Henryk Toruńczyk (ur. 8 lutego 1909 we Włocławku, zm. 18 stycznia 1966 w Warszawie) – pułkownik ludowego Wojska Polskiego, uczestnik wojny domowej w Hiszpanii i II wojny światowej. Organizator i dowódca Polskiego Samodzielnego Batalionu Specjalnego, pierwszy dowódca Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego.
Życiorys Wywodził się z rodziny pochodzenia żydowskiego. Był synem Abrama (Adama) (ur. 1881) i Estery (Ewy) z Przedeckich (ur. 1883), bratem Racheli po mężu Wajchselfisz (ur. 1907) i Jerzego (Jurka) (ur. 1916). W 1929 ukończył Gimnazjum Ziemi Kujawskiej we Włocławku. Ukończył także szkołę podchorążych rezerwy. Następnie wyjechał do Belgii, gdzie w 1933 ukończył Wyższą Szkołę Tekstylną w Verviers. W latach 1936–1937 zatrudniony w fabryce w Łodzi.
W latach 1937–1939 wziął udział jako ochotnik w wojnie domowej w Hiszpanii. W 1938 był kolejno: adiutantem w batalionach im. Palafoxa i Mickiewicza Brygad Międzynarodowych, następnie szefem sztabu brygady pod dowództwem mjr. Bolesława Mołojca. Po rozwiązaniu brygad pozostał w Hiszpanii, aby w 1939 w stopniu majora, objąć dowództwo powtórnie sformowanej XIII Brygady Międzynarodowej. Następnie objął dowództwo wszystkich jednostek międzynarodowych. Po zakończeniu walk przekroczył granicę francuską i został internowany w obozach: Le Vernet i Dżilfa. Pozostawał w internowaniu do 1943.
W 1943, po zajęciu Algierii przez wojska amerykańskie, wyjechał do ZSRR przy okazji repatriacji obywateli ZSRR więzionych w Dżilfie. Został tam, w stopniu pułkownika, dowódcą Polskiego Samodzielnego Batalionu Szturmowego. Od marca do maja 1945 był pierwszym dowódcą Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego.
Po zakończeniu wojny został oddelegowany do organów administracji Ziem Odzyskanych. Pracował w Departamencie Kontroli w Ministerstwie Ziem Odzyskanych. Od 1949 do 1950 pracował w Centralnym Zarządzie PGR. W latach 1950–1966 był dyrektorem generalnym w Ministerstwie Przemysłu Lekkiego. Wchodził w skład Rady Naczelnej ZBoWiD.
Członek Komunistycznej Partii Hiszpanii (od 1937 do 1939), Polskiej Partii Robotniczej (od 1944) i Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej (od 1948). Delegat na I Zjazd PPR.
Dwukrotnie żonaty. Pierwszą żoną była Jadwiga z Kannerów (1911–1989), z którą miał syna Jerzego (1940–2015). Po raz drugi ożenił się z Romaną z Szykierów, z którą miał syna Adama Henryka, profesora topologii, oraz córkę Barbarę, publicystkę i wydawcę.
Zmarł w Warszawie, pochowany na cmentarzu Wojskowym na Powązkach (kwatera A 25-Tuje-18).
Ordery i odznaczenia Order Sztandaru Pracy I klasy Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (13 lipca 1955) „w 10 rocznicę Polski Ludowej za zasługi w pracy zawodowej w dziedzinie przemysłu lekkiego”. Order Krzyża Grunwaldu III klasy Krzyż Złoty Orderu Virtuti Militari Krzyż Partyzancki Medal „Za Waszą Wolność i Naszą” Order Wojny Ojczyźnianej II klasy (ZSRR)
Przypisy
Kategoria:Absolwenci I LO im. Ziemi Kujawskiej we Włocławku Kategoria:Członkowie Komunistycznej Partii Hiszpanii Kategoria:Członkowie ZBoWiD Kategoria:Działacze PZPR Kategoria:Funkcjonariusze sił specjalnych Polski Ludowej Kategoria:Internowani w Algierii Kategoria:Internowani w Le Vernet Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Partyzanckim Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Złotym Orderu Virtuti Militari (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Medalem „Za waszą wolność i naszą” Kategoria:Odznaczeni Orderem Krzyża Grunwaldu III klasy Kategoria:Odznaczeni Orderem Sztandaru Pracy I klasy Kategoria:Odznaczeni Orderem Wojny Ojczyźnianej II klasy Kategoria:Oficerowie Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego Kategoria:Pochowani na Powązkach-Cmentarzu Wojskowym w Warszawie Kategoria:Politycy PPR Kategoria:Polscy żołnierze Brygad Międzynarodowych Kategoria:Polscy Żydzi – żołnierze ludowego Wojska Polskiego Kategoria:Pułkownicy ludowego Wojska Polskiego Kategoria:Uczestnicy hiszpańskiej wojny domowej Kategoria:Urodzeni w 1909 Kategoria:Wiceministrowie i urzędnicy PRL Kategoria:Zmarli w 1966