Józef Korczak

thumb|Stanisław Korczak (z lewej) w 1. Pułku Ułanów Legionów Polskich i Józef Korczak w VI batalionie I Brygady. Zdjęcie prawdopodobnie z późnej jesieni 1915 (Ze zbiorów rodzinnych) thumb|Józef Korczak prawdopodobnie ok. 1915 r. thumb|Józef Korczak w czasie służby w WP Józef Korczak ps. Piotr (ur. 9 stycznia 1891 w Dąbrówce, zm. 18 października 1920 w Wilnie) – poeta, legionista, porucznik Wojska Polskiego, uczestnik I wojny światowej i wojny polsko-bolszewickiej, kawaler Orderu Virtuti Militari.

Życiorys Urodzony we wsi Dąbrówka w powiecie janowskim ziemi lubelskiej, w niezamożnej rodzinie chłopskiej, syn Jana i Rozalii (odznaczonej Krzyżem Niepodległości z Mieczami za działalność w POWMonitor Polski z 1937 nr 178 poz. 294)). Uczęszczał do szkoły w Siedlcach i Prywatnej Szkoły Filologicznej im. Staszica w Lublinie. W 1910 wstąpił do wpływowej w tym czasie Organizacji Młodzieży Narodowej, a w 1913 do Związku Strzeleckiego. W momencie wybuchu wojny był uczniem klasy maturalnej gimnazjum im. Staszica w Lublinie. W nieznanych okolicznościach przejściowo został aresztowany 2 grudnia 1912 i więziony w Lublinie do początku 1913.

Lotny Oddział Wojsk Polskich Tuż przed przystąpieniem do egzaminu maturalnego, w listopadzie 1914 zaproponowano mu wstąpienie do tworzonego detaszowego oddziału I Brygady Legionów Polskich, który rozpoczynał akcje dywersyjne i terrorystyczne na tyłach armii rosyjskiej, występując pod nazwą Lotnego Oddziału Wojsk Polskich. Komendantem oddziału został Jan Bielawski „Mikita”, jego zastępcą Józef Kobiałko „Walek”. Pierwszymi członkami oddziału oprócz najmłodszego Korczak byli: Kazimierz Bagiński „Florek”, Stanisław Jarecki „Jarosław”, Tadeusz Szturm de Sztrem „Mały”, Tadeusz Herfurt „Armak”, a nieco później Adam Landy „Niedzielski” – wszyscy członkowie PPS. Już po pierwszych akcjach (8 grudnia 1914 w Bełżycach – konfiskata na poczcie i urzędzie gminy ponad 2 tysięcy rubli i zniszczenie list poborowych, koniec grudnia pod Tłuszczem – wysadzenie torów kolejowych, luty 1915 w Łęcznej) Korczak stał się niebawem jednym z najczynniejszych jego żołnierzy, ujawniając odwagę osobistą i determinację. Zyskał tak duży autorytet, że na akcję przeprowadzoną w maju 1915 w fortach Brześcia pod jego dowództwem poszli m.in. Tadeusz Żuliński „Roman” (komendant naczelny POW) i Józef Kobiałko (komendant Centralnego Oddziału Lotnego POW). W wielu akcjach brał także udział młodszy brat Józefa Stanisław Korczak.

Po rozwiązaniu oddziału Korczak objął w kwietniu 1915 Okręg Siedlecki Polskiej Organizacji Wojskowej (POW), w którym po wycofaniu się armii rosyjskiej zmobilizował dwa plutony podkomendnych i wraz z nimi zameldował się w dowództwie walczącej na froncie I Brygady. Po jesiennej kampanii wołyńskiej, którą odbył w szeregach VI Baonu, 1 pułku piechoty Legionów, na skutek choroby (zapalenia płuc), przebywał w szpitalu. Po powrocie w 1916 do baonu został skierowany do służby w okręgu płockim POW, gdzie pełnił obowiązki komendanta okręgu, a potem został zastępcą komendanta okręgu.

Pogotowie Bojowe PPS W czasie służby w Oddziale Lotnym i w I Brygadzie zetknął się ze środowiskiem członków byłej Organizacji Bojowej Polskiej Partii Socjalistycznej (PPS) z lat rewolucji 1905–1907 i pod ich wpływem wstąpił do PPS. W kwietniu 1917 kierownictwo organizującego się Pogotowia Bojowego PPS wyreklamowało Korczaka z POW i powołało go do składu Wydziału Pogotowia. W okresie powstawania Pogotowia, na tle współpracy z POW dochodziło do sporów z Centralnym Komitetem Robotniczym PPS, co m.in. spowodowało postawienie Korczaka i Fabierkiewicza pod sąd partyjny za prowadzenie rozmów z POW bez wiedzy i zgody kierownictwa PPS.

W Pogotowiu Korczak, od stycznia 1918 pełnił funkcje szefa sztabu, a faktycznie dowódcy Pogotowia. Działał jako organizator i kierownik ważniejszych akcji bojowych w latach 1917–1918 m.in. dowodził akcją ekspropriacyjną pod Radzyminem w 1917, gdzie zdobyto 100 tys. marek, w lutym 1918 w celu ułatwienia zorganizowania strajku powszechnego w Warszawie, dokonał wysadzenia transformatora na Woli w Warszawie unieruchamiając komunikacje tramwajową w mieście, zaś latem i jesienią 1918 kierował przygotowaniami do zamachu na dr Ericha Schultze, naczelnika niemieckiej policji politycznej w Warszawie (osobiście uczestniczył w jednym nieudanym zamachu we wrześniu 1918). Jak wspominał w 1938 Tadeusz Szturm de Sztrem:

13 listopada 1918 w trakcie demonstracji PPS na rzecz wsparcia rządu Ignacego Daszyńskiego, obok: Mieczysława Mańkowskiego, Antoniego Purtala, Karola Andersa, Haliny Chełmickiej, Zygmunta Zaremby i Tadeusza Szturm de Sztrema znalazł się w delegacji, która za zgodą Józefa Piłsudskiego zawiesiła czerwony sztandar Pogotowia Bojowego PPS na wieży Zamku Królewskiego w WarszawieArtur Leinwand, Tadeusz Szturm de Sztrem, PWN Warszawa 1987, s. 40.

