagrywanie płyt jako artysta solowy. Jego pierwszy album pt. Vintage Violence klasyfikuje się zazwyczaj do muzyki folk-pop. Wkrótce potem wydał album Church of Anthrax, nagrany prawie rok przedtem razem z minimalistą Terrym Rileyem. Dalsza działalność Cale’a na polu muzyki poważnej wiązała się z wydaniem w 1972 albumu The Academy in Peril. Powrócił do komponowania w tym gatunku dopiero w latach 80. muzyką filmową.
W 1972 podpisał kontrakt z wytwórnią Reprise Records jako wykonawca i producent muzyczny. Wspomniany już album The Academy in Peril był pierwszym jego projektem, zrealizowanym dla Reprise Records. Jego czwarty album solowy pt. Paris 1919 (1973) oznaczał dla niego powrót do piosenkarstwa. Paris 1919, na który złożyły się elegancko skonstruowane, gustownie zaaranżowane piosenki i kunsztowne, złożone teksty, został uznany przez krytyków za jedno z jego najlepszych osiągnięćParis 1919 w serwisie Allmusic.com .. Pracując dla Reprise Records jako producent muzyczny, Cale opracował album autorstwa Jennifer Warnes’s, jej trzeci, pt. Jennifer, a także albumy takich artystów jak Chunky, Ernie & Novi i The Modern Lovers, których Reprise zdecydowało się nie wydać (zostały one wydane później nakładem wytwórni Beserkley Records).
W 1974 Cale związał się jako producent muzyczny z wytwórnią Island Records, pracując tamże m.in. z UK Squeeze, Patti Smith i Sham 69, opracowując szereg płyt gatunku protopunk, w tym pierwszy album Patti Smith pt. Horses. W tym samym czasie pracował jako łowca talentów dla Island Records.
Po powrocie do rodzimej Wielkiej Brytanii Cale nagrał serię płyt solowych w odmiennym stylu. Elegancję i melodyjność swoich poprzednich nagrań zastąpił mrocznym, niepokojącym klimatem, epatującym często ledwie skrywaną agresją. Trylogia albumowa: Fear, Slow Dazzle i Helen of Troy została nagrana z artystami wytwórni Island Records, w tym z Philem Manzanerą i Brianem Eno, reprezentującymi zespół Roxy Music, i z Chrisem Speddingiem, występującym w zespole koncertowym Cale’aHelen of Troy (o albumie, informacje i wypowiedzi Cale’a). Link sprawdzony 2008-05-12. .. Wszystkie partie perkusisty w albumie Helen of Troy zagrał Phil Collins. Album ten Island Records wydała bez zgody Cale’a, uważał on bowiem te nagrania za demonstracyjne.
Charakterystyczna dla tego okresu w muzyce Cale’a jest jego depresyjna interpretacja słynnego przeboju Elvisa Presleya, „Heartbreak Hotel”, umieszczona w albumie studyjnym pt. Slow Dazzle i w albumie koncertowym June 1, 1974, nagranym razem z Kevinem Ayersem, Nico i Brianem Eno. Równie charakterystyczne jest jego wściekłe wykonanie utworu „Leaving It Up to You”, stanowiącego swoisty, gwałtowny akt oskarżenia środków masowego przekazu. Ukazało się ono oryginalnie w albumie Helen of Troy w 1975, zostało jednak zastąpione przez Island Records we wszystkich wznowieniach utworem „Coral Moon”, prawdopodobnie z powodu aluzji do zamordowanej żony Romana Polańskiego, aktorki Sharon Tate. Wydanie na płycie kompaktowej zawiera jednak oba utwory. Utwory „Leaving” i „Fear Is a Man’s Best Friend” w albumie pt. Fear początkowo brzmią jak względnie konwencjonalne piosenki, stopniowo nabierając coraz bardziej paranoicznego charakteru, w końcu osiągając stan, w słowach krytyka Dave’a Thompsona, „grzęzawiska niezgody i wrzasku”Fear w serwisie Allmusic.com. . („a morass of discordance and screaming”).
John Cale rozpoczął 1977 wydaniem minialbumu Animal Justice, wyróżniającego się szczególnie ciężkim eposem „Hedda Gabler”, opartym luźno o dramat Henryka Ibsena pod tym samym tytułem. Jego często krzykliwe, szorstkie, konfrontacyjne występy koncertowe dobrze pasowały do rodzącego się wówczas po obu stronach Atlantyku gatunku muzycznego – punk rocka. Cale zaczął nosić na scenie hokejową maskę bramkarza; co ujrzeć można choćby na okładce składanki Guts (1977). Cale użył tego osobliwego, niepokojącego przebrania na kilka lat przed pojawieniem się postaci Jasona Voorheesa. Podczas jednego z koncertów Cale odrąbał martwej kurze głowę tasakiem, co spowodowało natychmiastowe opuszczenie sceny przez jego zespół w proteście. Perkusista Cale’a, wegetarianin, był tak zbulwersowany, że wycofał się z zespołu. Cale naigrawa się z jego decyzji w utworze „Chicken Shit” (dosł. „gówno kurze”, tu idiomatycznie: tchórz) z minialbumu Animal Justice. Cale przyznał później, że jego paranoiczne, nieobliczalne zachowanie w tym czasie wiązało się z nadużywaniem przez niego kokainyMitchell, Tim: Sedition and Alchemy: A Biography of John Cale, 2003, ..