W listopadzie 1918 został członkiem Milicji Ludowej PPS i mianowany komendantem głównym. Po upaństwowieniu Milicji PPS w grudniu 1918 wstąpił do Wojska Polskiego. Skierowano go na stanowisko głównego inspektora Komendy Głównej Milicji Ludowej w stopniu podporucznika. Po likwidacji Milicji w lipcu 1919 przeszedł do Biura Prasowego Ministerstwa Spraw Wojskowych. W tym czasie zdał maturę, podjął studia w Wolnej Wszechnicy Polskiej, oraz podjął działalność literacką. Był w tym czasie pełnił również funkcję członka Wydziału Wojskowego PPS.

Wojna polsko-bolszewicka W połowie 1920 zgłosił się do frontowej służby w 201 pułku piechoty, w którym objął dowództwo plutonu. Wraz z pułkiem brał udział w zajęciu przez oddział generała Lucjana Żeligowskiego Wilna, a potem jako dowódca kompanii, w walkach na froncie litewsko-polskim. Dnia 18 października 1920 poległ pod Michniszkami (lit. Mikniškės) w pobliżu Nowych Trok w ziemi wileńskiej. Został odznaczony pośmiertnie orderem wojskowym „Virtuti Militari” V klasy oraz Krzyżem Niepodległości z Mieczami. Ciało Józefa Korczaka zostało przetransportowane do Warszawy i złożone najpierw na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach, a 29 października 1920 przeniesione na cmentarz Powązkowski (kwatera 233–5/6–3/4).

Żona Wanda Korczak, z domu Damrosz, także była działaczką niepodległościową, w 1931 roku została odznaczona Krzyżem Niepodległości z MieczamiMonitor Polski z 1931 r. Nr 156, poz. 227. Józef Korczak był towarzyszem i przyjacielem m.in. Tadeusza Hołówki, Andrzeja Struga, Adama Koca, Tadeusza Szturm de Sztrema.

Twórczość 1921 Wskazania przyszłości, Wyd. Spółdzielni Wydawniczej „Związku Strzeleckiego”, Bibljoteka Strzelca L. 2, Warszawa 1921, reprint. 1922 Przed świtem – zbiór pośmiertnie wydanej poezji, reprint.

Ordery i odznaczenia Krzyż Srebrny Orderu Wojskowego Virtuti Militari nr 5858 – pośmiertnie, 20 listopada 1922 Krzyż Niepodległości z Mieczami – pośmiertnie, 19 grudnia 1930 „za pracę w dziele odzyskania niepodległości”. Krzyż Walecznych – pośmiertnie Krzyż Zasługi Wojsk Litwy Środkowej

Przypisy

Bibliografia Szturm de Sztrem Tadeusz, Józef Korczak, w "Polski Słownik Biograficzny", Tom XIV, Zeszyt 60, Kraków 1969. Brzozowski Władysław, "Niepodległość" Tom 19: 1939, 3 " Oddział Lotny Wojsk Polskich". Artur Leinwand, Korczak Józef, w: "Słownik Biograficzny Działaczy Polskiego Ruchu Robotniczego", Tom 3, Muzeum Niepodległości w Warszawie, Warszawa 1992 Tadeusz Szturm de Sztrem, Józef Korczak "Piotr" w: "Kronika Ruchu Rewolucyjnego w Polsce". Tom IV,Nr 4(16) październik - grudzień 1938 r. Grychowski August, "Lublin w życiu i twórczości pisarzy polskich", Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1965 . Przegląd Lubelsko-Kresowy R. 1924, nr 1 Leinwand Artur, "Pogotowie Bojowe i Milicja Ludowa w Polsce 1917-1919", Książka i Wiedza, Warszawa 1972. Arciszewski Tomasz, "Pogotowie Bojowe PPS 1917-1918" w Kronika Ruchu Rewolucyjnego w Polsce, 1938, nr 4.

Linki zewnętrzne Utwory Józefa Korczaka w bibliotece Polona

Kategoria:Członkowie Milicji Ludowej PPS Kategoria:Członkowie Związku Strzeleckiego (1910–1914) Kategoria:Członkowie Polskiej Organizacji Wojskowej Kategoria:Członkowie Pogotowia Bojowego PPS Kategoria:Funkcjonariusze Milicji Ludowej Kategoria:Ludzie związani z Wolną Wszechnicą Polską Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Niepodległości z Mieczami Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Walecznych (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Zasługi Wojsk Litwy Środkowej Kategoria:Pochowani na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie Kategoria:Pisarze Młodej Polski Kategoria:Polegli w wojnie polsko-bolszewickiej (strona polska) Kategoria:Politycy Polskiej Partii Socjalistycznej Kategoria:Polscy milicjanci Kategoria:Polscy poeci Kategoria:Uczestnicy buntu Lucjana Żeligowskiego Kategoria:Urodzeni w 1891 Kategoria:Zmarli w 1920 Kategoria:Żołnierze Legionów Polskich 1914–1918 Kategoria:Żołnierze Oddziału Lotnego Wojsk Polskich